Thực sự việc học hành trong ơn gọi Đa Minh chẳng phải chỉ là một cách thế chạy theo thời, người ta học ḿnh cũng học. Chẳng phải v́ mong làm cho Ḍng hoặc cho ḿnh được vinh vang, tự hào tự đắc ; cũng chẳng phải đấu lư hơn thua với người khác. Học hành theo tinh thần Thánh Đa Minh, chính là để giải thoát con người khỏi những lầm lạc, để mang lại ơn cứu độ cho con người.
Để việc học hành giữ được nét trong sáng, để giữ được chân lư trong việc học, chúng ta cần t́m lại cảm nhận sâu xa của Cha Thánh, phải xác tín nền tảng của Ngài : Chân Lư sẽ giải thoát con người. Bao lâu chúng ta chưa có được tinh thần đó th́ việc học vẫn chưa phải là việc học đích thực của người Đa Minh, nó vẫn có thể chỉ là một thứ chạy theo thời, nó có thể chỉ là một thứ sở khoái cá nhân, nó có thể chỉ là một thứ tự măn, kiêu căng và như vậy, nó cũng chỉ là một mớ kiến thức suông mà chẳng truyền đạt được cho ai, thật ngán ngẩm. (Đoạn trên cóp của thầy già Viễn đấy trong cuốn Hành Trang.)
Chiêm niệm trong học hành, học hành trong chiêm niệm. Các bạn ơi, chúng ta thành thật nói với nhau là h́nh như có một sự tách biệt nào đó giữa kiến thức học hành và cầu nguyện chiêm niệm ư nhỉ ? Đúng đấy, kiến thức học hành không thể thay thế đức tin được đâu, không thể thay thế cho sự kết hiệp mật thiết với Chúa Giêsu Thánh Thể được đâu, các bạn tin không nào ? Tất cả các môn thần học mà chúng ta đă học, rất cần thiết, nó như ṭa nhà được xây lên, khang trang, lộng lẫy thế nhưng sao nó vẫn cứ lạnh lùng, hoang vắng thế nào í, và phải đến khi nó gặp gỡ được vị Thiên Chúa đầy ḷng xót thương, âu yếm th́ nó sẽ bừng sáng và nồng ấm lên, chuyện lạ đấy chẳng phải chơi đâu, các bạn ạ. Các nhà thần học nổi tiếng đều là những vị chiêm niệm vĩ đại, tôi đă có dịp tiếp xúc với một cha địa phận nọ, ngài rất là mến phục, biết ơn các vị bậc thầy của ḍng Đa Minh, ngài đă đi du học ngoại quốc gặp được các vị thầy là những nhà thần học thông thái, tiếng tăm, thế mà các vị đă qùi rất lâu giờ trước Chúa Giêsu Thánh thể để cầu nguyện và trước Đức Maria Mân Côi để lần hạt ; chính lối sống đó đă đánh động ngài và làm ngài thay đổi cuộc sống.
Hiểu biết để yêu mến chứ không phải hiểu biết suông. Việc học và sống cầu nguyện đi đôi với nhau, nếu không chỉ là khoác cho ḿnh bộ áo trí thức, trí thức trưởng giả, lư thuyết xa vời, giáo điều... rồi co quắp ḿnh lại, ganh tị hơn thua người nàỵ, chê bai coi thường người kia... Trong giáo dục ḍng ta, tôi vẫn thấy ba vấn đề cần lưu tâm là học vấn, kỷ luật và tâm linh nhưng có lẽ học vấn được đề cao nhất, kỷ luật không pha phách quá là được, c̣n tâm linh rất ít để ư đến hoặc các vị không nghĩ hay chưa nghĩ đến, hoặc không thấy nó cần thiết đến mức nào để có được một con người trưởng thành tâm linh, hoặc không đụng chạm được vào chiều sâu tâm hồn họ, không trở thành người đồng hành với họ được nên thấy cách sống của họ tôn tốt là được. Thực tế qúa rơ điều đó.
Việc học nếu không đi vào đời sống chiêm niệm rất có nguy cơ tôn thờ ngẫu tượng, thỏa thuê với mớ kiến thức thu lượm được hoặc phấn khởi với những tư tưởng khám phá ra, để rồi đáng lẽ dẫn người ta đến Chân Lư sống động lại dẫn người ta vào tít mù khơi, mê hồn trận, một Thiên Chúa qúa xa vời không sao hiểu nổi, không thế nào bắt gặp được. Các bạn nghĩ sao ?
