Mục Lục
I. Các thánh trong Giáo Hội
1.1 Nguyên lư nào ?
1.2 Mầu nhiệm tuyển lựa
II. Những nẻo đường luân lư
2.1 Tập luyện nhân đức ?
2.2 Con đường nhân bản ?
2.3 Kết quả ?
2.4 Giới hạn của những nẻo đường tu sửa
2.5 Đạo luân lư
III. Ơn cứu độ nh́n từ cơ cấu nhân học Kitô giáo
3.1 Mạc khải về con người
3.2 Con người nên đẹp nhờ tấm ḷng
IV. Cứu độ bằng t́nh thương
4.1 Khởi từ việc chấp nhận chính ḿnh
4.2 Trở nên bé mọn để ḥa giải ḿnh với ḿnh
4.3 Nhờ Đức Giêsu để ḥa giải với chính ḿnh
4.4 Những mảnh đời tuyệt diệu
4.5 Thiên Chúa chấp nhận ta "vô điều kiện"
V. Kết
"Người đă thức suốt đêm cầu nguyện cùng Thiên Chúa. Đến sáng, Người kêu gọi các môn đệ lại, chọn lấy 12 ông và gọi là tông đồ".
Cứ như thói quen trong Giáo Hội, vào ngày lễ một vị thánh nào đó, ta phải cố t́m cho ra những đức tính đặc biệt của ngài, để ca tụng và để làm gương cho người tín hữu. Quan niệm chung chung vẫn cho rằng các thánh không thể là những con người tầm thường như chúng ta, các thánh phải có điều ǵ hơn người, phải khác với những người chúng ta nh́n thấy, gặp gỡ hiện nay trong cuộc sống... Nhưng quả thật là khó để t́m ra một đức tính nào trổi vượt nơi hai ông tông đồ Simon và Giuđa . Lịch sử không để lại vết tích nào đặc biệt; hai vị được thánh kư kể đến sau rốt, trên mỗi Giuđa phản bội mà thôi; những thứ hạng "rốt bét".
Điều đó làm cho ta bỗng sực tỉnh để nhận ra rằng : không phải chỉ có hai vị này mà h́nh như cả nhóm 12 tông đồ đều là những người không phải ngon lành ǵ; nói đúng ra, các vị cũng là những con người khá cù lần. Phêrô, tông đồ trưởng, th́ bốc đồng; Giacôbê và Gioan th́ nóng nẩy [con của sấm sét] và ham mê quyền lực [Mc 10, 35-45]; Gioan lại c̣n nhỏ mọn [không cho những người nhân Danh Chúa mà trừ quỉ Lc 9,49-50]; các ông khác th́ nhát đảm và ngu dốt.... Điều đó không khỏi làm chúng ta liên tưởng tới Giáo Hội hiện nay, trong đó cũng có không ít các vị giám mục "cù lần", những linh mục, tu sĩ đầy những tính xấu...
Và cứ tiếp tục theo lư luận như trên, chắc chúng ta cũng phải tự hỏi : không biết trong khi thức suốt đêm để cầu nguyện, Chúa Giêsu có ngủ gật hay không mà lại chọn "được" 12 vị thế ấy ? Thánh Thần có đi vắng không để Giáo Hội chọn lựa những thừa tác viên như vậy ?
Trong tâm thức người Kitô hữu hiện nay, hễ nói đến "thánh" là người ta nghĩ ngay đến ông thánh này bà thánh kia; hễ nói đến các thánh là người ta luôn phải ca tụng nhân đức, sự anh hùng, sự giỏi dang, đạo đức... như thể chính nhờ các đức tính ấy mà các vị ấy đă làm thánh. Người Kitô hữu rất ít để ư, không biết, hoặc biết nhưng chưa thấm sâu vào tâm thức rằng : tính chất "thánh" là của Chúa, và các "vị thánh" chỉ là được thông chia sự thánh thiện của Chúa. Lời kinh Vinh Danh trong thánh lễ tuyên xưng rằng "chỉ có một ḿnh Chúa là Đấng Thánh". Những điều đó phải chăng phản ảnh một tâm thức chung trong Giáo Hội, một tâm thức nặng về luân lư và ít cảm nhận được tính cứu độ ? Đời sống đạo như thế giống như một cuộc leo núi luân lư và ai khỏe mạnh, khéo léo mới có thể lên tới những đỉnh cao. Bao giờ người Kitô hữu c̣n nh́n các thánh như những mẫu gương "đạo đức" chứ không phải như chứng tá cho sức mạnh của niềm Tin và ơn cứu độ, th́ nguyên lư tác động trong sức sống của Giáo Hội vẫn c̣n là luân lư chứ không phải Đức Tin.
Nhóm 12 được Chúa Giêsu tuyển chọn, không phải qua một cuộc thi cử, phỏng vấn... để xét duyệt năng lực nhưng chỉ do ư muốn của Ngài; và kết quả của cuộc tuyển chọn ấy có vẻ không thành công. Cũng vậy, người ta vẫn có thể thấy Thiên Chúa tuyển chọn nhiều giám mục "cù lần", nhiều linh mục quan liêu, hống hách, nhiều tu sĩ quá lo bảo vệ nếp sống của ḿnh... Sự thật đó thường khiến nhiều người khó chịu bực dọc; và chắc hẳn cũng có người thầm nghĩ Thiên Chúa đă chọn lầm!!!
Nhiều lần chúng ta có thể thấy, cứ b́nh thường, đáng lẽ ra Chúa phải chọn người này chứ không phải người kia... Sự tuyển chọn của Thiên Chúa thật khó hiểu. Có một mầu nhiệm nào trong những việc tuyển lựa ấy ? Thiên Chúa tuyển chọn theo Thánh Ư của Ngài, chúng ta cần nh́n ra mầu nhiệm tuyển chọn của Chúa, để nhận ra mầu nhiệm cứu độ và tôn trọng mầu nhiệm tuyển chọn ấy.
Tu nghĩa là sửa[1]. Những người tu ngày xưa, quyết tâm h́nh thành nên con người trọn hảo của ḿnh bằng một nỗ lực tu sửa, thay đổi tính t́nh, dẹp bỏ nết xấu, luyện tập nhân đức… Đó là một nỗ lực chính yếu của đời tu.
Con đường ấy thật đáng kính trọng, nhưng không phải là không có những chỗ "lủng". Người ta thấy, không phải là hiếm, những người đạo đức "có củ" nhưng lại ứng xử thiếu nhân bản; không phải là hiếm những trường hợp mà các bậc đáng kính, trong lời ăn tiếng nói, trong lập trường này khác, lại bộc lộ một cái ǵ sâu xa khá ích kỷ hoặc kỳ dị mà người ta khó có thể chấp nhận được. Nói chung, ta thấy con đường tu của thế hệ xưa đầy tính cách luân lư và có tính duy ư chí.
