Con Người

* Đời Sống Đạo Và Tâm Lý Học.

Bây giờ chúng ta hãy xác định xem cái gì đã nối kết sự hiểu biết của ta về bản thân mình với những dữ kiện thực nghiệm do khoa tâm lý cung cấp.

Ai trong chúng ta cũng mang hai khuynh hướng nơi mình :

- Khuynh hướng quay về với mình và yêu thương bản thân mình. Biểu hiện trước hết có thể thấy được là bản năng bảo tồn. Khi gặp một nguy hiểm, ai cũng biết con người thường có những hành vi phản xạ nào : nếu bị đe dọa ta sẽ tự động giơ tay lên che mặt. Khuynh hướng đó tự nó không có gì là ích kỷ cả. Ta còn nhớ một câu nói của thánh Francois de Sales, một bậc thầy về tâm lý đạo đức : “Không được thương yêu mình ít hơn Chúa yêu ta”. Phải gạt bỏ những lời rủ rê ta khinh rẻ bản thân mình, đôi khi có tính cách quá khích và phá vỡ sự ổn định trong tâm hồn ta. Đành rằng được Thiên Chúa Cha mời gọi sống kinh nghiệm đạo là đồng thời cũng được mời gọi “liều mất mạng sống mình”, nhưng có mất đi như thế là để “cứu mạng sống ấy” (Mc 8,35) và để phát triển trong sự tự do trước nhan thánh của Thiên Chúa hằng yêu thương ta.

Khuynh hướng quay về với mình chỉ trở nên xấu khi nó trở nên thái quá và chiếm hết ý thức của ta. Lúc đó ta nhượng bộ để phán đoán mọi sự theo tư lợi của mình. Đó là một cách xúc phạm tới tự do của con người : vì được tạo dựng theo hình ảnh và giống với Thiên Chúa, con người chỉ thực hiện được bản thân mình khi tham dự vào tình yêu của Ba Ngôi. Đối với những ai đã chịu phép rửa, mà quy về mình như thế là đã mặc nhiên khước từ ơn nghĩa của bí tích rửa tội : “Anh em đâu còn thuộc về mình nữa” (1Cr 6,19). “Không ai trong chúng ta sống cho chính mình... Vậy, dù sống dù chết, chúng ta vẫn thuộc về Chúa” (Rm 17, 7-8)

- Khuynh hướng thứ hai là khuynh hướng không cho ta đóng kín lại với mình, mà phải hiến thân, phải chia sẻ, ít ra với một số anh em. Đó là sự nhiệt tình tìm kiếm, hay dấn thân phục vụ một chính nghĩa. Nói như thế không phải là cho rằng bất cứ khuynh hướng vị tha và lòng tận tụy nào cũng đương nhiên có tính cách Kitô giáo, mà phải phân biệt kỹ hết sức có thể trong “sự chuẩn bị cho Tin Mừng” đó, những cái nền nhân loại của ơn nghĩa Chúa. Đức Giêsu, Ngôi Con nhập thể, đã đến loan báo cho thế giới biết sự viên mãn của tình yêu Ba Ngôi, và Thánh Linh của Người đang hoạt động không ngừng để cấy vào lòng mọi người tình yêu ấy.

Khoa tâm lý đã phát hiện nơi con người có hai khuynh hướng cơ bản đó, một ích kỷ và một vị tha. Người có tính vị tha nhiều hơn có thể sẽ dễ sống quên mình vì anh em và vì Thiên Chúa hơn, nhưng với điều kiện người ấy phải nhận thức rằng đức ái đối thần là một ơn huệ vượt xa những thiên hướng tự nhiên thích chia sẻ nơi mình. Ngược lại, người có tính ích kỷ nhiều hơn chưa hẳn là phải  bị  gạt đi hay xếp vào loại không có khả năng sống thánh thiện. Những ai biết rõ mình sẽ hiểu phải nỗ lực làm gì để quên mình, họ cũng ý thức rằng Thiên Chúa biết rõ họ và lưu tâm đến những cố gắng của họ.

Như vậy, muốn giáo dục sống đạo, phải nhờ đến những nghiên cứu của tâm lý học, như nghiên cứu về tính tình chẳng hạn. Người ta tìm cách phát hiện những điểm mạnh và những điểm chính yếu trong tính tình của mình, để cố gắng đáp lại tiếng gọi của Chúa dựa trên những nền tảng khách quan đó. Ở đây, ta phải tránh ảo tưởng và thất vọng. Ảo tưởng khi cho rằng mình có thể bắt tay vào những nỗ lực này, chọn bậc sống kia, đang khi đó quên rằng theo sự phân tích tính tình, làm như thế rất nguy hiểm. Thất vọng khi nghĩ rằng vì tính này, khí nọ mà ta không thể nào đón nhận tiếng gọi của Chúa : “ý muốn của Thiên Chúa là anh em nên thánh” (1Tx 4,3)

Tội ác có thể do gien di truyền, nhưng thánh thiện thì không. Tertullien nói : “người ta không sinh ra là Kitô hữu, mà người ta trở thành Kitô hữu”. Cha yêu thương chúng ta và trong Đức Kitô, Người biết chúng ta xác thực đến nỗi Người nắm rõ từng khả năng, từng yếu đuối của mỗi người, để rồi thích nghi tiếng gọi của Người thế nào cho ai cũng đáp lại được. Mỗi người được mời gọi từ trong sự thật của người ấy, từ trong quá khứ riêng và chung mà người ấy đang chịu ảnh hưởng. Thánh Kinh và lịch sử Giáo hội đã làm chứng cho chúng ta thấy Thiên Chúa luôn luôn mời gọi và con người đáp lại bằng trăm ngàn cách. Không ai bị Chúa Cha coi thường cả, và mỗi người phải ngoan ngoãn tuân theo sự thúc đẩy của Thánh Linh để tìm ra chỗ đứng của mình trong công trình vĩ đại là xây dựng Thân mình Đức Kitô.

* Xác, Hồn Và Thần Khí

Ngày nay, thật là hợp thời khi lên tiếng phê bình những từ vựng như hồn xác, khẳng định không chút dè dặt rằng tính nhị nguyên đó là di sản của tư tưởng Hy Lạp, không ăn nhập gì đến sự phong phú của quan điểm nhân học trong Kinh Thánh.

Những cuộc tranh luận đó thường kết thúc đột ngột hay biến thành những cuộc xung đột chỉ vì người ta không xác định rõ ý nghĩa của các từ ấy. Không thể rút gọn xác thành một tổ chức sắp xếp hài hòa các chức năng, cũng không thể định nghĩa hồn là một thực tại không thể sờ thấy làm cho xác hoạt động, tựa như người điều khiển con rối vậy. Dù có đề cập đến vấn đề xác và hồn thế nào đi nữa, khó khăn cơ bản vẫn là mối quan hệ giữa đôi bên. Ta không thể quan niệm sự liên hệ đó như sự liên hệ giữa con ngựa và cỗ xe, mà phải nói chúng hoạt động chung. Càng không được bảo chỉ có hồn là được Chúa lưu ý, xác chỉ là lớp y phục tồi tệ mà một ngày nào đó ta sẽ cởi bỏ nhờ đã ý thức khinh chê nó, đã chuẩn bị mình kỹ lưỡng cho ngày rũ bỏ lớp áo đó. Quan niệm xác là nhà tù cũng không có cơ sở trong cái nhìn nhân học của Thánh Kinh.

