THÁNH KINH

Muốn ý niệm của chúng ta về sự linh hứng được tương ứng với đối tượng, ý niệm ấy phải thế nào mà có thể áp dụng cho toàn bộ thánh kinh như sẵn có, với tất cả những yếu tố phức tạp của nó. Chính vì thế mà chúng ta dừng lại khá lâu để cắt nghĩa nguồn gốc và bản chất của Thánh Kinh. Bây giờ, chúng ta chuẩn bị khảo sát chính khái niệm về linh hứng.

Trong sách Cựu Ước, không có chỗ nào nói một cách minh nhiên là Thánh Kinh được linh hứng. Tuy nhiên, trong sách, có nhiều đoạn văn ám chỉ về điều ấy. Chẳng hạn có chỗ nói rằng chính vì Thiên Chúa ra lệnh mà ông Mô-sê viết sách Giao Ước (Xh 24,4tt ; 34,27), mà ngôn sứ Giê-rê-mi-a soạn thảo các lời sấm của Chúa (Gr 30,2 ; 36,2). Như đã nói trên, người Do thái chia các sách Thánh Kinh làm ba nhóm và họ tin tất cả ba nhóm ấy đều đến từ Thiên Chúa. Bộ sách Luật được coi là Lời của Thiên Chúa. Còn về các ngôn sứ, thì họ nói là các ngài đã công bố Lời Thiên Chúa. Sách Luật và các sách Ngôn sứ, cộng thêm các Văn phẩm : đó là những “Sách Thánh ” mà tác giả 1Mcb 12,9 đã nói.

Giáo Hội đã thừa hưởng các sách Thánh Kinh ấy và đã công nhận tính cách thần thiêng của chúng. Đức Giê-su Ki-tô cũng quan tâm và trích dẫn các sách ấy như Lời Thiên Chúa (Mt 22,31 ; Mc 7,13 ; Ga 10,34 tt), như Lời phải được ứng nghiệm (Mt 26,54 ; Lc 24,44tt). Các tông đồ cũng làm như vậy. Theo thánh Phê-rô, thì chính Thánh Thần nói qua miệng vua Đa-vít (Cv 1,16 ; 4,25), và thánh Phao-lô cũng nói như vậy khi nói về ngôn sứ I-sai-a (Cv 28,25). Các lý lẽ được xây dựng trên Thánh Kinh và gán cho Thánh Kinh một uy quyền thần linh (Rm 3,2 ; 1Cr 14,21 ; Dt 3,7 ; 10,15 ; v.v). Vả lại, có hai đoạn văn đã thành cổ điển, đó là 2 Tm 3,16 và 2 Pr 1,21. Đoạn văn thứ nhất nói về phạm vi của sự việc linh hứng, còn bản văn thứ hai nói về bản tính của sự việc linh hứng. Cả hai đoạn văn đều quan hệ đến Cựu Ước :

- Trong 2 Tm 3,16, thánh Phao-lô khuyên ông Ti-mô-thêu hãy giữ vững những gì đã học hầu xứng đáng là người đã lãnh nhận giáo huấn từ Vị Tông đồ và đã biết Thánh Kinh từ thửa thơ ấu. Rồi ông thánh Phao-lô nói tiếp : “Tất cả (những gì viết trong) Thánh Kinh đều do Thiên Chúa linh hứng và có ích cho việc giảng dạy, biện bác, sửa dạy, giáo dục để trở nên công chính”. “Tất cả Thánh Kinh” - muốn cho sát, thì phải dịch : “Tất cả những gì đã được viết” - hiển nhiên là Thánh Kinh mà câu trên vừa nói tới. Nghĩa là tất cả Cựu Ước. Chỉ ký chú rằng chúng ta cũng có thể dịch như bản dịch phổ thông là “Tất cả Thánh Kinh do Thiên Chúa linh hứng đều có ích”, cách dịch này cũng có lợi cho sự việc linh hứng. Tuy nhiên khi áp dụng vào Cựu Ước xét theo toàn bộ, thì cách dịch thứ hai này không tốt bằng cách dịch thứ nhất và, do đó, bị các nhà huấn cổ hiện đại loại bỏ.

Còn theo 2 Pr 1,21, thì “không ai được tự tiện giải thích một lời ngôn sứ nào trong Thánh Kinh”. Và tác giả thêm : “Lời ngôn sứ không bao giờ lại do ý muốn người phàm, nhưng chính nhờ Thánh Thần thúc đẩy mà có những người đã nói theo lệnh của Thiên Chúa”. Lời ngôn sứ nói ở đây (2 Pr 1,21) chắc chắn là “lời ngôn sứ Thánh Kinh” mà 2 Pr 1,20 đã nói, nghĩa là lời của các ngôn sứ đã được viết ra. Sách nói rằng lời ấy là do Thánh Thần thúc đẩy đặc biệt.

Hai đoạn văn nói trên chỉ liên hệ tới Cựu Ước ; Còn đối với Tân Ước, thì chúng ta chưa thấy gì là minh nhiên. Tuy vậy, cũng có vài bằng chứng gián tiếp thường được khai thác. Chẳng hạn, trong 1Tm 5,18, để làm bằng chứng Thánh Kinh, thánh Phao-lô vừa dẫn sách Đệ nhị luật (25,4), lại vừa dẫn một lời của Đức Ki-tô được thánh Lu-ca ghi lại ở Lc 10,7. Đằng khác trong 2Pr 3,15, các thư của thánh Phao-lô được đặt ngang hàng với các sách Thánh Kinh khác. Và, tất nhiên, các sách này đã được coi là được linh hứng.

Niềm tin của Giáo Hội vào sự Thánh Kinh được linh hứng đã hiện rõ ngay từ đầu trong truyền thống các Giáo Phụ và trong giáo huấn của các nhà thần học, ngoại trừ một vài ý kiến riêng biệt mà thôi.

Các Giáo Phụ cổ nhất, tức là các Giáo Phụ thuộc thế kỷ II, gọi Thánh Kinh là “những lời sấm của Thiên Chúa”. Các ngài nói rằng Thánh Thần đã làm các tác giả nhân loại thành dụng cụ của mình và đọc Thánh Kinh cho mà viết.

Còn các Giáo Phụ thuộc hai thế kỷ III và IV thì nói Thánh Thần là “tác giả” của Thánh Kinh và khẳng định rằng Cựu Ước cũng như Tân Ước đều được Người Linh hứng. Theo Thánh Âu-tinh (+ 430),thì Thánh Kinh là lá thư từ trời gửi xuống. Còn theo thánh Giê-rô-ni-mô (+ 420), thì tất cả tác giả Thánh Kinh là dụng cụ của Thiên Chúa. Thánh Giê-gô-ri-ô Cả còn đi xa hơn, ngài tuyên bố rằng tác giả Thánh Kinh là Thánh Thần không cần biết tác giả nhân lọai tên gì.

Chúng ta có thể tóm giáo huấn của các giáo phụ vào hai mệnh đề :

Một số khá nhiều các tuyên ngôn chính thức của Giáo Hội đã lấy lại truyền thống các Giáo phụ và, đồng thời, cho thấy rằng giáo huấn của Giáo Hội đang phát triển và minh xác hơn. Cho đến thế kỷ V, Giáo Hội phải đặc biệt bận tâm xác định và bênh vực tầm quan trọng và nội dung của Lời Chúa. Giáo Hội đã thiết lập các danh sách các văn phẩm được coi là thánh. Từ thế kỷ VI đến thế kỷ XIII, người ta luôn luôn nói đi nói lại rằng các sách ấy là thánh vì Thiên Chúa là tác giả. Để đương đầu với một vài lạc giáo loại bỏ hoặc hạ giá Cựu Ước, Giáo Hội đã minh nhiên công bố Thiên Chúa là tác giả của Cựu Ước cũng như Người là tác giả của Tân Ước.