Mặt khác, cách thức tập luyện nhân đức như thế thường dựa trên một nền tảng chung là "nhân đức chịu vậy"; nghĩa là không t́m thấy giá trị nội tại, giá trị "hữu thể" của hành vi luân lư mà chỉ là nỗ lực ư chí, là thái độ ráng gồng lên để chu toàn một giới luật hay một giá trị được bao bọc bên ngoài mà thôi.
Những người tu trẻ ngày nay th́ h́nh như không c̣n bận tâm bao nhiêu đến nỗ lực tu sửa về phương diện luân lư. Người tu sĩ ngày nay có những cố gắng thăng tiến bản thân bằng học hành, bằng tài năng, bằng những cố gắng chu toàn trách nhiệm của ḿnh. Đối với vấn đề đạo đức, người tu sĩ ngày nay, nói chung, h́nh như để thả trôi theo nhịp sống và thường lư sự để bao che, bào chữa cho thái độ bản thân, cho tính xấu hoặc những sai sót của ḿnh hơn là sửa chữa.
Con đường của thế hệ ngày nay tỏ ra đầy tính cách duy lư. Người ta t́m cho ḿnh một lập trường và có thể tự cho rằng đă đủ. Người ta mạnh dạn phê b́nh người khác, phê phán xă hội… dựa theo lập trường, theo mớ kiến thức của ḿnh mà ít khi nhận ra sai sót của ḿnh. Nếu quả là tư cách người tu sĩ ngày nay có bớt phần nào những thái độ ứng xử thiếu nhân bản, kỳ dị; th́ người tu sĩ ngày nay h́nh như lại quá dễ dàng tranh căi để bảo vệ lập trường của ḿnh, dễ dàng đề cao những lựa chọn thái độ riêng của ḿnh.
Trong những lập trường đầy tính thần học hoặc triết-lư- sống nặng tính cá biệt như thế, người ta lại rất dễ bắt gặp một sự phê phán bất công với người khác; nhiều phong cách chọn lựa thái độ chẳng qua chỉ để khẳng định cái tôi của ḿnh nhiều hơn là do một tinh thần sứ vụ hoặc xuất phát từ một giá trị nhân bản sâu xa chân chính.
Mặt khác, ta thấy tư cách thường ngày của những con người "có lập trường" như thế lại không bộc lộ được chính quan điểm, lập trường của ḿnh ǵ cả… Nếu "vết rạn nứt" trong đường lối cũ là sự xung khắc giữa bản tính sâu xa và nỗ lực luân lư, th́ vết rạn nứt của con đường nhân bản lại là sự tách biệt giữa lư trí và tấm ḷng, giữa "lập trường" và một trạng thái tinh thần sâu xa.
Hai con đường ấy đối lập nhau và một bên th́ thái quá một bên lại bấp cập. T́nh trạng ấy khiến cho những người "trẻ" chẳng phục người "già", mà người "già" lại càng không thể chấp nhận được "đám trẻ". Phản ứng lại thái độ "đạo đức", người ta thường quảng diễn tư tưởng của Marcel Légaut [1900-?], "làm người trước khi làm thánh", như một đường lối thuần túy "nhân bản". Không can đảm thể hiện những nỗ lực của ư chí trong việc luyện tập nhân đức như người xưa, người ta lại tự lấy làm đủ với những suy nghĩ, những lập trường đă học được; không tin vào những bài học luân lư cổ xưa, người ta lại quá tin vào một vài tư tưởng, vài nguyên lư thời thượng của xă hội… Có lẽ chính v́ thế mà cả những giá trị nhân bản đích thực cũng như những giá trị siêu nhiên chân chính đều không đủ sức mạnh chứng tá để tạo nên một tâm thức chung, giá trị chung trong Giáo Hội hiện nay.
Cả hai con đường ấy, thật ra, đều là những nỗ lực mang tính cách con người và đều tỏ ra không thành công bao nhiêu. "Tảng đá vấp phạm" thường xuyên của cả hai đường lối này là những hoàn cảnh làm "ḷi ra" cái ngu-đột-xuất, cái "bậy bạ" xuất hiện lúc không ngờ, cái sai trái mà ta không thể kiểm soát được… Những điều đó cho thấy, b́nh thường, nỗ lực tu sửa chỉ là một lớp hành vi hoặc ư thức bao bọc và xi mạ cho con người thật, vốn c̣n đầy những khiếm khuyết, han rỉ ở bên trong.
Đồng thời, cái han rỉ ấy luôn gây nên những trở ngại, những xung đột trong cuộc sống cộng đồng. Phân tích một cuộc thảo luận, ta sẽ thấy có rất nhiều điều người ta gân cổ lên để căi, lại chẳng phải là một điều ǵ quan trọng lắm, chẳng phải là một điều có một tầm ảnh hưởng ǵ trong cuộc sống thực; hoặc chỉ là điều tôi tranh căi lúc này, trong hoàn cảnh này, trước người khác, c̣n ngoài ra tôi cũng chẳng thật sự quan tâm đến vấn đề ấy là bao… Người ta bận tâm bảo vệ cái tôi của ḿnh nhiều hơn là bảo vệ chân lư hay bảo vệ lợi ích chung.
Cả hai lối tu ấy đều giống như một người đứng dưới nước sâu; chân không đụng đến mặt đất được mà đầu muốn vươn lên khỏi mặt nước, nên cứ phải đạp nước. Con người tu sửa là con đường muốn vươn cao lên, nhưng không hoà giải được với chính ḿnh và luôn sẵn sàng chống đỡ, phê phán, "đạp" người khác để "bảo vệ" cho đầu ḿnh được vươn lên cao trước mặt người khác.
Con người, từ khoảng 4-5 tuổi, đă h́nh thành 50% nhân cách của ḿnh… thời gian c̣n lại dành cho con người lựa chọn, với tất cả một tâm hồn sáng suốt, thời gian ấy chẳng được bao nhiêu. Rồi những ǵ c̣n dành lại cho tự do của con người trước hoàn cảnh cũng chẳng dễ dàng ǵ…
Do vậy, trong quá tŕnh sống, mỗi một con người đều mang theo ḿnh cả một lịch sử : từ khi trong bào thai, hoàn cảnh gia đ́nh, ảnh hưởng của môi trường, của trường lớp, của bạn bè…. Những điều ấy, khi con người bắt đầu biết ư thức và có thiện chí muốn tu sửa, th́ đă trở thành những vết hằn sâu trong nhân cách, trong tâm hồn của con người rồi. Con người là ḿnh, trước tiên, trong chính lịch sử của đời ḿnh. Lịch sử ấy là những ǵ đă hiện thực, đă xẩy ra, đă tác động, đă được gieo vào đời; và người ta hầu như không bao giờ có thể gạt bỏ chúng đi được nữa. Con người không thể chối bỏ lịch sử của chính ḿnh được.
