THẦN HỌC CỦA ĐỨC THÁNH CHA BIỂN-ĐỨC XVI :
Đức Ông Pascal Ide.
“Chúa Kitô ban cho tất cả”: Đó là lời mà Đức Thánh Cha Biển-Đức XVI đă xướng lên trong ngày Người được bầu làm giáo hoàng, trên bao lơn Đền Thờ Thánh Phêrô. Đó cũng là tựa đề một tác phẩm của Đức Ông Pascal Ide, người nghiên cứu trong cuốn sách nầy thần học do Đức Thánh Cha triển khai từ ngày Người được bầu lên. Một tư duy dựa trên mầu nhiệm t́nh yêu, được nh́n từ nền tảng thần học của nó.
Cuốn sách của Đức Ông Pascal Ide, “Chúa Kitô ban cho tất cả. Đức Biển-Đức XVI, một thần học T́nh yêu”, hiện đang được bán tại NXB Emmanuel. Sinh năm 1957, Đức Ông Pascal Ide là linh mục giáo phận Paris và thành viên Cộng Đồng Emmanuel. Hiện Ngài là vụ trưởng vụ Đại học Công giáo tại Thánh Bộ Giáo Dục Công Giáo.
ZENIT (H). Thưa Đức Ông Pascal Ide, Đức Ông có thể cho chúng con biết ngắn gọn làm sao có thể tóm tắt tư tưởng của Đức Thánh Cha Biển-Đức XVI chăng?
Đức Ông Pascal Ide (Đ). Câu hỏi nầy có phần hơi táo bạo đấy. Trong khi chú tâm đọc tất cả các bài diễn văn của Người, không chỉ tông thư hoặc lời hiệu triệu sau Thượng Hội Đồng về Thánh Thể, tôi đă thấy có ít nhất một trong các trung tâm điểm tư tưởng của Đức Biển-Đức XVI. Đó là T́nh Yêu. Nói cách khác, lời vĩ đại, sự mạc khải của thư thứ nhất của Thánh Gioan:”Thiên Chúa là T́nh Yêu”. Đúng là người ta có thể mô tả t́nh yêu như người ta vẫn thích làm vậy ngày nay như là t́nh cảm, hoặc kể cả như Đức giáo hoàng Gioan-Phaolô II đă làm như là sự hiệp thông những con người. Nhưng tôi thấy h́nh như Đức giáo hoàng của chúng ta nh́n thấy t́nh yêu trước hết như một sự trao ban chính ḿnh, như là khả năng mà con người có để trao ḿnh cho kẻ khác. Tôi đặc biệt nghĩ tới một bài giảng rất hay mà Đức Biển-Đức XVI đă giảng khi Người đi Pavie. Người đă lấy lại một trong các tác giả Người ưa chuộng, Thánh Augustinô, và Người đă cho thấy rằng Vị Tiến Sĩ Hội Thánh Vĩ Đại nầy đă ba lần ăn năn trở lại. Trong lần trở lại thứ hai, Đức giáo hoàng kể lại rằng khi Thánh Augustinô trở về lại Phi Châu và thấy bạn bè vây quanh, Ngài đă lập ra một loại cộng đồng nhỏ để học tập và cầu nguyện. Và một ít thời gian sau, người ta lại thấy Ngài đầm đ́a nước mắt, bởi v́ đám đông yêu cầu Ngài làm linh mục và người ta biết rơ là sau đó Ngài sẽ trở thành giám mục nữa. Thế mà, khi đồng ư trở thành linh mục, rồi giám mục, Ngài đă phải từ bỏ tất cả cuộc đới nghiên cứu và cầu nguyện của Ngài, nhưng như Đức Biển-Đức XVI chú giải, với việc trao ban chính ḿnh và từ bỏ những ǵ Ngài ưa thích. Cuối cùng Ngài đă đạt tới một sự phong phú c̣n lớn lao hơn những ǵ Ngài mong đợi. Các nhà quan sát không nhầm lẫn, khi họ b́nh luận: qua gương Thánh Augustinô, mà Người đặc biệt yêu mến, Đức giáo hoàng đọc lại con đường Người đi, vị giáo sư trở thành Tổng giám mục Giáo phận Freising-Munich và cuối cùng là giáo hoàng. Ngừơi đă từ bỏ những ǵ Người yêu thích, như là các nghiên cứu và giảng dạy, v́ một sự toả rạng lớn lao hơn. Ở đó bản chất t́nh yêu cuối cùng được nói lên, t́nh yêu vốn là sự trao ban chính ḿnh để có được một sự phong phú lớn lao hơn. Không phải sự trao ban chính ḿnh để chối bỏ ḿnh và làm nẩy sinh sự buồn bă, nhưng là sự trao ban chính ḿnh vốn là sự thành toàn bản thân và mang lại một niềm vui lớn lao hơn.