Để chứng thực cho khẳng định này, Công đồng Florence (1441) đã đưa ra một lý lẽ mà chúng ta tìm thấy của các Giáo phụ, là : Thiên Chúa là tác giả của hai sách Giao ước, vì các vị viết sách Cựu Ước cũng như những vị viết sách Tân Ước đều viết dưới sự linh hứng của Thánh Thần. Giáo lý này được Công đồng Trentô nhắc lại và được Công đồng Va-ti-ca-nô I nhắc lại một lần nữa. Công đồng Va-ti-ca-nô này xác định linh hứng không phải là thế này, thế kia. Thông điệp “Thiên Chúa rất quan phòng” (Providentissiums Deus) của Đức Giáo Hoàng Lê-ô XIII đã định nghĩa sự việc linh hứng theo hướng tích cực, và thông điệp “Chúa Thánh Thần” (Spiritus Paraclitus) của Đức Giáo Hoàng Bê-nê-đi-tô XV và thông điệp “Thánh Thần linh hứng” (Divino afflante Spiritu) của Đức Giáo Hoàng Pi-ô XII khai triển một số khía cạnh của sự việc linh hứng.

Sau hết, Hiến chế “Mặc Khải” (Dei Varbum) của Công đồng Va-ti-ca-nô II, trong chương III, lưu ý đến sự kiện này là Thánh Kinh là do Thánh Thần linh hứng và, do đó, có uy quyền của Thiên Chúa. Hiến chế cũng nhắc lại rằng Thánh Kinh gồm những thực tại được Thiên Chúa linh hứng ; và Hiến chế ấy nhấn mạnh sự tự do của những kẻ được Thiên Chúa tuyển chọn làm dụng cụ cho Người khi họ soạn thảo những sách được linh hứng.

Có sự việc linh hứng, đó là một tín điều phải tin. Nhưng định nghĩa bản tính của sự việc linh hứng không phải là việc đơn giản. Và nhiều người đã muốn đưa ra một lý thuyết về sự việc linh hứng đã lắm khi không lưu ý tới tất cả những đòi hỏi của sự việc. Thậm chí, một số ý kiến tỏ ra thiếu sót đến nỗi Giáo Hội đã phải duyệt lại và, đôi khi, đã phải lên án.

Để làm thí dụ, chúng ta nêu lên hai lý thuyết : “Lý thuyết chuẩn y sau” và lý thuyết “trợ giúp bên ngoài”, cả hai đều bị Công đồng Va-ti-ca-nô I loại bỏ.

Một cuốn sách đã được linh hứng, khi tự nó là công trình của một người phàm nhưng, sau đó, được Thiên Chúa chuẩn y và tuyên bố là không sai lầm, tuyên bố trực tiếp do Người hoặc qua trung gian Giáo Hội, nhưng, như vậy, Thiên Chúa không thể nào gọi được là tác giả của cuốn sách.

Còn theo lý thuyết “trợ giúp bên ngoài”, thì vai trò của Thiên Chúa chỉ còn là trợ giúp cho người viết khỏi mọi sai lầm. Ở đây, cũng vậy, Thiên Chúa không phải là tác giả của cuốn sách.

Một số lý thuyết khác đã được các học giả không Công giáo đề nghị, nhưng các lý thuyết ấy không khác với hai lý thuyết trên bao nhiêu. Ví dụ, Thiên Chúa là tác giả Thánh Kinh chỉ vì Người muốn các sách Thánh Kinh được viết ra. Cho nên, Người đã chọn những kẻ Người thấy có khả năng thực hiện ý đinh của Người, rồi Người truyền lệnh hoặc thúc đẩy họ viết. Nhưng, cũng như các lý thuyết trên, lý thuyết này cũng gán tác phẩm hoàn toàn cho tác giả nhân loại.

Sau hết, nhiều học giả hiện đại coi linh hứng trong Thánh Kinh như linh hứng trong thi ca.

Ngược lại có nhiều lý thuyết có khuynh hướng giảm thiểu vai trò của tác giả nhân loại. Linh hứng được quan niệm như việc viết chính tả : Tác giả nhân loại chỉ phải nghe một cách thụ động và ghi lại cho chính xác, y như cây viết trong tay người viết. Nhưng, nếu vậy, không thể nào gọi là tác giả những người chỉ đóng vai trò thư ký mà thôi.

Đạo lý Công giáo về sự việc linh hứng thật là xa lạ với cách quan niệm sự việc như thế. Công đồng Va-ti-ca-nô I cho thấy rõ ràng là có sáng kiến về phía con người : Công đồng loại bỏ lý thuyết sai lầm đối nghịch ở chỗ đó. Công đồng nói : “Những sách Thánh Kinh không phải là kết quả của “tài trí người phàm mà thôi””.

Tuy nhiên, phải công nhận rằng các Giáo phụ cổ xưa đôi khi đã dùng cách nói và hình ảnh có vẻ ám chỉ việc chính tả gần như máy móc. Chẳng hạn, có ngài nói rằng Thiên Chúa sử dụng tác giả nhân loại như một nhạc công sử dụng cây đàn. Nhưng không nên hiểu theo nghĩa đen những kiểu so sánh như vậy. Một vài Giáo phụ đã dùng các cách so sánh như thế ; nhưng, chỗ khác, các ngài công nhận rằng tác giả nhân loại đã tự do sử dụng các tài năng của mình. Chỉ nên nhớ rằng : ở thời ấy, phía nhân loại của Thánh Kinh không được nhấn mạnh đủ.

Ngoại trừ những lý thuyết sai lầm chúng ta vừa nhắc tới, con số lý thuyết sai lầm đã lan tràn rộng rãi hơn : Đó là lẫn lộn Mặc khải và Linh hứng. Lý thuyết này đang được nghiên cứu riêng. Và, sau khi nghiên cứu, chúng ta sẽ có thể định nghĩa và phân biệt giữa một ngôn sứ với một văn giả được linh hứng.

Trong bộ “Thần học Đại toàn” của mình, thánh Tô-ma đã dành mấy chương để khảo cứu vấn đề ngôn sứ (II/II, 171-175). Ơ đó, ngài đề cập vấn đề linh hứng ngôn sứ. Ngài cố ý giới hạn phạm vi sưu tầm của mình, bằng cách cho từ “sứ ngôn” nghĩa hẹp nhất của nó : theo ngài, ngôn sứ là người lãnh nhận từ Thiên Chúa một mặc khải. Trong một sự việc như thế, ảnh hưởng của Thiên Chúa là hiển nhiên ; còn lại cho sáng kiến nhân loại chẳng có bao nhiêu. Đoàn sủng sứ ngôn soi sáng sự phán đoán của người ngôn sứ ; đoàn sủng ấy bảo đảm cho chân lý của sứ điệp mà người ngôn sứ chỉ lãnh nhận để thông tri cho kẻ khác. Và sự phán đoán nói ở đây thuộc trật tự suy lý : Thiên Chúa làm cho người ngôn sứ hiểu biết thế nào, để ngài thông tri một cách trung thực khi giảng dạy.

Phải ký chú rằng, trong các chương khái niệm nói trên, thánh Tô-ma không quan tâm đến sự việc linh hứng trong Thánh Kinh, dù là một cách gián tiếp. Dầu vậy, những nguyên tắc ngài viện dẫn có thể hữu ích khi nghiên cứu về sự việc linh hứng.