Một số tư tưởng triết học cũng cho chúng ta thấy rằng, khi người ta đă gieo một điều ǵ vào trong thế giới, điều đó trở thành vĩnh cửu, và con người sẽ phải chịu trách nhiệm về nó trong vĩnh cửu. Điều đó không chỉ có nghĩa là một sự xét xử, ban thưởng hay h́nh phạt của một Thượng Đế tối cao, nhưng c̣n có nghĩa như một qui luật của cuộc sống, một qui luật có sức mạnh của nó để phục hồi sự cân bằng của vũ trụ…
Anaximandre nói tới sự "bất chính đối với nhau" và "đ̣i "bồi thường và thoả măn lẫn nhau". Empédocle nói tới hai nguyên lư chính yếu trong vũ trụ, "hận thù" là nguyên lư ly tán và "t́nh yêu" là nguyên lư kết hợp; đó là những nguyên lư mang tầm mức vũ trụ; Nietzsche th́ vẽ nên một h́nh ảnh vũ trụ diễn tiến theo qui luật "qui hồi vĩnh cửu"…
Những cái nh́n như thế có thể cho chúng ta thấy phần nào một sự thực : những điều ta đă gieo vào trong cuộc đời th́ không rơi vào quên lăng; và chúng ta cũng không thể đơn giản xoá bỏ, sửa đổi chúng cách dễ dàng, bằng một thái độ luân lư cá nhân hay sám hối "nội tâm"; nhưng c̣n phải chấp nhận qui luật nhân quả trong diễn biến của nó. "Gieo gió gặt băo" hay "gậy ông lại đập lưng ông"…
Quả thật, đối diện với những tầng sâu trong bản chất con người, đối diện với những qui luật mang tầm mức vũ trụ như thế, những nỗ lực có tính cách duy ư chí hoặc duy lư đều tỏ ra quá nhỏ bé và hời hợt. Những dữ kiện nói trên cho thấy tầm vóc của con đường tu sửa quả thật là chưa động được đến tầng sâu của nhân cách con người cũng như chưa hoá giải được những xung đột thâm sâu trong thế giới con người.
Trong cuộc sống b́nh thường, chúng ta cũng có thể nghiệm thấy rằng con người không dễ ǵ có thể đổi sửa đổi tính t́nh, không dễ ǵ có thể gạt bỏ một cơn giận hay một sự thù hằn chỉ bằng quyết tâm của ư chí hay chỉ bằng một suy tư hay ho nào. Mặt khác một sự nỗ lực sửa đổi như thế luôn bao hàm tâm trạng không chấp nhận chính ḿnh. Chính điều này lại là nguồn gốc của biết bao nhiêu lệch lạc, xung đột trong cuộc sống con người.
Như thế, nếu con đường tu đức cũ chưa giải quyết được vấn đề con người, th́ ta cũng đường tưởng có thể thay thế bằng con đường nhân bản hoàn toàn. Có lẽ con đường đích thực phải là : nhờ sự thánh thiện của Chúa [siêu nhiên] để có thể nên người hơn [nhân bản]; theo đường hướng của thánh Thomas : "Siêu nhiên không phá đổ nhưng kiện toàn tự nhiên". Lập trường đó cho thấy : để con người có thể sống nhân bản, cần tới sự trợ lực của đời sống siêu nhiên; và một đời sống siêu nhiên đích thực chắc chắn sẽ làm tăng triển đời sống nhân bản của con người.
Nói chung, với những nỗ lực luân lư, Tin Mừng của Đức Giêsu thường trở thành những bài học; lư tưởng nên hoàn thiện như Cha trên trời thường được quan niệm như một khuôn khổ vô ngă, thật tṛn trịa, thật chuẩn mực, thật hoàn hảo; hoàn hảo đến mức trở thành một khuôn khổ “siêu h́nh”. Công việc chính của đời sống đạo là so chiếu cách sống ḿnh với khuôn khổ chuẩn mực ấy để xác định đâu là tội và đâu là nhân đức.
Cách thức theo đuổi một đời sống đạo như thế trở thành như một cuộc thi tuyển, trong đó, việc công bố Tin Mừng Cứu Độ chỉ c̣n là “đề bài”, Tin Mừng trở thành “tài liệu học tập”, nỗ lực sống đạo giống như việc làm bài thi và hy vọng một số điểm vượt qua mức trung b́nh….
Chúng ta có thể thấy lối sống đạo của đa số người tín hữu chỉ là một nỗ lực tuân giữ 10 điều răn, nỗ lực từ bỏ tội lỗi và lập công phúc cho cuộc sống mai sau. Lối sống đạo ấy, một cách nào đó, biến Kitô giáo thành một trong các thứ đạo dạy người ta "ăn ngay ở lành"; trong khi nét đặc trưng của Tin Mừng cứu độ là một thứ đạo, có thể tạm nói là : cùng với Chúa Giêsu để đi con đường "ăn ngay ở lành.
Mười một đoạn đầu sách Sáng Thế có thể hiểu được là chính khoa "siêu h́nh học" của Thánh Kinh, trong đó, những vấn đề cơ bản của con người mọi nơi mọi thời được diễn tả bằng những câu chuyện thật ư nghĩa. Ta có thể t́m thấy một vài ư nghĩa cơ bản như sau :
- Con người được sáng tạo nên giống h́nh ảnh Thiên Chúa. Do ảnh hưởng của triết học Hy Lạp, có giáo phụ đă giải thích con người giống h́nh ảnh Thiên Chúa ở chỗ con người có lư trí khôn ngoan. Quả thật, nhờ lư trí con người có khả năng tham dự vào chương tŕnh sáng tạo của Thiên Chúa [Adong đặt tên cho muôn vật, St 2,19b]. Tuy nhiên, điều đó không phải là điều chính; bởi v́, trước hết, việc đề cao lư trí khôn ngoan không hợp với năo trạng của người sémitique vốn đề cao tương quan hơn. Ta c̣n thấy trong truyền thống Do Thái có một sự úy kỵ sâu xa với kiểu khôn ngoan của các nền văn minh xung quanh [con rắn là loài xảo quyệt, cây cho biết điều thiện điều ác, Cain là kẻ định cư khôn ngoan… Xc. 1Cr 117-31]. Cuối cùng, ta thấy khi ông Adong đă phát huy hết khả năng lư trí của ḿnh để thống trị muôn loài, th́ ông thấy cô đơn v́ "không t́m được cho ḿnh một trợ tá tương xứng" [St 2, 20b]. Chỉ khi gặp Evà, Adong mới phát lên tiếng reo vui biểu hiện sự thành đạt của phận người: "Phen này, đây là xương bởi xương tôi, thịt bởi thịt tôi" [St 2,23]. Như thế, ta có thể hiểu rằng, lư trí khôn ngoan chỉ là một điều kiện cần thiết để con người được tự do đi vào t́nh yêu thương.