Thật ra, cái mà ta gọi là xác chính là tình trạng nhập thể của tinh thần hay hồn. Con người “là” thân xác hơn là con người có thân xác. Cần nhấn mạnh tới vai trò quan trọng của thân xác trong việc cầu nguyện hay trong các nghĩa cử bác ái. Hồn là nguyên lý làm cho cái linh thiêng xuất hiện và luôn luôn được biểu lộ qua trung gian của thân xác. Thiên Chúa yêu thương con người trong toàn bộ thống nhất của nó và lời mời gọi con người qua tất cả những gì là của con người.

Lạc giáo do Marcel d’Ancyre đưa ra, phủ nhận Đức Kitô có linh hồn nhân loại vì đã có thiên tính của Ngôi Lời thay thế, là điển hình cho thái độ không nhìn nhận tính duy nhất của con người. Để giải đáp cho sự lệch lạc này, không có câu trả lời nào hay hơn là của Thomas d’Aquin. Ngài đã xử dụng tư tưởng và ngữ vựng của Aristote để giới thiệu hồn là mô thể cơ bản của thân xác.

Trên bình diện sống đạo, chúng ta cũng phải khôi phục lại tính duy nhất của thụ tạo. Thiên Chúa kêu gọi là kêu gọi con người toàn diện, và con người trả lời cũng là con người toàn thể. Khi đáp lại tiếng gọi của Chúa bằng cách quì xuống cầu nguyện, tôi là thân xác ấy. Khi dấn thân vào các việc phục vụ và bác ái huynh đệ, tôi là thân xác ấy. Lúc chết Thiên Chúa sẽ không chỉ gọi một mình linh hồn bước vào cuộc sống Ba Ngôi, để thân xác nằm tan rữa trong lòng đất vì đó chỉ là thân xác tạm bợ, không ích lợi gì.

Các giáo phụ ngày xưa đã đề nghị trình bày mầu nhiệm con người thành ba mặt : Theo họ, con người vừa xác, hồn, vừa là thần khí. Cái nhìn đó đã giúp họ dễ uyển chuyển hơn khi nói về con người.

- Con người là thân xác, thuộc về hạ giới, được nhào nặn lên bằng bùn đất, khiến con người liên hệ sâu xa với vũ trụ chung quanh. Nhận ra gốc gác đó không phải để khinh rẻ con người, mà để xác tín thêm có một sự hài hòa sâu xa trong vũ trụ tạo thành : con người là tiểu vũ trụ, và tất cả những gì sống, động đậy trong vũ trụ đều dội lại nơi con người.

- Con người là “linh hồn sống động” (St 2,7). Con người chia sẻ sức sống của công trình Thiên Chúa dựng nên. Thân xác con người cử động và lớn lên do ảnh hưởng của một sức sống nơi con người. Ý nghĩa này của “linh hồn” xem ra tự nhiên và sinh động hơn ý nghĩa mà chúng ta vừa nói ở trên. Chúng ta không sợ rằng nói như thế là sẽ nhốt linh hồn trong thân xác hay đẩy linh hồn đi khỏi vì thân xác của người tín hữu vẫn gần với quan niệm của Thánh Kinh, theo đó, con người yêu quí thế giới mà nó có nhiệm vụ phải “cày cấy và canh giữ” (St 2,15). Con người không hề bị cám dỗ : muốn chọn Thiên Chúa thì phải quay lưng với thế giới

- Con người là “thần khí”. Có cần phải viết hoa chữ này không ? Vừa cần vừa không, vì ta không thể khoanh vùng một cách tuyệt đối đâu là điạ hạt của tự nhiên so với địa hạt của ơn nghĩa. Nơi con người đã có Thiên Chúa hiện diện. Vì thế, ơn Chúa ban qua phép rửa tội không phải là lần đầu tiên Chúa Thánh Linh xuất hiện trong đời ta, cho bằng đó là giao ước giữa Thiên Chúa và con người được thánh hiến.

Quan niệm con người như thế có lợi điểm là tránh được những cái nhìn quá dứt khoát về bản tính tự nhiên thuần túy, còn siêu nhiên chỉ như cái gì thêm vào. Quan niệm ấy đã triển khai công trình của Thiên Chúa thành một quá trình liên tục hết sức tuyệt vời, được thống nhất bằng ý tưởng : Thiên Chúa giáo dục chúng ta một cách nhẫn nại vì tình thương của Người. Từ đời đời Thiên Chúa đã muốn con người làm người đối xứng với mình trong một giao ước, tuy được ban cho không nhưng hoàn toàn hơn với bản tính sâu xa của con người. Thần học tu đức phải nhấn mạnh tới sự hòa hợp sâu xa giữa tự nhiên và ơn nghĩa, lòng kính trọng vô hạn Thiên Chúa dành cho con người và lòng tin tưởng mà con người phải dành cho Thiên Chúa : khi hiến thân cho Người, ta biết rằng không có gì tốt nơi ta sẽ bị phá hủy.

Lòng tin tưởng đó đã được bộc lộ qua một trong những tín điều cổ xưa nhất : “Tôi tin xác loài người ngày sau sống lại”. Tuy không biết trước sự phục sinh ấy sẽ diễn ra như thế nào, tôi cũng mạnh mẽ quả quyết rằng Thiên Chúa lưu tâm đến toàn thể con người và Người có khả năng cứu vớt trọn vẹn con người. Và chính khi nhìn vào sự cứu độ thân xác đó ta có thể thấy được và quả quyết được rằng toàn thể thụ tạo đã được thâu họp trong Đức Kitô : “Muôn loài thọ tạo những ngong ngóng đợi chờ ngày Thiên Chúa mặc khải vinh quang của con cái Người. Quả thế, muôn loài đã phải lâm vào cảnh hư ảo, không phải vì chúng muốn, nhưng là vì Thiên Chúa bắt chịu vậy. Tuy nhiên vẫn còn niềm trông cậy là có ngày cũng sẽ được giải thoát, không phải lệ thuộc vào cảnh hư nát, mà được cùng với con cái Thiên Chúa chung hưởng tự do và vinh quang” (Rm 8,19-21).

* Hướng Về Con Tim Sâu Thẳm.

Còn một cách khác để tiếp cận mầu nhiệm con người cũng rất có cơ sở trong tư tưởng Thánh Kinh và đã xuất hiện trong văn chương tu đức của Giáo hội Đông phương, có thể giúp ích cho ta : đó là tiếp cận con tim. Con tim là một từ gói ghém tất cả sự phong phú sâu xa của con người, từ khả năng xúc cảm đến trí khôn và ý chí. Sống đạo được coi là một cuộc lữ hành dai dẳng trong kiên nhẫn tiến về con tim sâu thẳm ấy.