Chưa hẳn là chúng ta thừa nhận tư tưởng của thánh Tô-ma : ngài đã nhìn người ngôn sứ như một dụng cụ thuần túy và dễ bảo mà lời nói phản ánh chính xác Lời nói của Thiên Chúa ; nhưng, ở đây cũng như ở nhiều chỗ khác, vị tiến sĩ vĩ đại đã bị những nhà chú giải hiểu sai. Quả vậy, không ai chối cãi rằng, cho đến thời hiện đại, sự việc linh hứng của Thánh Kinh đã được đồng hóa với sự việc linh hứng của ngôn sứ. Ít ra là trong thực hành, môn huấn cổ thời Giáo phụ và thời Trung cổ đã không biết gì về tác giả nhân loại. Theo môn học này, thì Thánh Kinh là Lời của Thiên Chúa, chỉ có thể, và Thiên Chúa nói chân lý đầy đủ trong mỗi chữ của Thánh Kinh, dầu là chữ nhỏ bé nhất. Còn nếu ý nghĩa từng chữ của một đoạn văn nào đó có vẻ loại bỏ mọi sứ điệp thiêng liêng, thì môn huấn cổ ẩn dụ sẽ đến tiếp tay, để giúp khám khá một nghĩa nào đó ẩn tàng sau mặt chữ. Một quan niệm không uyển chuyển như thế, gần như là không chối cãi được, đã có trong giới Thệ phản cũng như trong giới Công giáo, và còn tồn tại cho đến thế kỷ XIX. Phải đợi đến khi xuất hiện những công trình nghiên cứu của môn huấn cổ hiện đại, mới thấy rằng chúng ta không có quyền không biết vai trò của tác giả nhân loại.

Sự việc linh hứng ngôn sứ, theo nghĩa hẹp như thánh Tô-ma hiểu, thật là hiếm có trong Thánh Kinh, dù cho nó không hoàn toàn vắng mặt trong Thánh kinh. Ở đây cần phải nhắc lại rằng, để định nghĩa “linh hứng” như thánh Tô-ma đã làm, ngài đã chịu ảnh hưởng của nền văn hoá mà ngài đã thừa hưởng : nền văn hoá của hai triết gia Platon và Aristote. Trong hệ thống tư tưởng này, tri thức suy lý chiếm chỗ nhất. Con người đến tới Thiên Chúa bằng suy tư và chiêm niệm. Đối với người Hy-lạp, lời sấm thần linh được làm thành bằng những chân lý thượng đẳng được thông tri cho loài người qua trung gian các thi sĩ thụ hứng và các nữ ngôn sứ. Đặt mình trong cùng một viễn tượng, truyền thống Giáo phụ đã có khuynh hướng nhìn các tác giả Thánh Kinh như những viên chức truyền đạt “Mạc khải”, và coi chính bộ Thánh Kinh như một vựng tập các chân lý đưọc đề nghị cho loài người. Thần học Trung cổ không thay đổi cách nhìn ấy. Đối với thánh Tô-ma, thì vai trò ngôn sứ, chính yếu,thuộc về trí khôn : ông lãnh nhận từ Thiên Chúa những chân lý chưa được biết, và truyền đạt các chân lý ấy cho loài người được biết.

Ngày nay, không như vậy. Não trạng người Sê-mít được người ta biết hơn và, trước mắt chúng ta, não trạng ấy. Rõ ràng là tương phản với não trạng Hy-lạp. Từ đầu chí cuối bộ Thánh Kinh, điều được nhấn mạnh trước hết không phải là trí thức và chiêm niệm, mà là hành động và tình thương. Và điều này rất đúng khi nói về Cựu Ước và cả khi nói về Tân Ước. Ngôi Lời Nhập thể tỏ ra không bận tâm với việc mặc khải cho loài người những đối tượng cao siêu của sự chiêm niệm, cho bằng nói lên lời mời tối thượng loài người hãy yêu thương và, bằng gương sáng, chỉ vẽ cho họ con đường hy sinh và tạ ơn, tin tưởng và vâng phục, dẫn họ đến cùng Chúa Cha.

Thánh Tô-ma (thế kỷ XIII) không có và cũng không thể có đuợc sự hiểu biết Thánh Kinh mà các công trình nghiên cứu lịch sử của thời kỳ hiện đại đã cung cấp cho chúng ta. Muốn thấy được vấn đề một cách rõ ràng, chúng ta phải bỏ qua ý nghĩa chuyên môn và chính xác mà các từ “Mặc khải” và “Linh hứng” đã có trong thuật ngữ thần học kinh viện, và phải tự hỏi Thánh Kinh muốn nói gì khi sử dụng những từ ấy.

Nếu ngoại trừ từ “thêopnêustôs” trong 2 Tm 3,16, thì từ “Linh hứng” không thấy có trong Thánh Kinh. Nhưng chúng ta thấy trong Thánh Kinh, một cái gì quan trọng hơn là một từ chuyên môn. Đó là một thực tại, sự “Thần Khí chiếm hữu”. Và sự này được nhắc đi nhắc lại rất nhiều lần.

Đằng khác, sự chiếm hữu ấy được mô tả bằng nhiều cách thật là khác nhau. Vì thế, nên vắn tắt nghiên cứu những cách khác nhau Thiên Chúa đã dùng để thúc đẩy những kẻ Người chọn để thực hiện chương trình cứu độ. Chúng ta sẽ thấy ngay rằng sự “linh hứng’ này chiếm một phạm vi đặc biệt rộng lớn hơn đoàn sủng Thiên Chúa ban cho các tác giả sách Thánh Kinh.

1-Trong Cựu Ước, “Thần khí của Đức Giavê” là một sức mạnh nhiệm mầu thâm nhập mãnh liệt vào lịch sử Dân Chúa và thực hiện những công trình của Đức Giavê, Đấng Cứu độ và cũng là vị thẩm phán. Thần khí ấy chiếm hữu những kẻ Người chọn, biến đổi họ, và trang bị cho họ một sức mạnh để họ có thể đóng một vai trò đặc biệt, và, qua trung gian của họ, Người hướng dẫn số mệnh của Ít-ra-en và viết nên lịch sử cứu độ trong những giai đoạn khác nhau của nó.

a. Trong những bản văn xưa cổ, chúng ta thấy tác động của Thần khí đột ngột và mau qua. Thần khí ấy “lay động” (Tl 13,25), “Xuống trên” ngôn sứ (Ed 11,5), “Cướp lấy” (1V 18,12 ; 2V 2,16), “Đổ xuống” “một cách mãnh liệt” (Tl 14,6). Thần khí ấy có thể khơi dậy, nơi kẻ Người chạm đến một sức mạnh vật lý phi thường để phục vụ Dân Chúa (Tl 13,25 ; 14,6.19 ; 15,14) hoặc Thần khí ấy còn có thể làm cho họ thực hiện những chiến công oanh liệt (Tl 6,34 ; 11,29 ; 1Sm 11,6-11). Tóm lại, trong số các thủ lãnh không được chuẩn bị, cũng không có thiên tính để đóng một vai trò, có nhiều kẻ đột nhiên được biến đổi hoàn toàn. Tác động của Thần khí đã làm cho họ có khả năng thực hiện những công việc phi thường về sức mạnh cũng như về can đảm. Tác động Thần khí trang bị cho họ một nhân cách mới lạ biến họ thành những nhà lãnh tụ và những vị cứu tinh dân tộc.

Thần khí còn gợi lên trong họ cảm hứng nói tiên tri và xuất thần (Ds 11,24-30 ; 1 Sm 10, 5-13 ; 19, 20-24), cho họ khả năng làm phép lạ (1 V 17, 14.17.24 ; 2 V 2,15 ; 4, 1-44), nói tiên tri (Ds 24,2 ; 1Sk 12,19 ; 2 Sk 10,14 ; 24,20), giải thích những chiêm bao (St 40,8 ; 41,16.18 ; Đn 4,5 ; 5,11 ; 6,4). Trong những trường hợp ấy, Thần khí “đến trên” một số người như một ân huệ Thiên Chúa đã tự do ban tặng không đòi công đức.

b. Trong những bản văn sau này, chúng ta thấy Thần khí Đức Gia-vê ngự xuống và ở trong các vị lãnh tụ có đặc sủng. Người đến và ngự trên ông Mô-sê (Ds 11,17.25), ông Gio-suê (Ds 27,18 ; Đnl 34,9), ông Sau-lô (1 Sm 16,14), ông Đa-vít (1 Sm 16,13 ; 2 Sm 23,2). Khác với các thủ lãnh, các vị vua lãnh nhận một chức vụ thường xuyên ; và nghi lễ xức dầu tấn phong biểu lộ sự Thần khí chiếm hữu và trang bị cho họ một uy quyền thần thiêng (1 Sm 10,1 ; 16,13).