(H). So với Đức Gioan-Phaolô II, có phải người ta có thể nói rằng có một sự thay đổi về thần học của Đức giáo hoàng?
(Đ). Không phải đâu. Đúng hơn là có một sự nối tiếp, như vẫn luôn là vậy. Đức hồng y Ratzinger là một người thân cận của Đức Gioan-Phaolô II, mà Ngài gần như gặp gỡ mọi tối Chúa Nhật và Ngài biết rất rơ. Tính chất mới mẻ đúng ra ở tại sự khác nhau về đào tạo: Đức Gioan-Phaolô II là một triết gia; Đức Biển Đức XVI là một nhà thần học. Đức Gioan-Phaolô II tập trung chú ư vào các vấn đề đạo đức và gia đ́nh, c̣n Đức giáo hoàng hiện nay quan tâm hơn rất nhiều đến các vấn đề thần học nền tảng và tự sâu thẳm, Người quan tâm đến chính cốt lơi của thần học. Chính v́ thế mà Người đă chỉa sự quan tâm của Người vào T́nh Yêu như là tâm của thần học và cuối cùng là Mầu Nhiệm Chúa Kitô, chính là mầu nhiệm mạc khải cho ta Mầu Nhiệm Thiên Chúa Ba Ngôi. Nhưng hăy nhớ rằng Đức giáo hoàng tiền nhiệm đă dành trọn tông thư thứ hai của Người cho Thiên Chúa Cha giàu ḷng xót thương.
(H). Sẽ có chăng một khẩu hiệu để diễn tả thần học căn cứ trên t́nh yêu nầy?
(Đ). Có đấy. Đó là lời b́nh luận mà Đức Biển-Đức XVI đă nói về câu nổi tiếng của Đức Gioan-Phaolô II “Anh em đừng sợ”. Nhưng v́ sao đừng sợ? Bởi một lư do rất đơn giản, v́ “Chúa Kitô ban cho tất cả và lấy đi tất cả” và với ư nghĩa nầy, câu nói “Chúa Kitô ban cho tất cả” mà Đức giáo hoàng đương kim đă lập lại khá thường xuyên, đáng kể là khi Người ở Đức, đủ nói lên trực giác chủ yếu của Người: trong khi con người hiện đại lo sợ rằng Thiên Chúa đi vào cuộc đời nó bằng cách cất đi tự do của nó, th́ Đức Biển-Đức XVI khẳng định: Chúa Kitô là Đấng đă chúc phúc cho con người mà không cắt xén bớt nó, nhưng là bằng cách làm cho nó được thêm phong phú.
(H). Đức Biển-Đức XVI tỏ ra được hun đúc bằng tư tưởng Thánh Augustinô. Có phải người ta t́m thấy lại tư tưởng nầy ẩn tàng phía dưới tư tưởng của Người?
