ĐỨC GIÊSU KITÔ

Trung tâm của đời sống tâm linh Kitô giáo là Đức Giêsu Kitô : không những bởi vì Người mạc khải cho chúng ta khuôn mặt của Thiên Chúa và kế hoạch tình thương của Ngài, nhưng Người còn là mẫu gương cho chúng ta trong cách thức đối xử với Thiên Chúa và với tha nhân. Hơn thế nữa, các tín hữu còn tuyên rằng Đức Giêsu Kitô là Đấng Cứu chuộc nhân loại : vì thương yêu chúng ta, Người đã chết vì chúng ta; nay Người đã sống lại và trở thành nguồn sống cho  chúng ta. Người tự ví như Nước hằng sống (Ga 4,12), Bánh hằng sống (Ga 6,35.58), Sự sống (Ga 11,15; 14,6), và mời gọi chúng ta hãy đón tiếp Người, sống với Người, sống cho Người, ngõ hầu lãnh nhận sự sống viên mãn (Ga 3,36; 10,10). Lịch sử linh đạo Kitô giáo, từ những trang đầu của Phúc âm, cho đến các thư của Phaolô cũng như truyền thống của các vị thánh đã để lại nhiều mẫu thức diễn tả mối tình giữa Đức Kitô với các môn đệ, và ngược lại.

Trong chương này, chúng tôi sẽ trình bày hai điểm : 1/ trước tiên, ôn lại vài nét chính về thân thế và sự nghiệp của Đức Kitô ; 2/ những hình thức sống mối tương quan với Đức Kitô.

I. Thân thế và sự nghiệp của Đức Kitô

Bàn về thân thế và sự nghiệp của Đức Giêsu có nghĩa là trả lời hai câu hỏi sau đây : Đức Giêsu là ai ? Người đã làm gì ? Có rất nhiều lối trả lời hai câu hỏi đó, tùy theo những góc độ, cách tiếp cận. Một văn kiện của Ủy ban Giáo hoàng về Kinh thánh xuất bản năm 1984 (Bible et christologie) đã liệt kê ra 11 lối tiếp cận khác nhau, từ đó ta có thể suy diễn là có ít nhất là 11 thứ Kitô-luận. Hơn thế nữa, ngay trong Tân ước, ta cũng có thể thấy những lối trình bày khác nhau về chân dung Đức Giêsu nơi Phúc âm nhất lãm, thánh Gioan, thánh Phaolô, dựa theo những cảm nghiệm khác nhau của các cá nhân hay cộng đoàn^[1].

Khi nói về các danh hiệu của Đức Giêsu, Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo kê ra bốn danh xưng chính: Giêsu - Kitô - Con Thiên Chúa - Chúa (GLCG 430-451). Trên thực tế, các danh hiệu của Người trong Tân ước còn phong phú hơn nhiều, chẳng hạn như : Mêsia (Kitô), Tôi tớ (1Pr 2,21-25), Con người (Cv 7,56; Kh 1,13), con vua Đavit và Con Thiên Chúa (Rm 1,3-4), Thượng trí (Sự khôn ngoan) của Thiên Chúa (1Cr 1,15), Lời của Chúa (Kh 19,13; Ga 1,1-14), Chiên Thiên Chúa (Kh 5,6 ; Ga 1,29 ; 1 Pr 1,19), Chứng nhân trung tín (Kh 1,5), Mục tử nhân lành (Ga 10,1), Trung gian của Giao ước mới (Dt 1,1-10.18), Alpha và Omega (Kh 1,17), Thiên Chúa (Ga 20,28).

Ở đây chúng tôi không muốn viết lại khảo luận về thân thế và sự nghiệp của Đức Kitô^[2], nhưng chỉ muốn dừng lại ở vài chân lý nền tảng có ảnh hưởng đến thần học tâm linh, dựa theo ba mầu nhiệm chính của cuộc đời Đức Giêsu: nhập thể, sứ vụ, tử nạn và phục sinh.

A. Mầu nhiệm Nhập thể

Đức tin cổ truyền tuyên xưng rằng Đức Giêsu Kitô là Ngôi Lời nhập thể : Lời Thiên Chúa làm người (Ga 1,14). Công đồng Vaticanô II đã muốn rút ra nhiều hệ luận từ lời tuyên xưng đó :

1/ Đức Kitô là Lời của Thiên Chúa: Người mặc khải cho chúng ta về Thiên Chúa (Ga 1,18), bởi vì không ai biết Thiên Chúa hơn Người (Dt 1,1-2; Mt 11,27). Chính Người là lời hằng sống và chân thật (Ga 6,68; 17,17). Lời Người mang lại ân sủng cho chúng ta (Ga 1,16).

2/ Đức Kitô là Thiên Chúa làm người. Nơi Đức Kitô, Thiên Chúa đã xuất hiện dưới thân hình của con người. Thiên Chúa siêu việt, Đấng tạo dựng đất trời, nay trở thành một con người, để chia sẻ thân phận với con người. Đối lại, con người được nâng lên hàng Thiên Chúa nơi Đức Kitô. Đây là cao điểm tột độ của mối tương quan giữa Thiên Chúa và con người.

