T̀NH YÊU VÀ ĐAU KHỔ
Đau khổ thường bắt đầu bởi yêu thương. Cũng như thường hiểu thế nào là chia ly khi đă có xum họp. Cho đi rồi đợi chờ, chờ đợi nhưng chẳng thấy v́ thế mới có niềm đau. Yêu rồi khổ. Khổ đau đưa tới chân trời của nước mắt và mầu tím của cô đơn.
Nếu không có t́nh yêu. Nếu không có người yêu. Nếu tôi không yêu th́ làm ǵ có khổ đau. Bởi đó, kẻ v́ yêu mà đau khổ th́ oán trách t́nh yêu, oán trách người yêu và oán trách chính ḿnh. Nếu t́nh yêu tạo nên đau khổ th́ muốn tránh đau khổ phải tránh yêu đương. Nhưng nếu lẩn tránh yêu thương th́ đâu là ư nghĩa của cuộc sống?
******************************
Con sâu có thể làm cho cánh hoa mang thương tích. Nhưng nếu giết bầy sâu bằng cách cày nát cả vườn hoa th́ là thảm cảnh đáng buốn. Vết cắn của sâu có làm cánh hoa đau đớn, nhưng nếu nhổ sạch vườn hoa th́ khu đất sẽ thành hoang vắng, buồn tênh. Đời tôi cũng vậy, có đau khổ v́ một t́nh yêu nhưng tôi vẫn có hạnh phúc v́ c̣n t́nh yêu. Đau khổ của một t́nh yêu chỉ là một bông hoa bị sâu cắn trong khu vườn khả năng yêu thương của tôi. Chẳng có năng lực nào cản ngăn một bông hoa khác thắm tươi sẽ trổ sinh.
T́nh yêu bàng bạc như thời gian nên t́nh yêu và cuộc đời là một. Không có sự sống nào mà không liên hệ tới yêu thương. Không muốn yêu để tránh đau khổ là không muốn có yêu thương. Mà không có yêu thương th́ tự nó đă là một đau thương rồi. Không có khả năng yêu thương th́ là gỗ đá, củi mục. Có khả năng yêu thương mà không được yêu th́ sự bất hạnh c̣n đắng cay hơn là đau khổ của t́nh yêu. Lẩn tránh đau khổ bằng cách oán trách t́nh yêu và chối từ yêu thương là đi t́m một khổ đau lớn hơn.
Có một con đường, tuy có vất vả nhưng vô cùng bát ngát, mênh mông là hướng về Ngài, Thượng Đế, t́nh yêu trọn hảo để đem những khổ đau của ḿnh ḥa vào biển rộng yêu thương ấy. Nếu t́nh yêu có gây đau khổ th́ biến đau khổ thành sáng tạo để rồi tiếp tục yêu. Chỉ có t́nh yêu tuyệt hảo là không nhuốm màu đau khổ. Đau khổ của t́nh yêu đến từ yếu đuối và lầm lẫn. Bởi vậy, chỉ có t́nh yêu không lầm lẫn và yếu đuối của Thượng Đế mới trọn vẹn vô biên.
V́ yêu mà tôi đau khổ th́ có thể v́ đau khổ mà tôi biết yêu thương?
******************************
Kẻ chạy trốn t́nh yêu, thực ra, là kẻ đang t́m t́nh yêu mănh liệt. Kẻ oán trách t́nh yêu, thực ra, là kẻ đang yêu vũ băo. Không ai trốn t́nh yêu để rồi không yêu mà chỉ trốn t́nh yêu này để đi yêu một t́nh yêu khác.
T́nh yêu vô h́nh nên không oán trách t́nh yêu được mà chỉ có thể oán trách người yêu thôi, nhưng khó mà chỉ oán trách người yêu mà lại không gây thương tích cho ḿnh. Liên hệ giữa người yêu và kẻ yêu là liên hệ gắn bó, phức tạp. Khi yêu th́ kẻ yêu và người yêu đi chung một con đường. Bởi đó, không có sự lạc lối nào mà không ảnh hưởng cả hai. Không có mất mát nào mà chỉ có một người gánh chịu.
Khi nói rằng mối liên hệ ấy bị cắt đứt chỉ có nghĩa là họ không c̣n đi chung đường. Không đi chung một đường không có nghĩa là đă thoát được mọi ràng buộc. Nhiều khi càng cay nghiến th́ lại càng nhớ thương mà càng nhớ thương th́ lại càng cay nghiến. V́ thế, khi mối liên hệ bị dập gẫy, bị cắt đứt cũng chưa hẳn là kẻ yêu và người yêu xa cách được nhau.
Khi nào chưa quên được vết thương th́ lúc đó vẫn c̣n là gần gũi. Khi nào c̣n thao thức th́ vẫn c̣n liên hệ. Nếu c̣n liên hệ th́ oán trách người yêu cũng vẫn là oán trách chính ḿnh. Càng oán trách bao nhiêu th́ nỗi đau càng sâu.
Tuy c̣n ràng buộc, c̣n thao thức, nhưng v́ không đi chung một đường nữa nên cũng có nghĩa là ly biệt. Khi đă tạ từ, khi người yêu đă đi xa th́ chỉ c̣n ḿnh là gần ḿnh thôi. Chỉ c̣n ḿnh biết rơ nỗi đau của ḿnh thôi. V́ người yêu đă cách xa nên oán trách người yêu cũng chẳng làm cho người yêu đau khổ. Chỉ riêng ḿnh chịu. V́ thế, người yêu có thể gây gây đau khổ, nhưng sau đó chính ḿnh lại là kẻ nuôi dưỡng vết thương khổ đau ấy cho thêm lớn và thêm sâu.