Nhưng Thần khí cũng ngự trên ông Ê-li-a (2 V 2,9), ông Ê-li-sa (2,15) ; và các ngôn sứ là những người đăc biệt mang Thần khí. Thực thì các ngôn sứ trước thời lưu đày không được minh nhiên tự tôn là đã được Thần khí chiếm hữu : các ngài thích gọi sức mạnh đã chiếm lấy họ là “bàn tay Thiên Chúa” (Is 8,11 ; Gr 1,9 ; 15,17 ; Ed 3,14). Chính các vị ngôn sứ xuất thần sống tập thể và các vị ngôn sứ giả nữa, mới tin chắc là mình được Thần khí của Chúa đánh động. Nhưng ngôn sứ Hô-sê (9,7) được gọi là người của Thần khí” ; và ngôn sứ Mi-kha (3,8) tuyên bố : “Phần tôi, tôi đầy sức mạnh, đầy Thần khí của Chúa” ^{^[1]}.

c. Sau lưu đày, có một vài đoạn văn nói rõ ràng Đức Gia-vê đã nhờ Thần khí của Ngài mà nói qua miệng các vị ngôn sứ thời xưa (Dcr 7,12 ; Nkm 9,30). Còn ngôn sứ Ê-dê-ki-en thì công bố cũng không kém rõ ràng rằng Thần khí của Đức Gia-vê là linh hồn của sự linh hứng ngôn sứ (Ed 2,2 ; 3,14 ; 11,5).

Các ngôn sứ đã công nhận rằng họ đã chịu một sức ép rất mạnh bắt họ phải nói, bất chấp khuynh hướng riêng của mình (Am 3,8 ; 7,14-15 ; Gr 20, 7-9). Họ nói, dù nói như vậy có thể có nguy cơ cho họ, nhưng lời của họ như bị kéo ra khỏi miệng họ. Vả lại, họ cũng biết rằng những lời họ nói không phải là của họ, mà là của Chúa, Đấng đã sai họ.

Chính nhờ Thần khí của Đức Gia-vê mà các ngôn sứ lãnh nhận lời của Đức Gia-vê (Is 30,1 ; Dcr 7,2). Thần khí biến người ngôn sứ nên “thành trì kiên cố, một cột sắt tường đồng” (Gr 1,18 ; tc 1,8 ; 20,11) ; Thần khí của Đức Gia-vê làm cho trán họ “cứng như kim cương, là loại cứng hơn đá (Ed 3,8-9 ; tc Is 6,6-9). Khi Đấng Mê-si-a đến, tất cả những ai thuộc về Ít-ra-en đều được linh hứng nói tiên tri (ngôn sứ) ; và được như thế là vì Thần khí của Đức Gia-vê sẽ đưọc tuôn đổ trên mọi người (Ge 3,1tt ; tc Is 32,15 ; Ed 39,29).

Cũng sau thời lưu đày (và đây là điều đáng lưu ý), Thần khí của Đức Gia-vê là nguồn suối đời sống đạo đức và tôn giáo. Tác giả Thánh vịnh 51 (50) xin Thiên Chúa “đừng cất khỏi lòng con Thần khí thánh” của Người (số 13). Thần Khí này ngự trong tâm hồn người công chính và ban cho họ sức mạnh để sống một đời sống thánh thiện (tc Is 63,10-13). Thần khí, một khi đổ xuống tràn đầy, là thiết lập vương quốc pháp luật và công bình (Is 32,16) và ban cho loài người một cảm giác mới đối với Lời Chúa (Is 59,21 ; Tv 143 (142), 10) và đối với Giao Ước của Người (Ed 32,27). Được Thần khí cho tái sinh, Ít-ra-en sẽ nhận ra Thiên Chúa của mình và sẽ đi trong đường lối của Người : “Ta sẽ đặt Thần Khí Ta vào lòng các ngươi... các ngươi sẽ là dân Ta chọn, và Ta sẽ là Chúa các ngươi thờ” Chúa phán cùng ngôn sứ Ê-dê-ki-en (36, 27-28) như thế.

2- Còn trong Tân Ước, chúng ta cũng nhận thấy rằng ýniệm của thánh Lu-ca về Thần Khí thật gần với quan niệm chúng ta thấy trong Cựu Ước. Về hầu hết các nhân vật được nhắc đến trong Lc 1-2, chúng ta thấy tác giả nói là họ được thúc đẩy bởi Thánh Thần hoặc đưọc đầy tràn Thánh Thần : Gio-an Tẩy Giả ngay khi còn trong lòng mẹ (1,15.18), song thân của ngài là ông Da-ca-ri-a (1,67 tt) và bà Ê-li-sa-bét (1, 41 tt) ; rồi ông Si-mê-on (2, 27 tt) và bà Anna (2, 36), cũng vậy. Trong các trường hợp ấy, Thần Khí mà Đức Gia-vê ban tặng, là Thần Khí ngôn sứ.

Trong một Tin Mừng thứ ba, Thần Khí được trình bày như một uy lực siêu nhiên và thần linh (Lc 1,35). Với tư cách là Đấng Mê-si-a, Đức Giêsu là người mang Thần Khí : đó là một chân lý mà thánh Lu-ca thích nhấn mạnh. Sau khi chịu phép Rửa và chịu cám dỗ, Đức Giêsu được quyền năng Thánh Thần thúc đẩy : Người trở vể miền Ga-li-lê và bắt đầu thực hiện công trình cứu độ (4,14). Những lời đầu tiên của Đức Giê-su là những lời rút từ Is 61, 1-2 : “Thần khí Chúa ngự trên tôi, vì Chúa đã xức dầu tấn phong tôi, sai đi báo Tin Mừng cho kẻ nghèo hèn” (4,18). Thế là toàn thể sứ vụ công khai của Đức Giê-su được đặt dưới dấu chỉ của Thần Khí và tất cả những công trình và giáo huấn của Đức Ki-tô phải được nhìn trong ánh sáng trong viễn tượng đầu tiên này.

Vào cuối đời, Đức Ki-tô bảo đảm cho các môn đệ là Người sẽ sai, “sẽ gửi cho họ điều Chúa Cha đã hứa” (Lc 24,49), “Sức mạnh của Thánh Thần” (Cv 1,8), vì Thánh Thần là quà Đức Ki-tô sẽ ban tặng, một khi đã phục sinh và lên trời (Ga 7,38-39 ; 14,26).

Từ lễ Ngũ tuần trở đi, Thánh Thần là vị hướng dẫn và là sức mạnh phát động công việc truyền giáo theo lệnh Đức Ki-tô. Xưa kia, Thánh Thần đã hướng dẫn Đức Mê-si-a, thì ngày nay Đức Mê-si-a, một khi đã phục sinh và được đặt làm Đức Chúa (Cv 2,36 ; 1,8 ; 2,4), Đấng ấy tuôn đổ Thánh Thần trên Giáo Hội Người. Và thế là sứ ngôn Gio-en (3,1-5) được ứng nghiệm (Cv 2,17-21).

Hoạt động của Thần Khí có rất nhiều hình thức. Các đoàn sủng (đặc biệt là ân sủng nói tiếng lạ) và nói tiên tri là hai hình thức rõ rệt và đánh động nhất của hoạt động ấy (Cv 2, 33 ; 10, 46 ; 19, 6 ; 11, 28 ; 21, 11-12 ; 13,1 ; 15, 32 ; 21, 9) ; nhưng vai trò hướng dẫn và làm nguồn ban sức mạnh cho các vị rao giảng đạo Đức Ki-tô, vai trò ấy mới là quan trọng hơn cả (tc 2, 5-6. 22-36 ; 5, 32 ; 6, 10 ; 8, 29 ; 10, 19 ; 11, 12 ; 13, 24 ; 15, 28 ; 16, 6-7).