Sự chiêm niệm của Đa Minh không giam hăm trong ḍng kín, hay ḍng khổ tu mà là phát triển ra bằng việc học, dùng trí khôn tự nhiên Chúa ban cho, khuyến khích việc học, nghiên cứu và sử dụng lư trí sao cho phù hợp với đức khôn ngoan của Thiên Chúa. Có thể nói được rằng nguyên tắc triết lư tuyệt vời của Thánh Thomas : "Siêu nhiên không phá bỏ tự nhiên, nhưng kiện toàn tự nhiên", nguyên tắc này được Thánh Thomas kín múc từ truyền thống của ḍng, nhất là từ Cha Thánh. Ô hô tuyệt vời.
* Kinh nguyện chung và kinh nguyện riêng là vấn đề mà tôi muốn chia sẽ với các bạn. Những ưu điểm của kinh chung th́ luôn được đề cao và đă nói, đă viết ra rất nhiều, là ca đoàn con cái một Cha trên Thiên Quốc, là h́nh ảnh Nước Trời mai sau. Trong Tin Mừng : "Ở đâu có hai, ba người họp lại nhân danh Ta, th́ có Ta ở đó, giữa họ" (Mt18,20). Cha Thánh Đa Minh chăm chỉ tham dự tất cả những giờ kinh chung thật sốt sắng, tới tu viện nào dù không phải của Ḍng, Ngài cũng xin tham dự giờ kinh chung của cộng đoàn đó.
Nhưng ngày nay, chúng ta cần thành thật nói với nhau là đă mấy ai đạt tới lư tưởng của những kinh chung này, là v́ hay bị chia trí, lo ra ; đọc cách thụ động, dựa theo và c̣n lệ thuộc khi nhanh khi chậm khi cao khi thấp, khi ngang như cua ḅ, đọc vội vàng chộp giật (xầm x́, lẩm bẩm, trách móc, suỵt, gơ bàn gơ ghế...), đọc theo thói quen máy móc dễ gây ra ươn lười cho qua cho mau cho xong, chăm chú lo đọc cho đúng cho to để rồi đọc xong mà chẳng nhớ, chẳng biết ḿnh đọc ǵ. Gồng ḿnh giữ giờ chung v́ kỷ luật, v́ bổn phận đă mệt phờ ra rồi, cố gắng ép ḿnh g̣ bó đă ra như kiệt sức nên khi ra khỏi nhà nguyện là có cảm tưởng như trút được gánh nặng, thở phào nhẹ nhơm, thấy ḿnh nhẹ bâng, mát mẻ hẳn ra và tiếp tục là lại nhào vô những công việc cần phải làm, chứ không th́ không xong, gửi Chúa ở lại nhà nguyện để con c̣n tính việc của con.
Giờ cầu nguyện riêng rất cần bởi v́ nó có tính cách chủ động, ư thức, tự nguyện và lúc đó mới biết con người thật của ḿnh, nào là chia trí, lo ra, mệt mỏi, chán ngán ; nào là không biết nói ǵ, nghe ǵ, ngắm ǵ... Ô! con người thật th́ ra nó nghèo như thế đấy. Một trái tim nghèo t́nh yêu, trước mặt Người Cha thân yêu không biết nói với Cha lời nào, không nghe được Cha nói ǵ, không chiêm ngắm được t́nh yêu ngọt ngào âu yếm của Cha, nghèo không ? Nghèo qúa thể đi chứ lị. V́ nghèo nên chúng ta có thể mượn đỡ những gợi ư, câu hỏi của người khác ; những tâm t́nh của sách thiêng liêng ; những câu Tin Mừng được đánh động (đọc hết cả cuốn Tin Mừng mà không cảm nhận, không câu nào đánh động th́ hóa ra nghèo quá tệ, nghèo xơ,... nghèo thầy, nghèo cha,...nghèo xác).
Khi có giờ riêng cầu nguyện th́ việc cầu nguyện riêng và kinh nguyện chung sẽ bổ túc cho nhau, chan ḥa vào nhau, và rồi mới đi ra cuộc sống được. Không phải chuyện thường đâu, các vị Thánh, các sách tu đức đều nói đến vấn đề này cách đặc biệt, ngay như gương Thánh Tổ Phụ của chúng ta, Ngài không có pḥng riêng nhưng suốt đêm "lăn lóc" trong gian cung thánh, cầu nguyện liên lỉ, những tư thế của Ngài lúc đứng, lúc qùi, lúc phủ phục... những cách thế này không phải là những phương pháp được tính toán, xếp đặt, nhưng là chính lúc ch́m đắm ḿnh trong cầu nguyện như thế, tất cả con người cha Đa Minh, linh hồn và thân xác chỉ là một, một con người toàn diện đang cầu nguyện và bởi v́ Ngài biết xử dụng ở tư thế nào thích hợp nhất, giúp Ngài gần gũi nồng nàn sốt sắng nhất, ch́m ngập sâu xa nhất... như thế sẽ tránh được sự ươn lười, ể oải, khườn khĩnh. Cuộc đời Cha Đa Minh được dệt nên hai nhịp sống như người ta vẫn nói : Thánh Đa Minh chỉ nói với Chúa và nói về Chúa. Về sau Thánh Tôma đă diễn tả ư hướng này của thánh Tổ Phụ trong câu rất ư nghĩa và cô đọng CHIÊM NIỆM và THÔNG TRUYỀN những điều đă chiêm niệm được cho người khác. Câu này đă trở thành khẩu hiệu và phản ảnh được tinh thần cũng như sứ mệnh của Ḍng.