Cách trình bày rất súc tích :

1. Hình ảnh con tim, một thực tại sống động, biểu tượng của một cơ quan sống, chuyển lượng máu cần thiết dẫn toàn thân, có thể giúp ta hình dung ra được kinh nghiệm sống đạo với tất cả sức năng động của nó. Cũng nhờ vậy ta tránh được cách suy tư chặt chẽ sít sao của những khái niệm và từ từ thấm nhuần ngôn ngữ biểu tượng phong phú. Hình ảnh con tim cho thấy tiếng gọi của Chúa và cần trả lời của con người thật phong phú, súc tích : “Ta sẽ quyến rũ nó, đưa nó vào sa mạc và nhỏ nhẹ rót vào quả tim nó... Và nó sẽ trả lời Ta như hồi còn thanh xuân” (Hs 2,16-17).

Thiên Chúa ngỏ lời với con tim ta để đòi hỏi tình yêu. Đành rằng trí khôn ta bắt được tiếng gọi của Người và vì thế đức tin không phải là một cái gì phi lý. Nhưng tiếng gọi ấy vọng đến tận nơi sâu xa nhất của con người, tức là con tim. Các khả năng phân tích và hiểu biết của con người được phát triển tối đa nơi con tim đó, khi ý chí tự do của con người bám chặt tiếng gọi ấy một cách trọn vẹn, không chút dè dặt. Con người sống đã lên đường đi “cho đến tận núi Chúa” (1V 19,8)

2. Khi chấp nhận mở con tim ra để tìm kiếm Chúa. Con người chẳng những không bị vong thân mà còn dần dần đạt được sự thống nhất nội tâm. Tất cả những gì có thể mang tính cách phân tích quá đáng trong các khái niệm như xác hồn và thần khí, nay được thống nhất lại trong một hình ảnh một con tim sâu thẳm.

Trong Kitô giáo cũng như trong bất cứ truyền thống nào, ai muốn đào sâu đời sống đạo đều phải đi tìm sự thống nhất. Đời sống vật chất thì phân tán, với đủ mọi mối quan tâm, đủ mọi công việc. Nên cần phải có sự thống nhất nội tâm thế nào để có thể giúp ta đương đầu với những bận tâm, công việc đó mà không sợ bị tiêu diệt trong đó, kẻo như một tấm gương bị vỡ ra hàng ngàn mảnh. Sống đạo theo con tim sâu thẳm sẽ giúp ta thỏa mãn sự đòi hỏi phải tạo dựng sự thống nhất nơi mình. Nhưng đường hướng sống đạo này phải phải dứt khoát là ý thức rằng sự thống nhất con người không phải là do một kỹ thuật tập trung chú ý hay do mình đã làm chủ được mình một cách đáng tự hào. Nhưng đó là đóa hoa tươi nở từ tình yêu của ta đối với Chúa Cha và từ chỗ chiêm ngắm Đức Kitô. Không ai đạt được sự thống nhất nội tâm nhiều bằng Chúa Giêsu, một người hết sức say mê vinh quang Cha. Sùng kính mầu nhiệm Thánh Tâm Đức Giêsu đúng đắn sẽ nâng đỡ ta trong việc cầu xin cho đời sống đạo của mình được thống nhất.

3. Cũng chính lúc đó ta mới hiểu được tội một cách xác đáng. Tội là từ khước (từ chối tình yêu thương của Cha vì sự hấp dẫn của đam mê lôi kéo hoặc chưa nhận ra (biết) tình yêu thương “tha cho chúng vì chúng chẳng biết”) lòng thương xót của Chúa Cha và thánh giá của Con Thiên Chúa. Nhưng tội cũng là sự lạc xa bản thân mình, là bước đi thất thểu trong “miền đất khác lạ” mà thánh Grégoire Cả và thánh Ber-nard (Clairvaux) đã nói tới. Tội không ngừng kéo tội nhân ra xa Thiên Chúa là Cha của họ, như đứa con hoang đàng “trẩy đi phương xa, ăn chơi phung phí” (Lc 15,13). Nhưng tội còn kéo tôi ra xa bản thân tôi, làm tôi mất phương hướng theo đúng nghĩa của chữ này, không cho tôi tìm thấy mình. Nếu gặp gỡ người khác trong nhục dục hay trong vinh quang hão huyền, thì đó không còn là quay về với con tim sâu thẳm nữa, như là khi yêu thương đích thực. Lúc đó, gặp gỡ người khác, nhưng kỳ thực là lạc lõng với bản thân. Tuy nhiên, sự lạc lõng do tội tạo ra tự nó cũng có giới hạn. Đó là khi đứa con hoang đàng “quay về với lòng mình” bắt đầu mơ tới mái nhà Cha.

4. Sống đạo theo con tim còn có thể giúp ta tránh được mọi sự tự mãn về đoạn đường đã đi qua. Chúng ta phải lên đường từng giờ, từng tháng để tiến về nơi thầm kín của con tim, ở đó chúng ta mới thật là mình vì có Chúa ngự trong đó. “Tỉnh ngộ với mình, tỉnh ngộ với Chúa” đó là tựa đề một tác phẩm của Dom Le Saux, một đan sĩ Biển đức đã tình nguyện sang Ấn Độ sống ẩn dật. Sống đạo theo con tim sẽ cho thấy thế nào là khát khao nồng cháy mà vẫn bình an sâu xa.

Khát khao nồng cháy vì không bao giờ ta thôi tìm mình và thôi tìm Chúa. Như Grégoire (Nysse) đã nói : “bắt đầu đi rồi bắt đầu lại, và bằng những sự bắt đầu không bao giờ chấm dứt”.

Bình an sâu xa vì không còn cảnh phân tán lạc loài nữa. Con đường dẫn ta tới con tim sâu thẳm cũng là con đường đưa ta đến gặp Chúa. Ai hiểu được mầu nhiệm này là đã mon men tới bờ của niềm vui đích thực.

* Tình Yêu Nhục Dục Và Tình Yêu Bác Ai.

Nơi con người có hai khuynh hướng : trước hết là yêu mình và muốn bảo toàn mình. Khuynh hướng này tự nó không xấu, nó chỉ phá vỡ thế quân bình khi quá đáng và loại trừ tất cả. Đó là khi con người tìm kiếm mình một cách vô độ, thích khoe mình hay thích thống trị, các tác giả tu đức gọi đây là lòng yêu chuộng hư danh. Đường về nhà Chúa lúc đó bị mất hút trong những bụi cây ích kỷ. Nếu còn nghĩ tới Chúa thì đó cũng là để kéo Người về cho mình và lợi dụng.

Khuynh hướng thứ hai cũng tiềm tàng trong lòng mọi người. Đó là sự hướng ngoại, quan tâm đến những cái chung quanh và đến những người khác, muốn làm việc gì hữu ích. Khi khuynh hướng này được phát triển trong đời sống đạo, ta sẽ thấy đương sự yêu Chúa vì chính bản thân Người càng ngày càng nhiều hơn, yêu một cách vô cầu (nhưng-không), cũng như lòng quảng đại có sẵn nơi chính bản tính con người – hình ảnh của Thiên Chúa sẽ triển nở thành một tình yêu giống tình yêu của Ba Ngôi, trong đó mỗi Ngôi hiến thân cho Ngôi kia một cách trọn vẹn.