Trong các tác phẩm thánh Phao-lô thì, trong cơ bản, Thần Khí là năng động thần linh, từ trời, hiện hữu một cách đặc biệt trong Đức Ki-tô Phục sinh và thâm nhập Nhiệm thể của Người là Giáo Hội. Thần Khí đó chưa được quan niệm một cách rõ rệt, minh nhiên là một hữu thể thần linh ngôi vị và cá biệt. Một đoạn văn đơn độc của thánh Mat-thêu đây là công thức của phép thanh tẩy được giảng dạy sau khi Đức Ki-tô phục sinh là một tuyên ngôn rõ ràng về tính cách ngôi vị của Thần Khí (Mt 28,19). Ngoài ra, trong phụng vụ, cũng có một đoạn văn song hành vơí Mt 28,19 này, được ghi lại ở 2Cr 13,13. Đàng khác, thánh Gio-an nói rằng Thánh Thần là Đấng bào chữa, là vị trạng sư như Chúa Con (14,16). Và, đó đây trong bài diễn từ sau bữa Tiệc Ly, rõ ràng Thần Khí là một Ngôi vị do Chúa Cha và Chúa Con sai đến.

Mấy hàng nghiên cứu này, tuy là cấp tốc, nhưng cũng cho thấy rằng tác động của Thánh Thần thật là đa dạng. Chúng ta có thể sắp xếp các nội dung của tác động ấy dưới ba hình thức.

1. Trước hết là linh hứng để hành động, một thức đẩy hữu hiệu : Thần Khí chiếm hữu một người để bắt họ thực hiện một số công tác. Những công tác này không phải chỉ là những chiến công bất thần hoặc những cử chỉ tượng trưng, nhưng còn là những công trình đại qui mô có tầm quan trọng quyết định trong diễn biến của lịch sử. Thần Khí của Đức Gia-vê hkơi dậy và khích thích những kẻ Người muốn trao cho trách nhiệm dẫn dắt dòng lịch sử thánh.

2. Thứ hai là linh hứng để nói, một hình thức thấy nơi các ngôn sứ. Ngôn sứ là thông ngôn của Thần Khí. Và kết quả của linh hứng này là họ công bố “những lời sấm của Đức Gia-vê”, những lời này làm thành giáo huấn dạy dân và hướng dẫn hành vi của họ.

3. Bên cạnh hai cách Thần Khí thúc đẩy, còn có cách thứ ba mà Thánh Kinh cố ý không nói đến. Đó là chiếm hữu và thúc đẩy một người nghĩ hoặc viết. Dĩ nhiên, chúng ta vẫn có thể nói “linh hứng” để viết hoặc thành văn (scriptuaraier) ; nhưng, như các đoạn văn cho thấy, chúng ta phải coi chừng kẻo cho “linh hứng thành văn” là tuyệt đối, dường như trong Thánh Kinh, sự việc linh hứng không được thực hiện và biểu lộ bằng cách nào khác. Chúng ta có quyền nói là “linh hứng thành văn”, vì Thánh Kinh đúng là giai đoạn cuối cùng được Thiên Chúa muốn và nhắm tới : Người muốn các biến cố của lịch sử thánh và giáo huấn truyền khẩu, sau hết, phải được viết ra. Nhưng thu gọn sự linh hứng vào giai đoạn cuối cùng là một sai lầm. Phải làm như chính Thánh Kinh đã làm, là đưa sự việc linh hứng đến các giai đoạn. Trước kia : các giai đoạn này không kém quan trọng, dầu khi ấy Lời Chúa mới được các mục tử và các vị lãnh đạo Dân Chúa sống mà thôi.

Khi khẳng định rằng Thánh Kinh không bao giờ trình bày Thần Khí xuống trên một người để thúc đẩy họ suy tư, chúng ta không muốn nói rằng trong Thánh Kinh không có tư tưởng và tri thức. Thực tại là, như chúng ta đã thấy, trong Thánh Kinh tri thức không bao giờ chỉ là suy lý : nó là việc của con tim và của hành động, cũng như là việc của trí khôn. Vì thế mà, trong Thánh Kinh, linh hứng là một sự thúc đẩy của Thần Khí xâm nhập con người toàn diện, và hướng dẫn con người tri thức trước hết là để con người hành động, phát biểu và ghi chép.

Bây giờ, chúng ta kết luận là có ba hình thức linh hứng. Một là “linh hứng để hành động”, như đã nói trên. Linh hứng này có thể được gọi là “linh hứng mục vụ” : linh hứng này tác động trên các chủ chăn (mục tử) hoặc những người dẫn dắt Dân Chúa, thứ đến là “Linh hứng để nói, gọi là giảng thuyết” nơi các kẻ mang Lời Chúa, các ngôn sứ và tông đồ. Sau cùng là “Linh hứng viết, gọi là thành văn” kéo dài và hoàn thành hai “Linh hứng” nói trên. Cộng chung lại, ba hình thức Linh hứng này làm thành “Linh hứng Thánh Kinh”.

Vì thế, cần phải nối kết Linh hứng thành văn vào hai Linh hứng trước và nhìn Linh hứng ấy trong bối cảnh lịch sử của nó (P. Benoit, Concilium 10,1965, tr.18-19).

Tìm hiểu từ Híp-ri dabar, “lời”, là bước tiến đầu tiên đến ý niệm Thánh Kinh về Mặc Khải. Nhưng, đối với người Ít-ra-en, lời còn là một cái gì hơn sự diễn tả tư tưỏng bằng lời. Trong lời được nói, họ còn thấy một cái gì năng động; đối với họ, lời nói đầy sức mạnh. Hơn nữa, dabar không chỉ có nghĩa là “lời”, mà còn có ý nghĩa là “sự vật” hoặc “hành động” ; nói cho chính xác hơn, dabar là “bối cảnh và ý nghĩa sâu rộng nhất của sự việc nằm trong bối cảnh ấy”. Dĩ nhiên, dabar cũng chỉ một thực tại thuộc trí khôn : nó là cách phô diễn một tư tưởng.

Vì từ dabar có một nội dung vừa chỉ lời vừa chỉ vật, nên rõ ràng là từ ấy vượt hẳn ý nghĩa của từ Hy-lạp lôgôs, trừ khi từ lôgôs dịch từ dabar, như trường hợp trong bộ Thánh Kinh Bảy mươi và đôi khi trong Tân Ước nữa. Vậy, nếu lời của người phàm mà còn có năng lực, hiệu lực, thì tất nhiên là Lời của Thiên Chúa càng có năng lực, hiệu lực hơn bội phần.

A. Trong Cựu Ước, Thiên Chúa tự mặc khải chính mình. Người nói với nhân loại qua các ngôn sứ, trong luật Mô-sê, trong thiên nhiên và trong lịch sử. Người Ít-ra-en ý thức rằng mình đứng trước ba mẫu phát ngôn viên do Thiên Chúa chỉ định. Đó là ngôn sứ, hiền nhân và tư tế. Họ cũng biết rằng ba mẫu người này diễn tả cách khác nhau. Họ biết rằng “giáo huấn không thiếu nơi hàng tư tế; lời chỉ bảo không thiếu nơi bậc hiền nhân, cũng như Lời của Đức Gia-vê nơi vị ngôn sứ” (Gr 18,18). Đức Gia-vê đặt Lời của Người trong miệng ngôn sứ (Gr 1,9) và vị này không thể cưỡng lại Lời Người gọi (Am 7,5 ; Gr 20,9). Vai trò của ngôn sứ là rao giảng Lời của Thiên Chúa trước mặt dân.

Lời của ngôn sứ là một sức mạnh quyết định trong lịch sử Ít-ra-en (1 Sm 9,27 ; 15, 13-23 ; 2 Sm 7,4) và không ai có thể chống lại được sức mạnh thực hiện của Lời ấy (1 V 2,27 ; 2 V 1,17 ; 9,36). Lời ấy như lửa thiêu đốt, như búa đập tan đá tảng ra từng mảnh (Gr 23,29).