Tại sao ngày nay không ai khuyến khích, nâng đỡ việc cầu nguyện riêng này nữa nhỉ ? Có c̣n cần thiết nữa không ? Và có phải là việc chiêm niệm của chúng ta bắt đầu bằng những việc tương quan mật thiết riêng tư này không ? Mỗi tu viện của chúng ta có c̣n giữ nếp sống thinh lặng nữa không hay nó trở thành những xí nghiệp, những khu chợ mất rồi. Ôi ! thánh Alla ơi, cũng chỉ v́ kinh tế mà chỗ này dạy may, chỗ kia dạy thêu, chỗ khác coi trẻ, chỗ nọ máy đá, chỗ đó lao động... cả ngày bát nháo xào xáo, cứ um thiên địa lên... người za người zô và rồi dân chúng nhà ở xung quanh tu viện cũng là một trong những chuyện quá ư phức tạp : máy móc, xe cộ, đẽo đục suốt ngày... Con người đă bị chẻ vụn và ḍn tan ra rồi c̣n ǵ nữa, con người sống thời đại siêu tốc, mạch IC, chứ đâu c̣n transitor hay bóng đèn phải chờ cho nóng nữa th́ làm sao mà c̣n đủ kiên nhẫn, đủ nghị lực đi vào sự hoang vu cô tịch thinh lặng sa mạc trong tâm hồn, đâu c̣n ǵ là định tâm.
Mê học quá hoặc mê làm quá đến nỗi không c̣n những giờ rảnh rang lo cho đời sống tâm linh : tĩnh tâm tự nguyện, linh hướng và nhất là cầu nguyện riêng. Có khi lao động mệt phờ ra rồi, bấy giờ mới tranh thủ vào cầu nguyện, tức là dành cho Chúa những giờ dư thừa th́ lúc đó "mô Phật" liên tục là cái chắc, hồn phiêu diêu bồng lai rớt cả... răi ra. Gớm, sướng thế mà c̣n thắc mắc ǵ nữa, mô Phật. Vị có trách nhiệm trong cộng đoàn chẳng thiết tha ǵ, hoặc chẳng thích thú ǵ hoặc chẳng có chút kinh nghiệm nào trong việc cầu nguyện th́ cộng đoàn có muốn lắm cũng khó mà được.
Nếu thật sự đời sống Đa Minh chúng ta chỉ có như thế và chỉ thế thôi th́ rồi chúng ta vẫn cứ c̣n loay hoay măi, "bàng bạc" măi, lơ tơ mơ măi, xuôi ngược cậy cục măi, lúng ta lúng túng măi, khổ lắm nói măi.
Ai có đời sống cầu nguyện riêng mới nhận biết ḿnh cần kiên tŕ trung thành bền bỉ tới mức nào, cả khi gặp những lúc khô khan nguội lạnh, chia trí lo ra, bất ổn dằn vặt đau thương phiền muội... lúc đó mới chứng minh được t́nh yêu của chúng ta với Chúa. Sự kiên tŕ bền bỉ mới là đáng kể. Con tắc kè leo lên ngọn cây, nó chẳng cần nói ǵ, tia nắng cũng làm nó biến đổi mầu xanh, mầu đỏ. Người tắm nắng cũng thế, họ không cần nói ǵ, nắng mặt trời làm cho họ thay da đổi thịt. Người qùi hay ngồi lâu trước Chúa Giêsu Thánh Thể, sức nóng, t́nh yêu, ánh sáng...làm cho họ biến đổi một cách tự nhiên.
(Vào lúc kết thúc Tổng hội này, chúng phải cùng nhau cầu nguyện để lời chúng ta nói không phải là những lời trống rỗng, nhưng là những lời nói đầy "sức mạnh của Thiên Chúa". Đối với tôi, một trong những giây phút cảm động nhất của Tổng hội này, đó là khi tu sĩ Nzamujo hỏi : "Lời nói của chúng ta có ư nghĩa không ? Dùng để làm ǵ ? Có giúp ích ǵ không ? Có mang tính chất Bí tích không ?". Đó là vấn đề. (THÀNH PHỐ TRÊN ĐỈNH NÚI. tlnc 23).).
Thánh Tôma viết : "Bao lâu người ta qui hướng về Chúa th́ bấy lâu người ta cầu nguyện".
Xin đọc thêm : Cầu nguyện 1,2,3,4,5...