- Ma quỉ là kẻ chống lại Thiên Chúa, th́ cũng chống lại t́nh thương. Chính ma quỉ đă gieo vào thế gian một yếu tố hủy hoại, yếu tố chống lại Chúa yêu thương. Ta tạm gọi yếu tố ấy là sự ích kỷ. Một cách tổng quát và căn bản, ta có thể nói được rằng : tất cả mọi tội lỗi đều là ích kỷ; và tất cả mọi nhân đức đều là yêu thương, "Yêu thương là chu toàn lề luật vậy" [Rm 13,10b]], "Ai yêu thương anh em ḿnh th́ ở lại trong ánh sáng" [1 Ga 2,10]; "tất cả luật Mô-sê và các sách ngôn sứ đều tùy thuộc vào hai điều răn ấy" [Xc Mt 22,40]….
Tựu trung, con người được sáng tạo nên giống h́nh ảnh Thiên Chúa, nghĩa là con người thiết yếu được mời gọi sống với Thiên Chúa; nghĩa là con người có vận mạng "siêu nhiên" và chỉ có thể hoàn thành cuộc đời ḿnh khi trở về với Thiên Chúa, khi thực hiện bản chất yêu thương đă được Thiên Chúa ghi khắc trong hữu thể của ḿnh. Trong hiện trạng cuộc sống, tất cả vấn đề của con người có thể gồm tóm trong một cuộc đấu tranh giữa t́nh yêu và ích kỷ[2]. Như thế, ta cũng hiểu ra rằng sức mạnh để con người sống cuộc sống này, sống bản chất và hoàn thành vận mạng của ḿnh, không là ǵ khác hơn t́nh yêu thương.
Nếu người ta không thể từ chối được cái ǵ đă hoàn thành, th́ người ta lại có thể "hoá giải" tính chất tệ hại của thực tại ấy bằng cách thêm vào đó những yếu tố mới. Thật ra, hoàn cảnh nào, tâm tính nào cũng có thể trở nên đẹp, khi ta biết đưa vào đó một t́nh yêu hoặc "một chút tấm ḷng".
"Tấm ḷng", đó là khả năng đón nhận người khác; hội nhập những vấn đề của người khác trong sự an hoà, bao dung, quảng đại, từ bi… Người có tấm ḷng là người có khả năng "chạnh ḷng thương" trước vấn đề của người khác. Hơn nữa, người có tấm ḷng là người có thể "ở trong" tha nhân [triết học là tham-thông hoặc cùng-nắm-bắt / com-prendre] hoặc cùng-sinh-ra trong một vấn đề với tha nhân [connaitre, c' est co-naitre]. Người có tấm ḷng là người có thể cảm nhận một vấn đề trong bối cảnh của cuộc sống, trong lịch sử của một con người, trong niềm liên đới và cảm thương đối với con người.
Với tấm ḷng, những tâm tính đă ăn sâu vào con người được định hướng, được thu gom trong t́nh yêu để hướng tới sự cảm thông, chia sẻ lẫn nhau. Với tấm ḷng, con người vẫn luôn là ḿnh trong chính lịch sử của ḿnh. Với tấm ḷng người ta có khả năng chấp nhận bản thân, chấp nhận cuộc đời, chấp nhận tha nhân. Tầm ḷng có thể làm cho những điều giới hạn, sai sót, những tâm tính không sửa được lại có một nét độc đáo và dễ thương riêng. Nó làm cho con người tôi là tôi, và con người của tôi được hoàn trọn trong t́nh yêu. Với tấm ḷng, người ta có c̣n thể chấp nhận tha nhân dễ dàng hơn; chấp nhận được cả khuyết điểm của tha nhân, chấp nhận và hướng tới một t́nh yêu thương vô điều kiện. Thái độ đó biểu lộ một cái nh́n minh triết : không chỉ nh́n cuộc đời là những mảnh vụn mà ta nỗ lực uốn nắn hoặc phê phán, nhưng cảm được sự "liên lụy" và "hiệp thông" sâu xa.
Ở đây, điều quan trọng nhất không c̣n là nỗ lực sửa chữa theo kiểu uốn nắn, cắt tỉa, rèn luyện… nhưng là đón nhận, là chân nhận tất cả và qui hướng chung vào nguồn mạch chung, "nhuộm" chúng trong một mầu sắc chung của t́nh yêu thương.
Chính v́ thế, Thiên Chúa đă muốn cứu độ con người bằng cách ban cho con người một T́nh thương lớn lao hết hết mọi t́nh thương, t́nh thương trong Đức Kitô, t́nh thương của Đấng dám hy sinh cho bạn hữu của ḿnh
"Không ai có t́nh thương lớn hơn t́nh thương của người hy sinh mạng sống ḿnh cho bạn hữu"[Ga 15,13]
T́nh thương lớn lao ấy có năng lựa giải thoát, có khả năng cứu độ con người :
"V́ bản thân Người đă trải qua thử thách và đau khổ, nên Người có thể cứu giúp những ai bị thử thách" [1 Pr 2,18].
Cái "vết nứt" căn bản bên trong của những con đường tu đức chính là tâm trạng không chấp nhận chính bản thân ḿnh; và đồng thời cũng không chấp nhận tha nhân trong những giới hạn và sai sót của tha nhân.
Chính v́ không chấp nhận cuộc đời ḿnh, nên mỗi người thường phải sáng tạo nên biết bao nhiêu chiếc mặt nạ cho ḿnh, những chiếc mặt nạ để dùng cho những hoàn cảnh khác nhau : người ta phải tỏ ra đau để tŕnh bầy nỗi đau của ḿnh về bệnh tật, và người ta lại càng đau thật, đau hơn với chiếc “mặt nạ đau” ấy; người ta phải tỏ ra trí thức với người trí thức và rồi cố để đừng ḷi ra cái dốt của ḿnh; người ta phải tỏ ra nghiêm túc trong công việc trước mặt người khác do vị thế “cao cả” của ḿnh v.v... Thế là người ta phải gồng lên để che mặt nạ, để giữ mặt nạ khỏi rớt xuống để tô vẽ thêm cho mặt nạ của ḿnh. Những chiếc mặt nạ ấy sẽ dần dần trở nên những gánh nặng nề khủng khiếp đối với tâm hồn.
Chính việc hoà giải được ḿnh với ḿnh, nghĩa là chấp nhận thực tại của cuộc sống, chấp nhận giới hạn và khiếm khuyết của bản thân ḿnh, có thể thực sự mang lại sự giải thoát khỏi những gánh nặng lớn lao của cuộc đời. Khi mối bận tâm lớn của ta không c̣n là đeo mặt nạ, khi ta b́nh thản được trước những khiếm khuyết của bản thân, khi ta không bị áp lực nhiều của những lời người khác khen chê, khi ấy, ta có thể b́nh an và vững vàng đảm nhận chính cuộc đời ḿnh.