Lời của Đức Gia-vê, do ngôn sứ nói ra, đem lại ơn cứu độ (Is 2, 2-5 ; Gr 2,13) ; cón nơi nào người ta chống cưỡng Lời ấy hoặc không đếm xỉa tới, thì lời ấy trở thành án phạt (Gr 26, 4-6).

Như vậy, Lời của Đức Gia-vê hành động mãnh liệt trên vị ngôn sứ. Ngược lại, Đức Khôn Ngoan của Thiên Chúa lại ngự xuống một cách dịu dàng trên con người để dạy dỗ con người (Cn 8,1-21. 32-36 ; Kn 7-8). Nhưng, cả trong hai trường hợp, Lời của Đức Gia-vê không phải chỉ là một hiện tượng thuần túy nhân loại. Các vị ngôn sứ và các bậc hiền nhân đều hiệp thông với Đức Gia-vê, Thiên Chúa hằng sống. Và những gì họ học được như thế, không chỉ ban cho họ mà thôi. Họ nhận một sứ điệp, nhưng sứ điệp ấy phải được truyền thông cho tất cả Dân Chúa.

Để nói, họ đã ở trong một trạng huống nhất định và nói cho người đồng thời. Nhưng, sau đó, người ta thấy rằng lời các ngài nói có một giá trị vượt hẳn hoàn cảnh lịch sử của chúng. Tora, nghĩa là giáo huấn, Lề luật, ngay từ đầu đã là một Lời có giá trị cho toàn dân và cho mọi thời. Ít-ra-en đã lãnh nhận Tora từ chính Đức Gia-vê (Xh 20,1 ; 22) Xh 34,28 (tc Tv 147,19) nói là ông Mô-sê đã viết trên những bia “Mười lời”. Đức Gia-vê ước mong Ít-ra-en lắng nghe và thực hành Lời Người (Đnl 13,1). Lời người ở tầm tay của họ, nó thâm nhập vào tâm khảm của con người để rồi sinh hoa kết quả (Đnl 30,11-14). Lời Chúa mở ra trước mắt Ít-ra-en hai con đường : đường Sống và đường Chết (Đnl 30,15-20).

Lời của Thiên Chúa có sức sáng tạo. Nhưng cần phải đặt chân lý này hoặc, nói chính xác hơn, phải đặt sự thực hiện của chân lý này đúng trong viễn tượng của nó. Khi chúng ta nghiên cứu ý niệm của người Híp-ri về sự sáng tạo, chúng ta phải ký chú ngay rằng kinh nghiệm của họ về Thiên Chúa, trước tiên và trước hết, là một kinh nghiệm về ơn Cứu độ. Quan niệm của họ về Thiên Chúa và về hành động của Người được xây dựng trên những biến cố của lịch sử thánh, trên sự kiện Thiên Chúa đã đến sát dân của Người. Và, trong biến cố ấy, thì Xuất hành là biến cố đầu tiên và bậc nhất.

Thực ra, Dân Chúa đã bắt đầu với cuộc Xuất hành. Chính lúc ấy, Đức Gia-vê đã sinh ra họ ( Đnl 32,5-10 ) và đã đối xử với họ như một người Cha đầy tình thương và lo lắng ( Hs 11,1; Gr 31,9; Is 63,16; 64,7 ). Vì là một dấu chỉ tình thương của Thiên Chúa, cuộc Xuất hành hóa thành bảo chứng Cứu độ : Thiên Chúa đã giải phóng dân Người khỏi ách Ai cập, thì người cũng sẽ cứu độ Dân Người trong những gìơ phút hiểm nguy, khi bị Át-sua ( Is 10,25tt; Mk 7,14-15) hoặc Ba-bi-lon (Gr 16,14-15; Is 63-64) đe dọa hoặc xâm chiếm. Nói tóm lại, trong tư tưởng Do-thái- và Ki-tô giáo - , biến cố vĩ đại này là mẫu mực và là bảo chứng Thiên Chúa sẽ còn can thiệp nữa vì thương Dân Người.

Với thời gian nhờ suy nghĩ Thiên Chúa là gì, là ai đối với họ, dân Ít-ra-en ý thức rằng Thiên Chúa là Đấng Tối Cao đối với mọi nước, mọi dân; rồi họ bắt đầu nhận ra họ là thụ sinh trước mặt Đấng Tạo Hóa . Họ khám phá ra rằng Đức Gia-vê, Thiên Chúa của Ít-ra-en, đã hành động mạnh mẽ trong thế giới thiên nhiên cũng như trong thế giới loài người (tc Tv 147, 7-9.15.18 ; 111,4-5). Từ quan niệm Thiên Chúa là Chúa tể của thiên nhiên, họ đi đến quan niệm Thiên Chúa là Đấng Sáng Tạo theo nghĩa hạn hẹp hơn. Chúng ta thấy ý niệm này trong trình thuật St 1,2-2,4a ( ý niệm tương phản với ý niệm chưa được tiến triển lắm của trình thuật St 2,4b-25) và trong Thánh vịnh 32, 6-9 : “Một Lời Chúa phán làm ra chín tầng trời, một hơi Chúa thở tạo thành muôn tinh tú”. Về vấn đề này, còn có thể thấy ở Is 48,13; 54,5; Kn 9,1. Đức Gia-vê, Thiên Chúa của Ít-ra-en, là Thiên Chúa Sáng Tạo ; dầu vậy, Người vẫn là Thiên Chúa , Đấng đã gọi Ít-ra-en, làm cho họ hiện hữu và yêu thương chăm sóc họ.

Lời của Đức Gia-vê là Lời Mặc Khải. Khi nói với loài người, Thiên Chúa tự mặc khải mình ra. Lời Người là một lề luật và là một qui phạm cho đời sống. Lời Người tiết lộ ý nghĩa của các sự việc và của các biến cố. Lời Người còn chứa đựng môt lời hứa cho tương lai. Trên núi Xi-nai, ông Mô-sê đã trao cho dân một bản hiến chương tôn giáo và luân lý mà Thiên Chúa đã ban cho ông : đó là “ Mười Lời” (Xh 20, 1-17; Đnl 5,6-22: tc Xh 34, 28; Đnl 4,13; 10,4 ). Trước kia, Đức Gia-vê đã phán cùng các tổ phu và, một cách đặc biệt, đã cho ông Môsê biết mình là ai (Xh 3,13-15; 6,4). Nhưng Đức Gia-vê cũng phán với dân rằng: “ Ta là Gia-vê, Thiên Chúa của ngươi, đã đưa ngươi ra khỏi đất Ai-cập” (Xh 20,2).

Lời của Thiên Chúa còn bày tỏ cho dân ý nghĩa về lịch sử của họ (Gs 24,2-13), Lời của Thiên Chúa soi sáng họ trên những chặng sắp tới của chương trình cứu độ (St 25,13-16; Xh 3,7-10; Gs 1,1-5; v.v...). Lời của Thiên Chúa chẳng những mặc khải tương lai trực tiếp (thường được vẽ với những màu sắc ảm đạm), mà còn mặc khải những gì sẽ xảy ra trong những “ngày cùng”, lúc Đức Gia-vê hoàn thành ý định của mình. Và đó là phạm vi của cánh chung học có tính ngôn sứ và khải huyền.

Vì vừa là sáng tạo lại vừa là mặc khải, Lời của Thiên Chúa là một thực tại năng động, là một sức mạnh luôn luôn đạt tới những thành tích mà Thiên Chúa nhằm. Một khi được Thiên Chúa sai, gởi xuống thế như một tác nhân hết mực hiệu nghiệm, Lời ấy không nhụt đi hoặc trốn tránh. Đức Gia-vê phán : “Một khi xuất phát từ miệng Ta, Lời Ta chỉ trở về sau khi đạt kết quả, thực hiện ý muốn của Ta và thành công trong sứ mạng Ta trao phó” (Is 55,11).