Vì nơi con người có hai khuynh hướng đó, nên chữ tình yêu trở nên rất hàm hồ. Các nhà tư tưởng Hy lạp dùng một từ vựng chính xác hơn. Họ phân biệt “éros” (tình yêu nhục dục) và “agapè” (tình yêu bác ái). Chúng ta cũng sẽ dùng hai từ này cho tiện lợi.

Eros là khuynh hướng chiếm hữu người khác bằng cách yêu thương họ vì họ làm mình say mê, vì nhiều niềm vui và lợi lộc rút được từ tình yêu ấy. Khi nhìn lại quá khứ, Augustin đã thú nhận : “Hồi đó tôi thích mình được yêu”. Ở đây không còn vấn đề gì nữa, phải thẳng thắn lên án thứ tình yêu đó. Trong bất cứ tình cảm tha thiết nào của con tim cũng có một phần tình yêu nhục dục, nhất là vào lúc đầu.

Tôi cảm thấy bị thu hút đến với người kia, đôi khi bị quyến rũ và mê mẩn ngay từ lần gặp gỡ đầu tiên. Tôi không thể giải thích tại sao lại có sự thu hút đó, nó như áp đặt lên tôi. Tại sao bạn yêu người ấy ? Tôi không thể trả lời được, chỉ biết là tim tôi đã bị chinh phục. Khi kể lại tình bạn của mình với La Boétie, Montaigne đã nói : “bởi vì đó là chàng, bởi vì đó là tôi”. Rồi sau đó nếu tình yêu không còn là sự hiến dâng cho người khác, mà chỉ là yêu để yêu thôi, ta sẽ rơi vào tình trạng mất quân bình. Tôi sẽ tìm người khác không phải vì bản thân họ, mà chỉ vì họ đem lại khoái cảm cho tôi. Lúc đó tình yêu không còn vô vị lợi nữa, mà chỉ là phương thế để tìm cảm giác dễ chịu của tình yêu. Thậm chí người kia có thể bị xử dụng vì họ đem lại những lợi lộc cho tôi. Rất tiếc trong cuộc hành trình yêu thương của nhiều cặp vợ chồng tình yêu nhục dục chiếm quá rõ. Đôi khi người ta từ chối con cái như trong xã hội hôm nay là vì họ đã thần thánh hóa tình yêu nhục dục. Vì nếu đứa con đòi phải được yêu thương vì chính bản thân nó, thì thật là phiền phức. Người ta đã tự hạ mình xuống ngang hàng thú vật một cách ích kỷ và khi thấy nó cản trở thì có thể loại bỏ một cách dễ dàng. Cuộc sống trở thành một hố sâu ích kỷ, lúc nào cũng u ám buồn sầu.

Đặt trong bối cảnh đó ta sẽ thấy đam mê vừa có giá trị vừa thật hàm hồ. Con người có thể sống đam mê. Và theo một cách phân loại tính tình, đam mê là tính cách phong phú nhất. Người làm khoa học đam mê khám phá. Người hoạt động đam mê thực hiện những công trình, làm cho cuộc sống thống nhất và làm cho nó trở thành cao cả, đẹp đẽ. Nhưng, cũng như mọi tình cảm trong lòng con người, đam mê rất hàm hồ và có thể trở nên xấu khi người ta không hướng sự đam mê tới việc thực hiện hình ảnh của Thiên Chúa, mà con người đang cưu mang trong mình. Đương sự có thể tận dụng sức đam mê nơi mình để tìm kiếm bản thân, coi thường Thiên Chúa và anh em. Con người có thể dâng tình yêu say mê đó cho một thụ tạo không phải để đi tìm cái tốt thật sự,  làm cho sự phát triển bản thân của thụ tạo đó trở nên mong manh không chắc chắn. Lúc đó lý trí sẽ không kiểm soát được cái khả giác : con người sẽ không còn đáp lại tiếng Chúa gọi, hay chỉ còn ít thôi.

Nhưng nơi con người cũng có tình yêu bác ái (chỉ Thiên Chúa tình yêu ấy mới trọn vẹn). Chúng ta được ban cho khả năng yêu như Chúa yêu, đó chính là sự cao đẹp của ơn gọi con người : “Thiên Chúa đã đổ tình yêu của Người vào lòng chúng ta, nhờ Thánh Linh mà Người ban cho ta” (Rm 5,5)

Bản dịch Kinh Thánh của trường Giêrusalem có ghi chú : tình yêu Thiên Chúa, tức là “tình yêu mà Người đã yêu thương”. Tình yêu nồng cháy, tình yêu đam mê đang cháy nóng trong con tim Thiên Chúa, tình yêu đã được Chúa Thánh Linh đưa vào trái tim chúng ta. Thiên Chúa không ù lì bất động một cách lạnh lùng, mà dâng hiến trọn vẹn, nồng nàn giữa các Ngôi với nhau. Từ đời đời, Cha yêu thương Con bằng một tình yêu tới mức “Cha hoàn toàn mãn nguyện với Con”. Trong tình yêu đó không có chút gì là quay về với bản thân một cách ích kỷ, mà luôn luôn nhìn tới Ngôi kia, vui sướng trong Ngôi kia. Đó là một tình yêu đích thực chỉ muốn cái tốt cho Ngôi vị được yêu và hiến thân cho Ngôi ấy với lòng tận tụy thiết tha, nguồn cội vĩnh cửu sinh ra mọi tâm tình thiết tha tận tụy của con người.

Hỡi con, mọi sự của Cha là của con. Chính tình yêu ấy đã làm cho Con hiện hữu và cũng có khả năng để yêu thương như vậy. Lễ dâng đáp trả của Con cũng không thua kém gì sự trao ban đầu tiên của Cha. Cha và Con đồng bản tính với nhau trong tình yêu triệt để ấy, một tình yêu đã nối kết hai bên. Ngôi mà ta gọi là Thánh Linh không phải là một nhân vật thứ ba thêm vào cuộc trao đổi ấy, nhưng là chính tình yêu đó với tất cả sức mạnh, tất cả sự triệt để mà chỉ có Chúa mới đủ khả năng có được.

Con người đã được ban cho khả năng sống tình yêu bác ái. Đó chính là sự tham dự cao nhất của con người vào những sự sống của Thiên Chúa. Khả năng này không chỉ dành cho người đã chịu rửa tội, mà còn được ban cho hết mọi người “bằng cách nào, chỉ có Chúa biết” (MV 22,5). Như thế, con người đã được ban cho khả năng yêu thương anh em bằng một tình yêu thật sự của Thiên Chúa, bằng tất cả sự thật của tình yêu Thiên Chúa. Vợ chồng hiến thân cho nhau trọn vẹn bằng cách luôn tìm sự hài lòng của người họ yêu. Cha mẹ khơi dậy một sự sống mới, không phải để hài lòng tự mãn hay để được tiếp tục tồn tại nơi các con cái, nhưng để đưa con cái tới chỗ tự do làm người. Bạn bè thì muốn chia sẻ tất cả cho nhau và như thế họ đã tham dự vào kinh nghiệm của Ba Ngôi, vì theo một cách diễn tả rất hay của Aered de Rievaulx : “Thiên Chúa là tình bằng hữu”. Có người hiến cả cuộc đời để phục vụ công lý. Chúng ta đã biết khi phụng sự những chính nghĩa lớn của con người, lòng tận tụy của chúng ta có thể làm được nhiều chuyện.