Như thế, thay v́ tu sửa để được chấp nhận và bắt người khác phải sửa đổi để được ta chấp nhận, có lẽ ta nên chọn con đường khởi đầu từ sự chấp nhận chính bản thân ḿnh, chấp nhận lịch sử, chấp nhận tính t́nh, chấp nhận chính nết xấu của ḿnh trước đă.
Không phải ngẫu nhiên mà Thalès đă nói điều khó nhất là "biết ḿnh" [và điều dễ nhất là "cho người khác một lời khuyên"]; không phải vô lư mà Socrate chọn cho ḿnh câu châm ngôn "hăy biết chính ḿnh". Cái khó nhất ấy và cái cần thiết ấy, khi chưa làm được, người ta dễ vạy ṿ trong tâm hồn và gây nên bao nhiêu điều trục trặc trong cuộc sống.
Con đường tu sửa chân chính phải khởi đầu bằng việc nhận thức rơ những khuyết điểm của ḿnh. Rồi nhờ xác tín Chúa chấp nhận ḿnh, ngay khi ḿnh c̣n là tội nhân, để có thể hoà giải ḿnh với ḿnh. Nói khác đi, nếu biết nh́n nhận cách chân thực bản thân của ḿnh, mỗi người đều có thể nhận ra cái nghèo của ḿnh. Như thế, tất cả mọi người đều được mời gọi phó dâng gánh nặng đời ḿnh cho Chúa để t́m thấy được “tâm hồn anh em sẽ được nghỉ ngơi bồi dưỡng”.
“Tất cả những ai đang vất vả mang gánh nặng nề, hăy đến cùng tôi, tôi sẽ cho nghỉ ngơi bồi dưỡng. Anh em hăy mang lấy ách của tôi, và hăy học với tôi, v́ tôi có ḷng hiền hậu và khiêm nhường. Tâm hồn anh em sẽ được nghỉ ngơi bồi dưỡng. V́ ách tôi êm ái, và gánh tôi nhẹ nhàng” [Mt 11, 25-30]
Từ đó, người ta mới có thể hoà giải với tha nhân và t́m được một mặt bằng vững chắc để, nhờ Chúa và nhờ anh em, mà vươn lên trong t́nh yêu, trong tu đức, trong nhân đức…. Con đường này cần được khởi đầu vững chắc bằng thái độ dám chơi đùa với chính khuyết điểm của ḿnh. Cần chân nhận bản thân ḿnh trong giới hạn thật của ḿnh để thoát được thái độ né tránh hoặc "ngụy tín" [J.P. Sartre]; cần thâm cảm khuyết điểm của ḿnh để không trút sự bực dọc lên tha nhân; và hơn hết, cần "mỉa mai" với chính bản thân ḿnh [Kierkegaard] để không dồn hết năng lực cho những lời bào chữa, những phản ứng pḥng vệ vớ vẩn. Phải chăng đó cũng chính là con đường của Thánh nữ Catarina khi Ngài chủ trướng rằng điểm khởi đầu của đời sống tâm linh là biết ḿnh trong ánh sáng đức Tin ?
B́nh thường, phương cách để hoà giải ḿnh với ḿnh chính là t́m được một tâm hồn trong sáng, bản lănh, trưởng thành. Tuy nhiên, điều ấy không phải là dễ ! Chỉ có những con người cao cả, những bậc đức độ anh hùng mới có thể thực hiện được.
Mặt khác, hầu hết những gánh nặng cuộc đời không phải là do những thách thức “bên ngoài”, mà là gánh nặng phải mang vác chính cuộc đời ḿnh. Những thứ gánh nặng của cuộc đời luôn bao hàm hay dính liền với gánh nặng phải mang vác chính bản thân ḿnh, v́ phải chịu trách nhiệm, v́ cô đơn trong trách nhiệm, hoặc v́ phản kháng lại cuộc đời… Con người ta thường trốn tránh nỗi "xao xuyến" về bản thân ḿnh, để qui tất cả những khó khăn trong đời ḿnh thành những nỗi sợ hăi" về những trục trặc bên ngoài ḿnh; và chính cái gánh nặng của bản thân như thế lại là yếu tố làm gia tăng gấp nhiều lần những gánh nặng bên ngoài của cuộc đời.
Nhưng nếu người ta không thể dễ dàng chấp nhận được cuộc đời ḿnh, th́ người tín hữu lại được kêu gọi để cho Thiên Chúa chấp nhận chính ḿnh. Khi Chúa Giêsu kêu gọi những người bé mọn, “những người vất vả mang gánh nặng nề hăy đến cùng tôi”, Chúa Giêsu kêu mời mọi người sống huyền nhiệm “người nghèo của Giavê”. Đó không phải là một sự hoà giải với chính ḿnh bằng thái độ anh hùng và sáng suốt của bản thân, nhưng là sự hoà giải nhờ nhận ra t́nh yêu thương của Thiên Chúa dành cho ḿnh, nhận ra thánh ư nhiệm mầu “Cha đă giấu không cho bậc khôn ngoan thông thái biết những điều này, nhưng lại mặc khải cho những người bé mọn”, để cũng t́m thấy được niềm hân hoan lạ lùng như Đức Giêsu “Lạy Cha là Chúa Tể trời đất, con xin ngợi khen Cha”. Đây là con đường hoà giải với chính ḿnh nhờ tương quan yêu thương, nhờ được chấp nhận.
Có khi, đúng hơn là thường khi, một con người, chẳng mấy tốt lành hơn ai, những lại luôn buồn bực v́ những thái độ của người khác. Trong khi chính ḿnh bị phê b́nh, người ta vẫn không ngừng phê b́nh người khác; trong khi, thật ra, ḿnh cũng chẳng hay ho ǵ hơn ai, người ta lại cứ luôn luôn có thể chê bai hay ít là khó chịu về những điều không hay của người khác. Ngẫm nghĩ ra ta thấy cuộc đời thật cũng lạ ! Mỗi người chúng ta đều có lúc thật "hồn nhiên" kêu ca người khác [người dưới với người trên]; chửi rủa người khác [những người ngang hàng với nhau], quở mắng người khác [người trên với người dưới]; có biết bao người vẫn luôn cằn nhằn, trách móc, than phiền, bực tức... về người khác, mà lại là bực tức về những chuyện mà chính ḿnh đang vướng mắc và cũng đang làm bao người khác phải khổ tâm.
H́nh như bài học "khó nhất" của cuộc đời là bài học chấp nhận người khác như là họ, một sự chấp nhận "vô điều kiện". H́nh như thái độ của con người với nhau, b́nh thường, là thái độ đ̣i hỏi người khác. Mỗi người chúng ta vẫn thường làm một cuộc thi tuyển để "tuyển chọn" ra "người thân cận" của ḿnh ["Nhưng ai là người thân cận của tôi ?"/ Lc 10,29b]. Cuộc thi tuyển ấy quả thật gắt gao hơn bất cứ một cuộc thi tuyển nào khác. Không dễ ai có thể vượt qua; càng không dễ có ai có thể giữ vững tŕnh độ, giữ vững phong độ để ở lại măi trong "trường người thân cận" của tôi. Và có thể lắm, chính sự tuyển lựa gắt gao quá sức của "trường đại học người thân cận" này là nguyên nhân chính khiến cho người ta luôn thiếu "nhân sự", khiến cho đời người luôn cô đơn, khiến cho cuộc sống luôn khó chịu, khiến cho tâm hồn con người bị dằn vặt v́ những nỗi khổ từ đủ phía, do mọi người ! Bởi v́ "bệnh tật" là chuyện của con người; "cù lần" là thực chất của mọi người; mỗi người đều có cái lẩm cẩm của ḿnh.