Lời của Đức Gia-vê chi phối dòng lịch sử (Is 44, 7-8. 26. 28) và thực hành những hình phạt báo oán. “Lời toàn năng của Đức Gia-vê từ ngai vương giả... mang gươm sắc bén nghiêm lịnh của Người, gieo chết chóc dẫy đầy càn khôn” (Kn 18, 15-16 ; tc Kh 19, 11-16).

Một quyền năng như thế, chúng ta có thể quan sát được trong thiên nhiên và trong dòng lịch sử Quyền năng ấy bảo đảm cho các lời sấm cứu độ được hiệu nghiệm” (Is 40,8). Từ đời nọ tới đời kia, Lời ấy vẫn là Lời mặc khải và là một sức linh hoạt.

B. Trong Tân Ước, cách nói “Lời của Thiên Chúa” thường được hiểu là sứ điệp cứu độ hoặc, nói cách khác, là Tin Mừng (Lc 8,11 ; 2 Tm 2, 9 ; Kh 1,9). Lời ấy được rao giảng bởi thánh Phao-lô (Cv13, 5 ; 1 Tx 2,13), Các Tông đồ khác (Cv 6, 2) và chính Đức Giê-su (Mc 2, 2 ; Lc 5, 1). Nhưng Tin Mừng mà thánh Phao-lô và các Tông đồ rao giảng, thực ra là chính Đức Ki-tô (1 Cr 1, 23 ; Gl 3,1 ; Cv 2, 36 ; 4, 12). Sự việc không thể nào khác được vì, đối với người Ki-tô hữu, Thiên Chúa đã nói lời chung cuộc của mình trong Đức Giê-su. Trong thư gửi tín hữu Do-thái, có viết rằng : “Thưở xưa, nhiều lần nhiều cách, Thiên Chúa đã dùng miệng các ngôn sứ mà phán dạy cha ông chúng ta; nhưng vào thời sau hết này, Thiên Chúa đã phán dạy chúng ta qua Thánh tử” (Dt 1,1-2). Thánh Gio-an, cũng vậy, ngài quan tâm chú ý vào thân thế của Đức Giê-su. Ngài thấy rõ rằng Đức Giê-su là chính sứ điệp cứu độ, Là Ngôi Lời, là Lôgôs. Ngài dạy rằng Lôgôs đã hiện hữu từ muôn thưở, Lôgôs là Thiên Chúa và là Đấng tạo thành vạn vật. Cuối cùng, bằng một công thức kỳ diệu, ngài tuyên bố : “Ngôi Lời đã làm người” (Ga 1,14).

Quả thật, Ngôi Lời là Đấng hiện hữu từ muôn thưở, đã tự mặc khải mình cho nhân loại trong chính thân thế của Đức Giê-su. Và dù cho, sau này, tước hiệu Lôgôs không còn xuất hiện nữa trong sách tin Mừng thứ tư, nhưng chúng ta không hiểu được sách Tin Mừng này nếu không theo sự xác tín sâu xa của tác giả. Đó là Đức Giê-su là Lời Nhập thể, là Mặc Khải hoàn hảo của Thiên Chúa. Nhưng, khi nói Lôgôs là Ngôi Lời Nhập thể, khi tuyên bố vạn vật nhờ Lôgôs mà được tạo thành, khi nhấn mạnh Lôgôs có quyền năng làm cho loài người trở nên con Thiên Chúa (Ga 1,12), Thánh Gio-an muốn làm nổi bật chân lý này, là : nếu Thiên Chúa đã mặc khải mình trong Lôgôs, thì cũng chỉ vì chúng ta mà Người làm như thế.

Thánh Kinh đã dùng từ “lời” một cách cụ thể, hiện thực - và, trong Thánh Kinh, chúng ta thấy từ “lời” được dùng dưới khía cạnh ấy hơn hết. Cách dùng như vậy chỉ cho chúng ta con đường phải theo để, trong mạch văn Thánh Kinh, chúng ta hiểu ý niệm tương quan là “Mặc Khải”. Thánh Kinh không phải là một toàn thư “chân lý” trừu tượng hoặc một vựng tập đạo lý. Điều mà Thánh Kinh mặc khải là chính Thiên Chúa, nghĩa là một Hữu thể sống động và Ngôi vị : Người là Đấng tạo hóa điều khiển vũ trụ (Is 45,12), là Đấng Thánh mời gọi mọi người yêu thương phục vụ (Xh 20,1 tt ; 34,6 ; Hs 11,1 tt), là chủ của lịch sử, dẫn dắt thời gian và biến về một mục đích cừu độ (Xh 14,8 ; Am 2, 9-10 ; Gr 32,20 ; Is 45. 1 tt ; 52,10).

Thiên Chúa tự mặc khải mình qua những lần Người can thiệp vào đời sống cá nhân và vào đời sống toàn dân. Khi mặc khải trọn vẹn qua Tân Ước, điều Đức Giê-su cho biết, không phải là một hệ thống cần phải hiểu thấu, mà là một con đường phải theo (Ga 14,6). Người nói, nhưng thân thế, và hành động của Người nói còn rõ hơn Lời của Người, và sứ điệp của Người là sứ điệp cứu độ. “Các nhà Thánh Kinh ngày càng nhất trí rằng trong thực chất, Việc Mặc khải đã được thực hiện trong khuôn khổ của một lịch sử, và rằng, cũng trong thực chất, sự Mặc khải ấy được thực hiện theo một kế hoạch theo một tác dụng. Mầu nhiệm Thiên Chúa và Mầu nhiệm Đức Ki-tô chỉ được mặc khải trong lời chứng về những gì Thiên Chúa và Đức Ki-tô đã và đang làm “cho chúng ta”, chỉ được mặc khải trong mối tương quan của Thiên Chúa và Đức Ki-tô với việc cứu độ chúng ta. ¹

Rõ ràng là, nếu chúng ta muốn lưu ý đến những dữ kiện Thánh Kinh, thì chúng ta không thể giới hạn việc mặc khải vào những lời tuyên bố những chân lý trừu tượng, thuần túy suy lý. Mặc khải còn bao gồm cả những việc hiển linh của Thiên Chúa, bao gồm những hành động cũng như những lời Người nói. Quả vậy, Thiên Chúa không hải là một yếu tính trừu tượng, nhưng là một hữu thể sống động và Ngôi vị. Và vị trung gian hay giải thích việc mặc khải không phải chỉ là một “ngôn sứ” đã nhận được thị kiến hoặc lời sấm và đã trung thành truyền lại cho các kẻ khác. Không ! trước tiên và trước hết, đó là một con người đã gặp Thiên Chúa, đã nhận ra Thiên Chúa là Đấng cứu độ và Đấng sáng tạo, đã cảm nghiệm được tình yêu của Người, một tình yêu Sáng tạo và Cứu độ.

Nếu các ngôn sứ là những người được đặc ân gặp Thiên Chúa, thì những sử gia, những hiền nhân, cũng như những tác giả thuộc truyền thống tư tế bận tâm về To-ra và phụng tự, là những người mang đem Mặc khải cho kẻ khác. Khi nguyện gẫm về lịch sử của dân, khi suy tư về đời sống con người cũng như về vai trò và số mệnh con người, hoặc như đào sâu những điều Thiên Chúa thánh thiện đòi hỏi, họ đã làm sáng tỏ nhiều khía cạnh của chương trình cứu độ. Những giáo huấn tôn giáo, mà họ đã hết mực bận tâm, đã đưa loài người đến chỗ hiểu biết Thiên Chúa hơn.