Như thế, sự đam mê đã triển nở hết sức của nó. Ta có thể nói tới sự đam mê yêu thương của Thiên Chúa, theo hai nghĩa : đam mê là sức mạnh của tình yêu và đam mê là chấp nhận đau khổ để chứng minh tình yêu ấy.

Dù tội lỗi của con người có lớn đến đâu, dù sự điên cuồng của con người có ồ ạt phá hoại đến đâu, vẫn không ngăn cản Thiên Chúa yêu thương con người. Dacaria, thân phụ của Gioan tẩy giả, đã ca ngợi “lòng trắc ẩn của Thiên Chúa” (Lc 1,78), một kiểu nói làm ta nói tới tình cảm của người mẹ một cách hết sức hiện thực. Chính Đức Giêsu cũng bị nung nấu một nỗi đam mê đi tìm vinh quang cho Cha như thế : “Vì nhiệt tâm lo việc nhà Chúa, mà tôi sẽ phải thiệt vào thân” (Ga 2,18)

Nhiệt tâm ấy sẽ đưa Người tới thập giá. Chúa Thánh Linh đặt trong lòng ta sự đam mê hiến thân. Phaolô đã nhắc cho người Thêxalônica nhớ tới lòng tha thiết của Ngài muốn đem Tin Mừng đến cho họ, như sự thiết tha của một người mẹ : “Khi ở giữa anh em, chúng tôi đã cư xử thật dịu dàng, chẳng khác nào mẹ hiền ấp ủ con thơ. Chúng tôi đã quí mến anh em, đến nỗi sẵn sàng hiến thân cho anh em, không những Tin Mừng của Thiên Chúa, mà cả mạng sống của chúng tôi nữa, vì anh em đã trở nên những người thân yêu của chúng tôi” (1Tx 2,7-8)

Ở đây Phaolô dùng ngôi thứ nhất số nhiều, và qua đó ta hiểu được rằng Phaolô không cho rằng chỉ mình Ngài có thái độ yêu thương bác ái như vậy, mà nghĩ rằng đó là đặc điểm của tất cả những người loan báo Tin Mừng. Khi Ignace (Atioche) kêu nài cộng đoàn Kitô hữu Roma đừng can thiệp gì hết để cứu Ngài, mà hãy để Ngài “noi gương cuộc khổ nạn (passion) của Chúa”, thánh nhân nhắm nói tới những đau khổ của Đức Kitô, nhưng nguồn gốc của chữ “passion” cũng có nghĩa là lòng yêu mến của Ngài đối với Chúa Cha.

Đức ái được phú vào lòng mỗi người chính là sự đam mê hiến thân, là muốn điều tốt cho người khác và muốn yêu, muốn phục vụ họ một cách vô vị lợi tối đa, dù họ không muốn hay không thể đáp lại. Biểu hiện lớn nhất của tình yêu đó là tha thứ và yêu thương kẻ thù : “Anh em hãy trở nên giống Cha anh em, Đấng ngự trên trời, Người cho mưa xuống trên kẻ dữ cũng như người lành” (Mt 4,45)

Dù yếu đuối, ta cũng được Chúa ban cho vinh dự thông phần vào tình yêu bác ái của Người. Đưa con người vào trong đời sống Ba Ngôi không phải là một điều chỉ có trên lý thuyết  hay trong khái niệm, nhưng là được cho tham dự vào một hành vi yêu thương mà chỉ Thiên Chúa mới có khả năng làm được. Tình yêu của con người lúc nào cũng pha lẫn tình yêu nhục dục và tình yêu bác ái, kể cả khi cầu nguyện (vì thế phải không ngừng thanh luyện việc cầu nguyện). Nhưng dần dần, dưới tác động của Chúa Thánh Linh, nơi con người sẽ hình thành một con tim thuần khiết, một tình yêu hết sức thật, đưa ta xích lại gần cõi phúc của Thiên Chúa mỗi ngày một hơn.

* Hy Sinh Và Phụng Tự Thiêng Liêng.

Chúng ta cần phải giúp các Kitô hữu làm quen lại với chữ “hãm mình” cổ điển, đối với chữ “hy sinh” hay “hy tế”, thì càng cần phải tìm hiểu khi sử dụng nó thường xuyên ở số nhiều, khiến ta có cảm tưởng mình có thể cộng trừ, kết toán các hy sinh, đi ngược lại mầu nhiệm Đấng cứu thế, một mầu nhiệm tự nó đã đầy đủ. Ta không thể leo tới trời được nhờ những hy sinh chồng chất, bởi vì nếu như thế thì Thập giá Đức Kitô hoàn toàn vô ích, ta phải lớn tiếng công bố rằng : “do ân sủng và nhờ lòng tin mà anh em được cứu độ: đây là ân huệ Chúa ban, chứ không phải bởi sức anh em, cũng không phải bởi việc anh em làm, để không ai có thể hãnh diện về mình” (Ep 2,8-9)

Tuy vậy, trong đời sống Kitô hữu, bước theo Đức Kitô, nhất thiết phải có hy sinh. Điều cần là phải tìm lại ý nghĩa và giá trị của việc hy sinh.

Hãy nhìn vào kinh nghiệm tôn giáo của Israel, nhìn vào sức năng động bên trong kinh nghiệm đó và kinh nghiệm đó đã được hoàn thành thế nào trong Đức Kitô, Israel là dân giao ước, là cộng đoàn tự coi mình có quan hệ chặt chẽ với Thiên Chúa. Thế mà, giữa cộng đoàn đó, ta thấy có đền thờ, nơi cử hành phụng tự hy tế rất quan trọng. Sự có mặt của đền thờ, phụng vụ trong đền thờ, là những biểu tượng nói lên tính vĩnh cửu của giao ước. Qua các hy tế đó, Dân Giao Ước cho thấy rằng mình có thể sử dụng của cải để tỏ ra mình là Dân Thiên Chúa. Có rất nhiều loại hy tế mà ta không thể giản lược vào một loại hy lễ chuộc tội như nhiều nhà thần học đã chủ trương. Hy tế hiệp thông giúp chúng ta nhớ tới giao ước nhiều hơn, và nó tựơng trưng cho một sự chia sẻ thực thụ giữa ta với Chúa.

Các ngôn sứ đã giảm nhẹ giá trị của việc phụng tự bên ngoài ấy và đồng thời cho thấy ý nghĩa đúng của nó. Các Ngài không bảo rằng phụng vụ đền thờ vô giá trị, nhưng cho biết ta phải thanh lọc phụng vụ ấy từ bên trong, đưa vào một nền phụng vụ linh thiêng bao hàm tình yêu đối với Chúa và đối với hình ảnh cụ thể của Người, bằng cách nỗ lực đi tìm công lý. Ta không thể cử hành phụng tự Giao Ước bằng những lễ vật nếu không thực hiện Giao Ước đó một cách cụ thể qua sự công bình và ngay thẳng, giữa các thành phần của một dân tộc đã được tạo nên và được duy trì trong Giao ước.