Nói thế, không có nghĩa là cuộc đời này không có "người thân cận" đích thực. Chúng ta vẫn có thể nh́n thấy những mối t́nh vượt qua "sự đ̣i hỏi" của lẽ thường t́nh để biết chấp nhận nhau, nhất là chúng ta nhận ra có một mảnh đời thật là tuyệt diệu về vấn đề này : nơi gia đ́nh, người ta có thể học được bài học mà không dễ ở nơi đâu có được, bài học chấp nhận nhau vô điều kiện. Trong gia đ́nh, người ta được kêu mời chấp nhận nhau v́ chính con người của nhau; chấp nhận nhau v́ là chồng là vợ của ḿnh, v́ là anh em một nhà. Nhất là trong trường hợp cha mẹ với con cái : cha mẹ chấp nhận đứa con của ḿnh bất cứ giá nào. Cha mẹ luôn là người có thể chấp nhận đứa con của ḿnh. Cha mẹ muốn con giỏi, muốn con ngoan, muốn con khỏe mạnh... Nhưng nếu con yếu đau, dốt nát và khó dạy, th́ chúng vẫn là con, và cha mẹ vẫn thương con của ḿnh như một con người không thể thay thế.
T́nh yêu thương vô điều kiện không phải là ḷng thương hại; v́ thương hại là t́nh thương chỉ dành cho những người đau khổ, những người nghèo hèn. Người ta thường không dễ chia vui với người khác, nhưng lại dễ chia buồn với người khác, đó là ḷng thương hại. T́nh yêu vô điều kiện là yêu thương người khác như là họ; họ tốt, họ gặp may lành th́ ta mừng; nhưng nếu họ có cù lần, họ bê bối th́ ta cũng vẫn chấp nhận họ như là người thân của ḿnh. Nhiều người cha, người mẹ quở mắng con cái và kêu lên rằng : mong cho chúng mày đi đâu khuất mắt... nhưng khi con bị tai nạn, ngă bệnh, hoặc bị giam trong tù, th́ chính cha mẹ, b́nh thường, là những người đau đớn hơn ai hết, t́m đến chăm sóc, xách giỏ thăm nuôi. Đây là t́nh yêu vô điều kiện.
Cái mảnh đời tuyệt diệu ấy khiến cho đời người bôn ba trăm nẻo vẫn c̣n có chốn để trở về, có nơi để tâm hồn được nương tựa; khiến cho t́nh mẫu tử trở nên t́nh cảm sâu sắc nhất của con người; khiến cho ca dao về mẹ luôn là những áng văn chương phong phú và tuyệt diệu nhất...
Chính kinh nghiệm được chấp nhận trong đời sống gia đ́nh giúp con người có thể sống thật với ḿnh, bớt thái độ pḥng thủ, bớt mặc cảm, bớt “đeo mặt nạ”.... Chính kinh nghiệm được chấp nhận “vô điều kiện” như thế giúp con người thoát khỏi nỗi sợ sâu xa, nỗi sợ về bản thân ḿnh, nỗi sợ về những mối tương quan xung quanh ḿnh. Những nỗi sợ như thế mang dáng dấp nỗi sợ của ông Adong và bà Evà trong vườn địa đàng, và nó là căn nguyên của biết bao trục trặc trong đời sống con người.
H́nh như "bí quyết" để có thể chấp nhận người khác vô điều kiện, đó là coi người khác như là "của ḿnh" ! Cha mẹ không phải là những người luôn có thể chấp nhận người hàng xóm vô điều kiện, v́ người ấy chưa phải là "của ḿnh". Chính v́ thế, ta chưa thể nói người nào đă làm cha làm mẹ th́ đều có thể chấp nhận mọi người cách vô điều kiện; ta chỉ nói tới những "mảnh đời" tuyệt diệu.
Nhưng mảnh đời tuyệt diệu ấy, theo thánh Phaolô, lại mới chỉ là phản ảnh, là hoa trái của t́nh yêu của Thiên Chúa : “V́ lư do đó, tôi qú gối trước mặt Chúa Cha, là nguồn gốc mọi gia tộc trên trời dưới đất” [Ep 3,14]; và nếu thực sự con người cần tới t́nh yêu thương vô điều kiện như thế; nếu thực sự t́nh yêu như thế là điều quí trọng nhất trong tâm khảm con người, trong cuộc đời con người, th́ chúng ta cũng có thể nghĩ rằng Thiên Chúa yêu thương và chấp nhận ta cách cao thượng, quảng đại, "vô điều kiện" hơn rất nhiều.
Chương tŕnh giải phóng và cứu độ của Thiên Chúa, trước hết, lại chính là sự chấp nhận vô điều kiện của Thiên Chúa đối với con người, để nhờ sự chấp nhận của Thiên Chúa mà con người có thể hoà giải ḿnh với ḿnh; và nhờ đó mà hoà giải được với anh chị em của ḿnh. Con đường đó chỉ có thể là con đường của t́nh yêu thương "vô điều kiện", qua đó Thiên Chúa chấp nhận ta, ngay trong t́nh trạng tội lỗi của ta.
“Quả vậy, khi chúng ta không có sức làm được ǵ, v́ c̣n là hạng người vô đạo, th́ theo đúng kỳ hạn, Đức Kitô đă chết v́ chúng ta. Hầu như không ai chết v́ người công chính, họa may có ai dám hết v́ một người lương thiện chăng. Thế mà Đức Kitô đă chết v́ chúng ta, ngay khi chúng ta c̣n là những người tội lỗi; đó là bằng chứng Thiên Chúa yêu thương chúng ta. Phương chi bây giờ, chúng ta đă được nên công chính nhờ máu Đức Kitô đổ ra, hẳn chúng ta sẽ được Người cứu khỏi cơn thịnh nộ của Thiên Chúa. Thật vậy, nếu ngay khi chúng ta c̣n thù nghịch với Thiên Chúa, Thiên Chúa đă để cho Con của Người phải chết mà cho chúng ta được ḥa giải với Người, phương chi bây giờ, chúng ta đă được ḥa giải rồi, hẳn chúng ta sẽ được cứu nhờ sự sống của Người Con ấy. Nhưng không phải chỉ có thế, chúng ta c̣n có Thiên Chúa là niềm tự hào, nhờ Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng ta, Đấng nay đă ḥa giải chúng ta với Thiên Chúa” [Rm 5, 6-11; xc. Rm 8,31-39; 1Ga 4, 9-10; hoặc Ga 15, 1-15].