Giă từ. Xin để cho cánh chim muốn bay hăy bay xa. Nó chẳng thuộc về ḿnh và cũng chẳng xứng đáng với t́nh yêu ḿnh ban tặng.
******************************
T́nh yêu của chủ thể yêu có thể biến đổi khách thể yêu. Ánh mắt khổ đau nhưng khoan dung và tha thứ của Chúa đă biến đổi đời Phêrô. Thái độ của khách thể khi đón nhận t́nh yêu cũng tác động con tim của chủ thể yêu. Chúa đợi chờ Mai Đệ Liên. Nàng đă đáp lại bằng những sợi tóc ăn năn. Chính v́ sự đáp lại ấy mà Chúa đă nói: Kẻ yêu nhiều th́ được tha nhiều.
Chẳng ai sống mà lại không yêu thương. Nếu không muốn yêu th́ họ phải có khả năng yêu để yêu cái không muốn yêu. Như vậy th́ cũng đă là yêu rồi. Yêu là yêu ai. Thương là thương người nào. Không có t́nh yêu trống không . Như vậy t́nh yêu cần đối tượng. Đối tượng là cảm hứng cho t́nh yêu. Tuy nhiên, nếu không có chủ thể yêu th́ đối tượng cũng là vô nghĩa.
Cả chủ thể yêu và đối tượng yêu đều là con người bất toàn v́ tội lỗi. Bởi tội, con người không c̣n tuyệt hảo, họ sống trong thiếu vắng. Không có hạnh phúc vô cùng th́ họ không thể chỉ cho đi mà không hao ṃn. Bởi thiếu vắng nên họ cần được đáp lại để đỡ ṃn mỏi, khát khao. Khi yêu, tôi cần được t́nh yêu đáp trả. Nếu tôi cần t́nh yêu của người để sống th́ yêu người cũng chính là yêu tôi. Và nhiều khi tôi yêu tôi hơn là yêu người. Tôi yêu người, muốn chiếm người để khỏa lấp nỗi cô đơn trống vắng trong tôi. Như vậy th́ t́nh yêu của con người dù đẹp đến đâu, thơ mộng đến đâu cũng vẫn thường mang mầm ích kỷ. Nếu có ích kỷ th́ làm sao tránh được gây khổ đau cho nhau.
Càng xa ánh sáng càng nhiều lạnh lẽo, càng lắm bóng đêm. Cũng vậy, càng xa Chúa là t́nh yêu tuyệt hảo th́ t́nh yêu của con người càng lắm bất hảo.
******************************
Con người được dựng nên bằng t́nh yêu nên đau khổ không có năng lực giết chết được khả năng yêu thương. Và cái kỳ diệu của cuộc sống là yêu thương có thể nẩy sinh từ đau khổ. Nhiều nhánh hoa t́nh yêu đă rộ nở sau những đêm dài của khổ đau. Sau đau khổ, cây t́nh yêu có thể tái sinh và t́nh yêu nào khi đă đi qua lăng kính của đau khổ th́ thường bao giờ cũng sâu thẳm, khác biệt.
Nếu chỉ có t́nh yêu không có đau khổ th́ t́nh yêu không có đối tượng để trang điểm. Tôi hiểu thế nào là yêu thương bởi trong tôi đă có sẵn khả năng để hiểu thế nào là đau khổ. Làm sao xác định được ánh sáng nếu không có bóng đêm. Chối từ khả năng đau khổ th́ cũng chẳng c̣n khả năng yêu thương nữa. Nếu gọi t́nh yêu là bông hoa. Nếu bảo cánh bướm là khổ đau v́ bướm chỉ hút mật của hoa. Nếu bông hoa chối từ cánh bướm th́ vườn hoa cũng cô đơn v́ chẳng c̣n ai để đỏm dáng. Nếu cánh bướm đă làm cho vườn hoa thêm tươi th́ có thể bảo đau khổ cũng làm cho t́nh yêu thêm sâu?
Càng đau khổ tôi càng biết giá trị của yêu thương. Đau khổ dạy cho tôi thế nào là lầm lẫn, thế nào là mất mát, thế nào là yếu đuối. Nhận thức được sự yếu đuối của ḿnh để hiểu sự yếu đuối của người. Có cay đắng của mất mát để đừng làm kẻ khác mất mát. Khi hiểu sự lầm lẫn của người gây đau khổ cho tôi để biết rằng sự lầm lẫn của tôi cũng gây đau khổ cho người th́ đấy là con đường thức tỉnh, là lối đi dẫn tới yêu thương. Như vậy, đau khổ có là tặng vật trong cuộc đời?
******************************
Khi yêu, tôi không chờ đợi một suối đời ngát trong. Tôi không ước mong một ḍng sông thời gian không gợn sóng. Yêu là tôi biết rằng sẽ có khổ đau. Đau khổ có thể làm cây t́nh yêu rụng lá. Nhưng sau đó, cây t́nh yêu có thể trổ sinh mầm non ngọc bạc lấp lánh. Giá trị đời tôi được xác định do thái độ của tôi đối với đau khổ và t́nh yêu, chứ t́nh yêu, đau khổ, tự nó chẳng có ư nghĩa ǵ.
Lm Nguyễn Tầm Thường, SJ.
Trích trong Nước Mắt và Hạnh Phúc