Đức Giêsu thực hiện việc phụng tự và phụng vụ ấy bằng cách tự hiến chính mình cho Cha để thực hiện giao ước mới của Dân Chúa, và lòng tha thiết của Người đối với Cha có giá trị thế nào, thì lễ vật của Người có giá trị như thế. Có thể nói hy tế này vừa đủ cho mọi thời, vừa mở ra một nền phụng vụ mới trong tinh thần và chân lý, vì nó thúc đẩy mỗi tín hữu cũng hãy hiến dâng bản thân mình như chính Người. Ai bước vào đời sống đạo thì cũng dần dần sẽ có kinh nghiệm về những cần thiết phải hy sinh, họ không còn con đường nào khác hơn con đường Đức Giêsu đã đi qua. Dù ban đầu, họ có thể chỉ hy sinh một thực tại cụ thể nào đó (một ít giờ để cầu nguyện, một đồ vật không cần thiết lắm để có thể sống khắc khổ hơn), nhưng lúc nào cũng phải tìm cách tiến tới chỗ hiến dâng chính bản thân mình, vì đây là hy tế duy nhất Chúa chờ đợi nơi họ. Một khi đã hiểu rằng những hy sinh vụn vặt có được ý nghĩa là nhờ thái độ hy sinh chung, ta sẽ tránh được nguy hiểm là đo lường giá trị của những gì ta đã hiến dâng, hay tưởng rằng mình xứng đáng với tình yêu Thiên Chúa. Vì cho một vật gì thì dễ hơn là cho đi chính bản thân mình gấp ngàn lần : “Thưa anh chị em, vì Thiên Chúa xót thương chúng ta, tôi khuyên nhủ anh em hãy hiến dâng thân mình làm của lễ sống động, thánh thiện và đẹp lòng Thiên Chúa : đó là cách thức xứng hợp để anh em thờ phượng Người” (Rm 12,1).

Phụng tự đền thờ được hoàn tất trong phụng tự “trong Thần khí và chân lý” (Ga 4,24). Phụng tự này đã mở màn với Đức Kitô, không phải trong các nghi lễ phụng vụ của đền thờ, nhưng trong mầu nhiệm cô đơn trên Thập giá. Kể từ sau Đức Kitô, phụng tự đó đã được giãi sáng ra nơi bản thân người tín hữu, biến họ trở thành “của lễ sống động và đẹp lòng Chúa”. Lúc ấy người tín hữu mới nhận thức được rằng hiến lễ của mình có giá trị không phải do khả năng riêng của mình, nhưng do “lòng nhân từ của Thiên Chúa”  Họ không ao ước dâng nhiều lễ vật thêm cho Người, không xả thân cách kiêu ngạo để làm nhiều hơn, nhưng ao ước dâng chính bản thân mình cách hết sức trung thực theo một phụng tự càng ngày càng “linh thiêng” hơn.

Với tính từ “thiêng liêng” này, ta được đưa đến với Chúa Thánh linh, Ngôi Ba Thiên Chúa và được chiêm ngắm mầu nhiệm Ba Ngôi. Thật là sai lầm nếu coi đồi Canvê là nơi khởi đầu và là nơi vĩnh viễn của nền phụng tự mới này. Từ đời đời Ngôi Lời đã hiến thân cho Cha trong tình yêu. Người là chiên đã bị sát tế trước cả khi vũ trụ được tạo thành. Người cho chúng ta tham dự vào phụng tự vĩnh cửu này một cách rộng rãi lạ thường. Khi tìm đến tận nguồn như vậy, ta không thấy gì là đau khổ trong phụng tự hy lễ đó. Ngôi Lời hiến thân cho Cha cách vui tươi, hoàn toàn chỉ vì yêu. Phần chúng ta, dù việc hy sinh hình như lúc nào cũng mang sắc thái khó khăn và vất vả, ta cũng không được coi đó là giá trị và ý nghĩa của hy sinh. Chúa Cha không vui sướng gì khi thấy ta tự nguyện hay phải chịu đau khổ. Người yêu ta như yêu Con Một của Người, và Người vui tươi khi thấy ta yêu thương cách chân thành.

* Những Lúc Bị Bỏ Rơi.

Đến đây, nghĩa là khi đã đi vào trọng tâm mầu nhiệm hy tế của Đức Kitô, ta cần có một cái nhìn đúng đắn về những thử thách trong đời sống đạo của mình. Trước khi phác họa một vài yếu tố để phân biệt, chúng ta hãy thẳng thắn đặt hai vấn nạn :

1. Ta có thể nói Thiên Chúa bỏ rơi con người và lánh xa họ không ? Phải chăng những kiểu nói đó chỉ có tính cách nhân hình, phản ảnh những tâm trạng con người và vì vậy không quan trọng lắm đối với những gì sẵn sàng tiến bước trong đức tin ?

Thiên Chúa là Đấng sáng tạo và quan phòng của con người, Ngài không thể bỏ rơi con người một giây phút nào mà con người lại không tan biến trong hư vô. Hơn thế nữa, ta có thể nói rằng: Thiên Chúa đang giao ước với con người, một giao ước do chính Người lập ra và mong muốn. Vì thế, Ngài không thể bất trung trong những gì liên quan với con người. Bởi vậy không lạ chi khi thấy phần lớn các từ mà các thánh vịnh hay dùng có rất nhiều từ diễn tả tâm trạng con người. Nhưng đừng vì thế mà kết luận rằng những tình trạng tâm lý đó không quan trọng. Dù phải cố gắng tái lập lại sự bình an (“parrhesia”) cho tâm hồn trong cơn thử thách, nhưng nhiều lần cũng không dễ gì mà nói được như Elizabeth de la Trinité : “Nếu Chúa đã ngủ dưới khoang thuyền, thì tốt nhất cứ để Người ngủ”.

2. Phải chăng Thiên Chúa cố tình giấu mặt để thử thách chúng ta và để trắc nghiệm tình yêu của chúng ta ?

Nếu nhìn như vậy thì thật là nguy hiểm, vì ta đã cho rằng Thiên Chúa đùa với con người, với một ác ý nào đó, dù là một ác ý xuất phát từ tình yêu, như vì nhắm một điều tốt hơn mà không đến xỉa đến đau khổ của ta chẳng hạn. Muốn khôn ngoan và muốn đúng với thần học hơn, thì nên tránh những kiểu nói đó. Chỉ cần nói rằngnhững lúc đó là những lúc ta đang trải qua khó khăn vì những lý do bên ngoài hay vì những lý do tâm lý. Chúng ta biết rằng Thiên Chúa luôn trung thành và những thử thách do chúng ta gây ra vì chúng ta là những con người đầy giới hạn. Nhưng trong những cái xấu đó có thể cho chúng ta những bài học quý giá !