Thiên Chúa yêu thương và chấp nhận ta vô điều kiện, đó là chân lư có thể mang lại sức mạnh giải thoát cho con người. T́nh yêu thương như thế không có nghĩa là mù quáng, không phải là nguyên nhân của thói ỷ lại, nhưng là t́nh yêu thương có thể thực sự giúp con người vươn lên.
Trước hết, t́nh yêu thương đó làm cho con người t́m thấy b́nh an. Khi tôi được quí mến và được khen ngợi v́ tài năng hay đức tính của ḿnh, tôi biết rằng thế nào cũng có lúc tôi bị chê bai; v́ tôi không thể nào giữ măi được "phong độ" của ḿnh, như một cầu thủ, như một đội bóng không thể nào măi măi ở đỉnh cao của tài năng. Nhưng nếu tôi được chấp nhận ngay khi tôi cù lần, ngay khi tôi ở trong vũng lầy, tôi biết rằng tôi được chấp nhận "vô điều kiện". Khi đó, không phải đức tính của tôi được chấp nhận, nhưng là chính con người của tôi.
Sự chấp nhận của Thiên Chúa như thế c̣n mang lại sự giải thoát cho con người khỏi nỗi cô đơn, thứ cô đơn đă tạo nên biết bao hậu quả tai hại trong cuộc sống con người, thứ cô đơn làm cho con người đeo mặt nạ, luôn phải gồng ḿnh "tỏ ra" ḿnh thế này thế kia; luôn phải cố gắng "chọn một lập trường" khác với người khác, thứ cô đơn làm cho con người phải lo lắng để có thể được người khác chấp nhận.
Hơn nữa, sự chấp nhận của Thiên Chúa có thể giúp người ta vượt qua được một thứ cô đơn mang tầm mức "siêu h́nh", vốn là "gia sản" của thân phận của con người bị cắt đứt khỏi t́nh yêu, bị thống trị trong t́nh trạng tội lỗi. Đây không phải chỉ là một sự cô đơn tâm lư, do thiếu sự hiện diện của người khác, nhưng là thứ "cô đơn" v́ phải một ḿnh chịu trách nhiệm về vận mạng đời ḿnh.
Con người phải làm chủ chính ḿnh và phải đảm nhận cuộc đời ḿnh, phải chịu trách nhiệm về cuộc sống của ḿnh, phải bước đi bằng đôi chân của ḿnh... Không ai có thể sống dùm chịu trách nhiệm dùm cho "cái tôi" này cả. Điều đó là thật! quá thật ! Hết sức đúng với thân phận con người ! Nhưng đó cũng là giới hạn căn bản của con người, giới hạn "siêu h́nh" của con người, giới hạn làm nên nguồn gốc mọi trục trặc trong đời sống của con người; trong khi mà con người, tự bản chất, là t́nh yêu, là tương quan; trong khi con người lại luôn "nghe" trong căn cốt của ḿnh lời kêu gọi thống thiết : sống tương quan với người khác, trở nên một với chính Thiên Chúa, là h́nh ảnh Thiên Chúa Ba ngôi đă được ghi khắc trong tâm hồn của ḿnh.
Trong t́nh trạng đó, nếu con người có cố gắng hết sức, th́ cũng chỉ có thể vươn lên cao nhất trong h́nh ảnh một người anh hùng cô đơn theo kiểu "chủ nghĩa anh hùng"; đó là thái độ chấp nhận căn bản chính "thân phận dở dang" của kiếp người ! Điều đó phải chăng là nét cao cả nhất của "chủ nghĩa nhân bản"? Nhưng, nét cao cả đó, đồng thời, cũng là nét bi tráng nhất của thân phận con người.
Những lời của Thánh Phaolô cho thấy ơn cứu độ của Thiên Chúa đâu phải chỉ là sự trợ giúp bên ngoài, đâu phải chỉ là xuê xoa t́nh trạng khốn khổ của con người, những c̣n là một sự liên đới trách nhiệm nay trong ngôi vị của con người; đó là hồng ân mà chúng ta đă được lănh nhận trong bí tích Thánh Tẩy: "Đức Kitô đă chết v́ chúng ta, ngay khi chúng ta c̣n là những người tội lỗi; đó là bằng chứng Thiên Chúa yêu thương chúng ta.[...]. Thật vậy, nếu ngay khi chúng ta c̣n thù nghịch với Thiên Chúa, Thiên Chúa đă để cho Con của Người phải chết mà cho chúng ta được ḥa giải với Người, [...]. Nhưng không phải chỉ có thế, chúng ta c̣n có Thiên Chúa là niềm tự hào, nhờ Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng ta, Đấng nay đă ḥa giải chúng ta với Thiên Chúa”.
Khi Thiên Chúa chấp nhận con người cách “vô điều kiện”, không có nghĩa là Ngài bằng ḷng với t́nh trạng tội lỗi của con người. Ngược lại, chính kinh nghiệm được chấp nhận lại là một sức mạnh căn bản để con người sống theo đường lối và giới răn của Chúa, và chắc chắn cũng là nền tảng "nhân học" để thực hiện vận mệnh đời người, trong niềm xác tín "bản chất con người là tương quan". Tôi biết chắc rằng, nếu tôi có trở thành một tên tội phạm đang ghét nhất thế gian, bị mọi người loại bỏ, th́ tôi vẫn được mẹ tôi chấp nhận và yêu thương. Nhưng tôi chưa bao giờ có ư nghĩ rằng ḿnh cứ việc bê bối, bậy bạ v́ ḿnh đă được mẹ chấp nhận vô điều kiện như thế. Thói ỉ lại xuất hiện do một thứ "tự do" phóng túng của con người.
1. Như thế, có lẽ chính v́ phải "chọn lựa" những con người cù lần cho nên Chúa phải thức suốt đêm; nếu chỉ cần chọn lựa những người ngon lành, th́ có lẽ Chúa chỉ cần một giờ là đủ. Nhưng trong mầu nhiệm tuyển chọn này, Chúa Giêsu đă cầu nguyện suốt đêm khi thi hành việc tuyển chọn này, v́ tuyển chọn tức là chấp nhận, là chấp nhận vô điều kiện, tức là yêu thương cả những ǵ cù lần nơi các ông ấy; và đó mới là mầu nhiệm tuyển chọn trong t́nh yêu thương đích thực.
Như thế, những vấp ngă, tội lỗi, đam mê... không thể làm cho người ta bị Thiên Chúa ghét, nhưng lại càng trở nên đối tượng được Thiên Chúa quan tâm hơn. Người chăn chiên dám bỏ 99 con khác để đi t́m con chiên lạc cơ mà. Chỉ có những đứa con “hoang dàng” không muốn trở về nhà là không đón nhận được ân huệ, sự chữa trị, là trốn chạy việc t́m kiếm của Thiên Chúa.