Trong Tân Ước, các tác giả sách Tin Mừng đã dựa trên một truyền thống mà viết. Truyền thống ấy đã được các tông đồ để lại và, dưới sự thúc đẩy của Chúa Thánh Thần, đã được các vị loan báo Tin Mừng đặt vào khuôn. Nhưng các tài liệu ấy, ngày nay, đã được lựa lọc và thích ứng, để trình bày cho chúng ta bốn chân dung của Đức Ki-tô, để nói cho chúng ta biết Người là ai, và để rút ra ý nghĩa của Lời Người nói, của việc Người làm. Về phía mình, thánh Phao-lô cũng suy gẫm “Mầu nhiệm” ấy. Người trình bày trước mắt chúng ta “Tin Mừng” của Ngài. Đó là “được cứu độ là nhờ Đức Ki-tô và chỉ nhờ Đức Ki-tô mà thôi”. Những tác giả sách Tin Mừng và Thánh Phao-lô, kể cả các văn sĩ Tân Ước khác, là những máng chuyển thông Mặc khải, không kém gì Vị Thị Kiến đảo Pát-mốt.

Nếu chỉ giản lược việc Mặc khải vào việc nói sấm theo nghĩa hẹp của từ, thì sẽ gặp nguy cơ coi thường bối cảnh hành động, lịch sử, can thiệp trực tiếp, một bối cảnh hiện thực làm cho những chữ Thiên Chúa nói ra được thành một lời sống động và có thực. Có mặc khải trong những biến cố và sự kiện của lịch sử thánh không kém gì trong ánh sáng Thiên Chúa ban cho các ngôn sứ. Không công nhận điều ấy, là làm nghèo đi một cách nguy hiểm rất nhiều lần có thể là Thiên Chúa đã gặp gỡ loài người trong Thánh Kinh. Chỉ quan tâm đến điều Đức Giê-su dạy mà không lưu ý đến việc Người làm và Người là ai, tức là tự mình liệt mình vào số những kẻ không biết Người. Không nhận ra thân thế của Ngôi Lời nhập thể nổi bật trong toàn bộ Tân Ước, thì đó là đi ngoài sứ điệp mà sách Tân Ước đem lại. Nền tảng của Ki-tô giáo không phải là bài giảng trên núi, nhưng là Chúa Ki-tô hằng sống.

Xét về nền tảng và yếu tính, thì tôn giáo Thánh Kinh là tôn giáo lịch sử. Trong tôn giáo ấy, những biến cố nói còn hơn là những diễn từ. Vì thế, các văn sĩ thánh rất lo lắng khám phá ý nghĩa của biến cố và rất thường quay về với quá khứ. Các ngài suy gẫm, các ngài phân tích dưới sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần, và, từ đó, rút ra một sứ điệp cho hiện tại và một hy vọng cho tương lai. Đạo lý không được khai triển một cách rành mạch theo cách suy luận trong một loạt những “mệnh đề” : phương pháp của Thánh Kinh cũng phức tạp như lịch sử. Thánh Kinh không phải là một cuốn sách giáo khoa thần học. “Quả vậy, còn gì khác hơn là những trang Thánh Kinh trong đó Thiên Chúa không chủ trương mặc khải cho con người những chân lý mới lạ, nhưng chủ trương dạy con người biết lấy con mắt được Thiên Chúa soi sáng mà đọc những sách thần linh về thiên nhiên và về lịch sử ? Nói tóm lại, Thiên Chúa nhằm cái gì trước hết khi mặc khải, nếu không phải là tỏ ra cho loài người biết rằng Người là Đấng sáng tạo, dẫn dắt, cứu độ ? (P. Benoit, Exégèse et Théologie, III, tr. 113-114).

Khi nghiên cứu về những dữ kiện Thánh Kinh, chúng ta thấy rằng từ đầu chí cuối bộ Cựu Ước, Thánh Thần và Lời của Thiên Chúa không ngừng hành động với nhau. Nếu vị ngôn sứ làm chứng cho Lời của Thiên Chúa, thì cũng chỉ Thánh Thần đã bắt lấy họ. Nếu, một ngày nào, Ít-ra-en thấy mình có khả năng gắn bó hết lòng với Lời của Thiên Chúa, thì cũng chỉ vì có Thánh Thần. Trong Tân Ước, cũng vậy, các nhà thuyết giáo chỉ bắt đầu rao giảng Lời của Thiên Chúa khi Thánh Thần đã ngự xuống trên họ.

Chúng ta được phép nghĩ rằng nghiên cứu mối tương quan giữa Lời của Thiên Chúa và Thánh Thần có thể giúp chúng ta hiểu hơn mối tương quan giữa Mặc khải và Linh hứng. Mặc khải là khi Ngôi Lời biểu lộ, còn Linh hứng là khi Thánh Thần lay động : hai sức mạnh khác nhau, nhưng bất khả phân ly hoặc , nói cách khác, hai khía cạnh tương quan của quyền năng Thiên Chúa.

Bây giờ, chúng ta có thể kết luận rằng : nếu nhìn sự việc trong viễn tượng của Thánh Kinh, thì chúng ta sẽ gặp phải nguy cơ sai lầm, nếu chúng ta coi Linh hứng và Mặc khải như hai đặc sủng hoàn toàn khác nhau. Hai đặc sủng ấy khác nhau thì có, nhưng tác động đồng thời.

Một người được Thánh Thần xui dục và lay động để hướng dẫn một giai đoạn của lịch sử cứu độ, để nói với tư cách là ngôn sứ hoặc để ghi chép những nét chính yếu của đường lối giáo dục Thiên Chúa vẽ ra, tất cả những sinh hoạt ấy là “Mặc khải”, nghĩa là Thiên Chúa hằng sống đích thân biểu lộ. Thiên Chúa là Chân lý, Người Mặc khải chân lý ấy trong ngôn ngữ là những kinh nghiệm đã được sống được nói và đã được viết của Dân Người. Và chính vì mục đích ấy mà Người linh hứng các nhà lãnh tụ, thuyết giáo và văn sĩ, cho các ngài thấy được chân lý ấy và truyền đạt chân lý cho dân bằng cách sống, nói và viết chân lý ấy.

1. Trong Thánh Kinh, Mặc khải không phải là sự truyền đạt những chân lý trừu tượng, mà biểu lộ cụ thể và sống động của một Thiên Chúa Ngôi vị cho loài người biết Người là Đấng Tạo hóa và Cứu độ. Sự biểu lộ ấy được thực hiện trong các biến cố của lịch sử thánh và trong những kỳ công của thiên nhiên cũng không kém gì trong những lời của ngôn sứ và trong các tác phẩm của văn sĩ được linh hứng.

2. Linh hứng thuộc loại lay động các văn sĩ này, thúc đẩy các ngài hiểu biết và truyền đạt mặc khải thần linh bằng hành động, lời nói cũng như bằng ghi chép. Trước khi là “Thánh Kinh” (ghi chép), linh hứng là mục vụ (hướng dẫn) và ngôn sứ (nói lên). Linh hứng chẳng những là một đặc sủng thuộc loại trí thức, mà còn là một thôi thúc rộng lớn hơn, tác động trên con người trong bất cứ lãnh vực nào mà con người có thể gặp gỡ Thiên Chúa một cách sống động.

3. Linh hứng và Mặc khải không phải là đồng nhất, nhưng không xung động nhau. Chúng ta cũng không thể nói rằng, xét về thời gian cái này sau, cái kia trước : cả hai tác động đồng thời, đồng nhịp. Thiên Chúa mặc khải mình trong thiên nhiên, trong lịch sử và, sau hết, cho lý trí con người và qua trung gian con người. Trong trường hợp sau hết này, Thiên Chúa nâng con người lên khỏi chính ho, ban cho họ đầy tràn Thánh Thần của Người, cụ thể làm cho con người ấy có khả năng sống, diễn tả bằng lời và, sau hết, viết ra sứ điệp Chân lý sống động phát xuất từ cuộc gặp gỡ giữa Thiên Chúa và người ấy.

[1] Bj, 1363.

1 Tc Y. Congar, “Le Christ dans l’économie salutaire et dans nosttaités dogmatiques, trong báo Concilium, số 11, năm 1965, trang 12