(Đ). Quả thật rất rơ ràng là Đức Biển-Đức thuộc ḷng Thánh Augustinô. Người trích dẫn Thánh Nhân rất thường xuyên. Hơn thế Người c̣n dành riêng cho Thánh Nhân một trong những luận án thần học của người. Tôi cho rằng những ǵ chung nhất giữa Đức Biển-Đức và Thánh Augistinô là thần học T́nh Yêu, thần học chân lư tự mạc khải ch́ là t́nh yêu mà thôi, và thần học về t́nh yêu nhập thể một cách khiêm hạ. Và với tôi th́ dường như hai điều ghi nhận nầy, T́nh Yêu và Ḷng Khiêm Nhường, đều t́m thấy ở cả Vị Tiến Sĩ thành Hippone lẫn nơi vị giáo hoàng nầy. Cùng lúc t́nh yêu của Thiên Chúa chiếu rạng, nhưng t́nh yêu nầy cũng tỏ ra một cách khiêm nhu cho mỗi con người, đối thoại với mỗi con người. V́ vậy, một mặt tư tưởng của Đức giáo hoàng được ghim, được bén rễ sâu trong truyền thống Augustinô; mặt khác, Người biết rất rơ những vấn đề gây tranh căi hiện nay, nhất là về thần học, chú giải, dạy giáo lư và cả phụng vụ nữa. Và Người biết làm cho ḿnh được thêm phong phú nhờ những tư tưởng đến từ mọi chân trời.
(H). Đức giáo hoàng Biển-Đức XVI thỉnh thoảng, đáng kể là trong lĩnh vực phụng vụ, tỏ ra hướng về một trật tự xa xưa. Có phải cũng giống như vậy trong thần học của người chăng?
(Đ). Quả thật, Đức Biển-Đức XVI giới thiệu những hấp lực cá nhân mà Người không hề giấu diếm với một khía cạnh nầy hoặc khía cạnh khác của nghi thức đặc biệt Thánh Lễ, như Người đả có thể nói lên ở dịp nầy hay dịp khác. Cũng đừng quên rằng Người biết rất nhiều về phụng vụ mà Người đă dành nhiều cuốn sách và bài viết về nó. Nhưng điều đánh động ta, trước hết đó là sự hiểu biết hết sức rộng lớn của Người về mọi luồng tư tưởng thần học và triết học, và trên hết là khả năng đối thoại to lớn của Người. Người có một khả năng có thể tự đặt ḿnh vào trung tâm một tư tưởng, nh́n thấy đến tận cùng những ǵ là đúng thật và đồng thời đem đến một phân tích phê b́nh, với một ḷng quảng đại to lớn và một sự an b́nh lớn lao. Tất cả những ai đă tiếp cận với Người, khi Người c̣n là Tổng Trưởng Thánh Bộ Tín Lư Đức Tin và ngày nay là Giáo Hoàng, luôn luôn bị kinh ngạc không chỉ v́ sự hiểu biết của Người, mà c̣n v́ sự thấu cảm của người đối với các luồng tư tưởng của tư duy hiện nay.
(H). Sau cùng, người ta có thể nói rằng Đức Thánh Cha Biển-Đức XVI là một nhà thần học hơn là một Mục Tử chăng?
(Đ). Càng ngày càng tỏ hiện rằng vị tiến sĩ - người ta biết Đức Biển-Đức là một nhà thần học, một giáo sư, đă viết hàng trăm bài và hàng chục tác phẩm – cũng là một mục tử. Tôi nhớ lại chẳng hạn cuộc gặp gỡ trên quảng trường Thánh Phêrô, với những đứa trẻ đặt cho Người những câu hỏi. Người rất thích ứng khẩu tại chỗ và để trả lơi câu của một em nhỏ hỏi tạo sao lại phải xưng tội thường xuyên, Người đă trả lời: Nhưng con hăy nói cho Cha nghe, con có một pḥng riêng chứ? Căn pḥng của con, con có phải sắp xếp lại đều đặn không? Vậy linh hồn con cũng thế. Nó như một ngôi nhà nội tâm. Con cũng phải xếp đặt gọn gàng thứ tự chứ! Tuyệt vời!
BTGH chuyển ngữ từ Zenit số ra ngày 15.06.2008