Như thế, xác tín mầu nhiệm tuyển lựa của Thiên Chúa, chúng ta cũng nhận được sức mạnh để biết chấp nhận tha nhân nhiều hơn. Sống mầu nhiệm tuyển chọn của Thiên Chúa trong cuộc đời nghĩa là cảm thông cuộc đời, cả trong tính cách cù lần cù lèo của nó; cảm thương cho cuộc đời con người, cũng như cảm thương cho chính cuộc đời ḿnh.
2. Nhận ra sự bất lực của con người không có nghĩa là rơi vào tuyệt vọng. Việc nhận ra sự bất lực ấy, đối với người Kitô hữu, là cánh cửa mở ra với ơn cứu độ Thiên Chúa, là bước đường để đón nhận với hết ḷng trân trọng sự chấp nhận vô điều kiện của Thiên Chúa một cách sung măn. Có thể nói được rằng, nét đặc trưng của kinh nghiệm cứu độ Kitô giáo là : "V́ khi tôi yếu, chính là lúc tôi mạnh" [2 Cr 12,10b].
Chúng ta có thể thấy trong kinh nghiệm của Têrêsa Hài Đồng Giêsu, qua sự tŕnh bầy của cha Bernard Bro, một lời chứng hùng hồn về “huyền nhiệm” chấp nhận ḿnh nhờ được Thiên Chúa chấp nhận :
“Sự say mê khao khát Đấng-Là-Tất-Cả, giữ ḿnh không vương tội nhơ, hy sinh tuổi thanh xuân trong ḍng tu chiêm niệm, trải qua một cuộc đời khắc khổ để rồi ch́m vào đêm tối của hư vô ! Thử hỏi ai có thể kham nổi một lộ tŕnh như thế ?
Đối với Têrêsa, giờ của sự thật đă điểm để chị đảo ngược tất cả:
“Chúa chỉ cho tôi được nh́n thấy chân lư“ [C.J., 4.8.3]. “Than ôi, tôi vẫn đứng nguyên tại chỗ như trước kia, không tiến lên được chút nào. Tuy nhiên, tự nhủ như vậy mà ḷng tôi vẫn ḥa dịu, không phiền muộn. Nhận thấy ḿnh yếu đuối hèn mọn là điều êm ái biết bao” [C.J., 5.7.1].
Tê-rê-xa đă khám phá ra khuôn mặt đích thật của Thiên Chúa trong con người Đức Giêsu Kitô, Người đến với ta trong dáng vẻ yếu đuối, và như một kẻ hành khất, chờ mong được chúng ta tin cậy. Chị biết đă đến lúc phải cậy trông một cách toàn diện. Không phải để làm điều ǵ tốt, mà là để chấp nhận ḿnh bị vượt qua măi măi bởi t́nh yêu vô biên đang ở trước mặt chị.
Đối với chị cũng như đối với người trộm lành, đối với thánh Phêrô, người phụ nữ Sa-ma-ri, cũng như đối với lớp người nghèo hèn và những kẻ tội lỗi, bước tiến vạn nan đă trở thành bước tiến dễ dàng [le pas de l' impossible est possible]. Chính niềm tin đă kéo những cái tưởng là quá xa vời vào trong tầm tay của chúng ta.
Thái độ chấp nhận đau khổ mà ḷng không chua xót, chấp nhận bị đè bẹp bởi mệt mỏi, bất tài, bất lực, và có lẽ bởi tội lỗi nữa, thái độ ấy là con đường dẫn đến tinh thần khó nghèo được Thiên Chúa ban cho mọi sự.
Trong một lúc Tê-rê-xa phá vỡ khá nhiều uy hiếp từ bao thế kỷ đă bóp nghẹt Kitô giáo trên đường phát triển, chúng từng đè nặng trên chúng ta từ thời Giáo Hội nguyên thủy.
Nhiều thế hệ đă ngộ nhân rằng : hễ là tín đồ Đức Kitô th́ bắt buộc phải oai hùng, phải thiện hảo, phải luyện cho ḿnh ḷng sắt đá giống bậc thần linh, noi gương trường phái khắc kỷ Hy Lạp hay Rô-ma... phải thiện hảo mới đến gần được Thiên Chúa. Mẫu người đó tất nhiên là cao quư, nhưng không đúng với tôn chỉ Tin Mừng.
Tê-rê-xa lớn tiếng cải chính ngộ nhận đó. Con đường nhỏ hẹp của thánh nữ mở ra, đón mời tất cả mọi người, từ người khao khát hy vọng cho đến kẻ tuyệt vọng. Thử thách của số mệnh có thể trở nên con đường băng qua đêm dài đen tối tiến ra ánh sáng, con đường của niềm tin, con đường t́m thấy Thiên Chúa.
Những đặc ân xưa kia xem như dành riêng cho tầng lớp được ưu đăi, cho những nhà thần bí được người đời trọng vọng, nay chị Têrêsa cho chúng ta thấy những diễm phúc đó được Thiên Chúa đề nghị ban phát cho khắp cả mọi người. Chính thế, lo âu, sợ hăi, cám dỗ, mệt mỏi của anh chị em, tất cả gánh nặng đó có thể trở nên con đường của Thiên Chúa.
Ở đây, Têrêsa gặp những kẻ nghèo khó nhất, tay trắng nhất, sa đọa nhất trong chúng ta, những kẻ mất hết điểm tựa. Đồng thời chị cũng gặp những người làm cách mạng lớn nhất, nhưng kẻ nổi loạn lớn nhất, những người chỉ muốn trông cậy vào sức riêng họ mà thôi”
Bernard Bro O.P. Niềm Cậy Trông Bất Khuất;
bản dịch của An-tôn Lê Văn Lộc
trang 170-172
"Thật vậy, sự sống đời đời, đó là nhận biết Cha - Thiên Chúa duy nhất và chân thật - và nhận biết Đấng Cha đă sai đến, là Giêsu Kitô [Ga 17,3]. Do đó, trọn cuộc đời Kitô hữu như là một cuộc hành hương vĩ đại đi về Nhà Cha, trong đó mỗi ngày ta lại t́m thấy t́nh thương vô điều kiện của Thiên Chúa đối với tất cả mọi người, nhất là đối với đứa con hoàng đàng [Xc. Lc 15, 11-32]"
Đức Gioan Phaolô II, Tông Thư "Tiến Tới Thiên Niên Kỷ Thứ Ba", ngày 10-11-1994, số 49]
[1] Đối với người Việt Nam, tu sĩ hay chủng sinh, linh mục triều đều là người đi tu. Cách hiểu ấy không phải không "hợp t́nh", v́ tất cả đều đi vào con đường từ bỏ và tu sửa.
[2] Xc. Rm 7,21-23; 8,13;5,17 tt