Những câu trả lời vừa đưa ra cho hai vấn nạn trên đây đã phác họa cho chúng ta thấy đâu là thái độ sống đạo mà chúng ta cần có trong những lúc khô khan. Đó là thời gian “thử thách” đức tin. Một cách cụ thể, lúc đó chúng ta phải gia tăng những lời cầu nguyện tin tưởng : “Dù tôi đi qua chốn tối tăm hiểm nguy, lòng tôi không e sợ lo ngại gì, vì Chúa ở cùng tôi” (Tv 23,4)

Đó là những lời cầu nguyện đơn sơ, trần trụi, những lời nguyện của người nghèo thường chỉ gồm hai chữ, hay chỉ là một câu đơn sơ được lập đi lập lại suốt đêm. Chỉ sau khi đã trải qua những giờ khó khăn đó, ta mới thấy được chúng có giá trị thế nào đối với sự trưởng thành của ta trong đời sống đạo.

Từ những suy tư đó, chúng ta trở về lại với trọng tâm kinh nghiệm sống đạo : sống đạo chính là phát triển đức tin, một nhân đức đối thần mà Chúa Thánh Linh đã đặt nơi ta. Sống đạo không phải là biến mình trở thành người có nhiều nhân đức, nhưng trở thành những người tin thật sự. Ai đã tin rằng Chúa Cha trung thành, vẫn yêu ta bằng một tình yêu mà Người đã yêu Đức Kitô, khi liên tục ban Thánh Linh cho ta, người ấy sẽ ít bận tâm tới những tình trạng linh hồn, không cần biết mình đang sống giữa thiên nhiên tắm nắng mặt trời hay giữa cảnh vật mây mù u ám. Người ấy luôn đứng vững trong đức tin giữa sự trần trụi của linh hồn, như lời Jean de la Croix nói, hay giữa sự bình tâm thánh thiện mà khoa huyền nhiệm của Ignace đã dạy.

* Ích Lợi Và Nguy Hiểm Của Lo Au.

Sau đây, tôi sẽ trình bày những gì đã suy nghĩ ở trên trong tương quan với sự lo âu, và đây là một điều rất cần thiết đối với thế giới ngày nay. Rất nhiều người thời nay tỏ ra âu lo, có lẽ vì một số yếu tố trong đời sống hiện đại. Các Kitô hữu ngày nay phải thực hiện kinh nghiệm sống đạo và lớn lên trong đức tin ngay chính trong bối cảnh của một thế giới càng ngày càng có nhiều nỗi lo âu. Nếu nói rằng chỉ cần cầu nguyện và tin tưởng là lo âu sẽ tan biến, là chúng ta đã coi khinh thời đại chúng ta đang sống, thời đại này cũng là thời gian ơn nghĩa trong Đức Kitô. Quả là thất đức nếu thấy một người đang lo âu mà nói rằng họ thiếu tin tưởng vào Chúa, họ chỉ cần bỏ thuốc thang để phó thác cho Chúa quan phòng vì người có nhiệm vụ giải quyết các vấn đề tâm lý của họ.

Ngày nay muốn sống đạo, ta phải dựa vào các khoa học nhân văn và phải nhờ đến Y học nếu cần. Thường thường chỉ cần điều trị thích hợp và đúng đắn là mọi sự sẽ đâu vào đó và ta có thể tiến bước tốt hơn trên con đường sống đạo. Biết lợi dụng Y học và tin vào Y học, đó cũng là sống nghèo khó và khiêm tốn.

Phải biết xin Chúa ban cho ta ơn bình an của Người. Bình an là một thực tại linh thiêng, phát xuất từ Thiên Chúa, từ nơi sâu xa nhất của mầu nhiệm Ba ngôi. Bình an chính là cái chi phối sự trao đổi cho nhau bằng cách Ngôi này dâng hiến trọn vẹn cho Ngôi kia. Thế nhưng sự bình an ấy thường bị cản trở bởi sự lấp lửng của chúng ta, bởi sự dâng hiến nửa thật nửa vờ, và bởi những giới hạn thầm kín mà ta còn giữ lại khi cho đi và khi tha thứ. Bình an lan tỏa trên thế giới từ khi có thập giá của Đức Kitô. Có hai lần Đức Kitô phục sinh loan báo sự bình an cho các môn đệ (Ga 20,19-21). Đó là hồng ân quí giá nhất mà Người có thể đem đến cho các môn đệ từ nơi Cha. Vì thế, thật là sai lầm cho đời sống đạo nếu muốn tự mình thiết lập bình an cho mình, xem bình an như là kết quả do hoạt động tự ý của mình. Các tín hữu có thể  đi đến chỗ tự mãn với sự bình an tâm lý mà mình đã dày công xây dựng hoặc có thể buồn phiền và lại rơi vào nỗi lo âu, vì một thứ bình an như thế không thể kéo dài được.

Hay âu lo, đó là một kinh nghiệm sống đạo. Đó cũng có thể là dấu hiệu của việc định hướng sai cho cuộc đời. Khi nhận định một ơn gọi, tình trạng thường xuyên âu lo có thể là dấu hiệu bắt ta phải chọn con đường khác, phải chọn một bậc sống có thể đem lại bình an cho ta.

Nhưng may thay, Thiên Chúa có thể rút cái tốt từ trong cái xấu. Một người có tính hay lo có thể nhờ vào chính sự yếu đuôi mỏng dòn của mình đó mà tiến lên tới một đức tin trần trụi hơn, một lòng tín thác trọn vẹn hơn. Không còn tin vào mình một chút nào, mà chỉ phó thác hoàn toàn cho Thiên Chúa. Các vị thánh lớn như Thérese d' Avila, Thérèse de Lixieux, hay có thể cả thánh Jean Marie Vianey đã biết dựa trên những đặc điểm thần kinh của mình để đi hết con đường của mình. Cũng nhờ đó, các Ngài đã trở thành những bậc thầy của đời sống đạo. Thường những ai trải qua kinh nghiệm âu lo của mình có điều kiện để giúp anh em tìm lại bình an dễ dàng hơn. Au lo có thể là con đường để học tập kiên nhẫn và tin tưởng vào Chúa. Hãy cố gắng đừng coi âu lo như một bất lợi, càng không nên coi nó như một sự chúc dữ.

* Thử Thách Của Bệnh Tật

Ta chỉ nói đến bệnh tật một cách hết sức tế nhị. Chúng ta còn nhớ lời tâm sự của Đức hồng y Veuillot Tổng giám mục Paris, trước khi Ngài qua đời : “hãy bảo các linh mục của tôi đừng vội nói về đau khổ, họ không biết đau khổ là gì đâu”. Mỗi một bệnh đều là một mầu nhiệm, và ngay giữa những người bệnh với nhau, họ cũng thường khó mà hiểu nhau và giúp đỡ lẫn nhau.

Cũng như đau khổ và lo âu, bệnh tật không thể là một cái gì do Thiên Chúa muốn như một mục đích, vì Thiên Chúa đã tạo ra sự sống và yêu quí những gì tốt đẹp. Khi thấy nhiều vị thánh kết liễu cuộc đời trong một cơn đau đớn đã mắc phải từ hồi còn trẻ (đây không phải là số phận chung của đa số chúng ta sao?), nhiều người đã quay ra bóp méo cái nhìn thần học đúng đắn về bệnh tật. Những bài giảng về đề tài: “Thiên Chúa chỉ thử thách những ai được Người yêu thương” chỉ làm cho nhiều người phẫn nộ một cách chính đáng. Bệnh tật xuất phát từ những nguyên nhân thể lý hay do những yếu tố bên ngoài. Thật là hợm hĩnh khi dám cho rằng Chúa muốn cho nhà dòng kín ở Lisiuex lạnh giá để Thérèse Martin phải mắc chứng ho lao, và nhờ đó trở thành một đại thánh. Ai lại dám gán cho Thiên Chúa những tính toán bệnh hoạn như vậy ?

Trước tiên và trên hết, bệnh nhân phải cố gắng làm sao cho khỏi bệnh vì tôn trọng bản thân mình và tôn trọng Thiên Chúa. Lời khuyên này không lạc điệu cho những ai đang đi trên đường sống đạo. Không thể tìm kiếm và duy trì bệnh tật như một phương thế đi lên cùng Chúa. Đấu tranh để khỏi bệnh là một dấu hiệu của lòng tin. Tin vào một Thiên Chúa hằng sống luôn yêu thương sự sống và chống lại sự dữ, kể cả sự dữ thể lý. Tin vào những trung gian Thiên Chúa đã đặt trên đường đời chúng ta, như Y học chẳng hạn. Nếu được đón nhận như một ân huệ của Thiên Chúa, nó sẽ giúp ta rất nhiều trong đời sống đạo. Biết bao bệnh nhân có thể thú nhận những điều bác sĩ cho phép mình làm là  những điều họ đã làm không phải trong đức tin.

Nếu bệnh tật phải chịu là một thử thách lâu dài và có thể là vĩnh viễn, thì người tín hữu phải cố gắng biến bệnh tật thành con đường đào sâu và thanh luyện đức tin. Trong bệnh tật cũng có những cám dỗ riêng của nó, như nổi loạn thất vọng, ghen tỵ với những người khỏe mạnh. Nếu được đón nhận ngay từ khi bắt đầu bị thử thách, bí tích bệnh nhân có thể giúp  rất nhiều cho người bệnh, tạo được sự bình an trong tâm hồn, bệnh nhân “được mời gọi chú ý”, được kêu mời cầu nguyện cách đơn sơ và trần trụi, đúng như lời cầu nguyện của một người nghèo phó thác cho Chúa. Họ được Chúa kêu mời sống tế nhị, hiệp thông với tất cả những ai đang đau khổ.

Muốn tìm ý nghĩa của bệnh tật thì phải tìm trong Giáo hội, Thân mình Đức Kitô. Bệnh nhân không phải là kẻ bị cô lập, cũng không phải là người vô ích. Họ phải có chỗ đứng trong Giáo hội, họ dâng sự thử thách mình đang chịu để âm thầm xây dựng cộng đoàn thiêng liêng và để góp phần truyền giáo. Họ sống hơn là hoạt động. “Sống” trong Đức Kitô, vùi mình vào trong mầu nhiệm vượt qua đau khổ của Người, là đã góp phần làm cho ơn cứu độ có mặt trong hiện tại này.

* Mầu Nhiệm  Sự Chết Và Kinh Nghiệm Sống Đạo.

Sự chết là một mầu nhiệm hầu như không thể diễn tả được :

            - Chúng ta không thể nói gì về cái chết của những người khác, dù họ là những người rất gần gũi với chúng ta. Người sắp “qua đời” là người sắp sửa bước vào một con đường, trên đó họ phải đi một mình, và dù ta có âu yếm dịu dàng cầm tay họ, ta cũng không thể đồng hành với họ. Phải tôn trọng mầu nhiệm sự chết và đừng bao giờ đưa ra lời phê phán về cách người ấy đã đi qua cái chết. Có những người ra đi, rất bình an và tin tưởng, nhưng cũng có những người phải trải qua cơn hấp hối cuối cùng thật gay go trong một cuộc chiến. Chúng ta không thể phê phán về mức độ tin tưởng của họ.

- Chúng ta càng không thể nói gì về cái chết của bản thân mình. Chúng ta không biết cái chết ấy sẽ đến khi nào và bằng cách nào. Cũng chẳng ai từ phía bên kia bức màn trở về nói cho chúng ta biết sự việc đang diễn tiến thế nào. Phục sinh của Chúa Giêsu chính là điểm tựa cho đức tin của chúng ta, vì thế sự xác tín của chúng ta hoàn toàn có cơ sở : “Nếu kẻ chết không sống lại, thì Đức Kitô cũng không chỗi dậy” (1Cr 15,13)

Mầu nhiệm này hoàn toàn nằm trong lãnh vực đức tin. Chính vì thế, mầu nhiệm này không nhằm giải đáp mọi thắc mắc của chúng ta.

Trong lãnh vực sống đạo, có một vài đòi hỏi căn bản cần được nhắc lại :

1 . Phải tin vào mầu nhiệm các thánh thông công với tất cả sự phong phú kín đáo của mầu nhiệm đó. Hội Thánh không đóng khung trong thực tại xã hội của những người còn sống trên trần gian. Nhưng tất cả những ai “đã đi trước chúng ta mà chỉ có Chúa biết lòng tin của họ”, đều sẽ vây quanh  con người sắp sửa bước một bước quan trọng theo chân họ. Trong số các vị đó, đặc biệt có Đức Maria, Mẹ các tín hữu, là Người mà chúng ta thường cầu xin “cầu cho chúng con... khi nay và trong giờ lâm tử”. Phải tin vào sự chuyển cầu của Ngài, và rút ở đó sức mạnh, bình an.

2. Phải đón nhận cuộc vượt qua này như một phép rửa thứ hai, xác nhận phép Rửa thứ nhất và đem lại đầy đủ ý nghĩa cho phép rửa ấy. Trong nền tu đức dựa vào phép rửa, ta có thể tìm thấy vài khía cạnh làm nên cái chết thứ nhất khi ta cùng chết với Đức Kitô trong phép rửa. Còn lúc chết thật là lúc sức mạnh của cái chết thứ nhất được thể hiện tối đa : lúc đó sự sống không còn là của chúng ta nữa, mà là của Đức Kitô. Trong giờ chết đó, chúng ta mất tất cả : những quan hệ máu mủ và tình cảm, sự quan tâm gắn bó với những dự phóng và ước mơ của mình. Chỉ còn một việc là phó mình như Đức Kitô vậy : “Lạy Cha chí thánh, con về với Cha” (Ga 17,11)

3. Phải cố gắng biến cái chết thành hành vi tuyên xưng đức tin cuối cùng của mình. Cơ bản của kinh nghiệm sống đạo là trở nên người có đức tin thật sự. Không phải chỉ bằng cách đưa ra những lời tuyên xưng vững chắc, giúp chúng ta trong lúc qua đời, nhưng con phát huy tối đa lòng tha thiết gắn bó của mình, nhất quyết không nghi ngờ Thiên Chúa. Có như thế thì cái chết mới đúng là hành vi tuyên xưng đức tin tối hậu : “Dù tôi đi qua chốn tối tăm hiểm nguy, lòng tôi không e sợ lo ngại gì, vì Chúa ở cùng tôi” (Tv 23,4)