3/ Các giáo phụ kéo dài ảnh hưởng của mầu nhiệm ngôi-hiệp cho toàn thể nhân loại. Đức Giêsu Kitô là Thiên Chúa và là người : đây là một biến cố độc nhất vô nhị trong lịch sử. Tuy nhiên, Đức Kitô cũng muốn cho nhân loại được thông phần vào phẩm tính của Ngài, nghĩa là con người cũng được mời gọi vào chia sẻ bản tính Thiên Chúa (Ga 1,12; 1Ga 3,2; 2Pr 1,4). Thần học Đông phương gọi là “thần hóa”, “thiên hóa” (deificatio, divinisatio). Chúng tôi sẽ trở lại đề tài này trong phần thứ hai (chương Sáu). Ở đây chỉ gần ghi nhận rằng trong khi các giáo phụ Đông phương bàn về ơn gọi con người trong cõi vĩnh hằng, thì công đồng Vaticanô II muốn áp dụng vào cuộc sống hiện tại qua đoạn văn thời danh ở số 22 của hiến chế Vui mừng và Hy vọng :

Với việc nhập thể, Con Thiên Chúa phần nào đã kết hợp với mỗi người. Người đã làm việc với bàn tay con người, đã suy nghĩ với tâm thức con người, đã hành động với ý chí con người, đã yêu thương với quả tim con người. Sinh bởi trinh nữ Maria, Người đã thực sự trở thành một người như chúng ta, giống y như chúng ta trong mọi mặt chỉ trừ tội lỗi.

4/ Mầu nhiệm nhập thể cũng mở ra một hướng đi cho hoạt động truyền giáo của Hội thánh. Khi làm người, Đức Giêsu đã nhận lãnh điều kiện của một con người lịch sử, với những phong tục sinh sống của Palestina, sử dụng kho tàng văn hóa của họ để diễn đạt chân lý về Thiên Chúa. Đó là mẫu gương để Hội thánh thu nhận các tinh hoa của các nền văn hóa trong nhân loại để loan truyền Tin mừng (Hiến chế Vui mừng và Hy vọng số 58, Sắc lệnh về Truyền giáo số 22).

B. Sứ vụ của Đức Giêsu

Mầu nhiệm Nhập thể chú trọng đến bản tính của Đức Kitô, nhằm trả lời câu hỏi : Người là ai ? Còn khi nghiên cứu sứ vụ của Người, chúng ta muốn tìm cách trả lời câu hỏi : Người đã làm gì ? Có nhiều cách thức tìm câu trả lời, nhưng chúng tôi muốn lưu ý cách riêng đến lối sinh hoạt của Người, được Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo đặt tên là “mầu nhiệm cuộc đời Đức Giêsu” (số 512-560), bởi vì nó hé mở cho ta biết tâm tình và đường hướng của Người. Nhờ việc chiêm ngắm các mầu nhiệm đó mà chúng ta biết Người hơn, yêu mến Người hơn. Từ chỗ hiểu biết và yêu mến, chúng ta được mời gọi hoạ lại cuộc đời đó.

Ngoài những số vừa liệt kê ở sách Giáo lý Hội thánh Công giáo, thiết tưởng một đoạn văn súc tích tóm lược ý nghĩa sứ vụ Đức Giêsu có thể đọc thấy ở số 11 của tông huấn Hội thánh tại Á châu :

Kinh thánh chứng thực rằng Đức Giêsu đã sống một cuộc sống con người hoàn toàn... Người trở nên giống như chúng ta trong hết mọi phương diện, ngoại trừ tội lỗi. Người sinh bởi bà mẹ trinh khiết trong làng quê Belem, yếu ớt như bao nhiêu thơ nhi khác, thậm chí đã nếm cảnh tha hương để trốn tránh cơn thịnh nộ của một bạo vương (xc Mt 2,13-15). Người tùy thuộc cha mẹ, tuy dù các ngài không lúc nào cũng hiểu được đường lối của mình nhưng Người vẫn âu yếm phục tùng (xc Lc 2,41-52). Người cầu nguyện liên lỉ, sống tương quan mật thiết với Thiên Chúa, Đấng mà Người gọi là Abba Cha, trước sự ngỡ ngàng của các thính giả (Ga 8,34-59). Người gần gụi với những kẻ nghèo, bị bỏ rơi, thấp kém, và Người tuyên bố rằng họ may phước bởi vì Thiên Chúa ở với họ. Người ăn chung với phường tội lỗi, bảo đảm với họ rằng lúc nào trên bàn tiệc của Cha cũng còn chỗ dành cho họ một khi họ từ bỏ đường tội lỗi và trở về nhà Cha. Người đụng chạm đến những kẻ ô uế và để cho họ rờ đến mình để tỏ rằng Thiên Chúa ở kề họ. Người khóc thương một bạn thân đã qua đời, Người cho đứa con của bà góa sống lại, Người đón tiếp các thiếu nhi, Người rửa chân cho các môn đệ. Xưa nay người ta chưa từng bao giờ cảm được tình thương của Thiên Chúa gần kề như vậy. Những người bệnh, què, mù, điếc, câm đều cảm nhận sự chữa lành và tha thứ khi được Người đụng đến. Người đã tuyển làm đồng chí và cộng sự của mình một nhóm người gồm những bác thuyền chài ngồi lẫn với kẻ thâu thuế, những đảng viên của nhóm Nhiệt huyết cùng với những kẻ dốt nát về Luật, và cả nữ giới nữa. Một gia đình mới được thiết lập dưới tình thương tuyệt diệu của Cha ôm ấp hết mọi người. Đức Giêsu rao giảng cách đơn sơ, dùng những thí dụ từ đời sống thường nhật để nói về tình thương của Thiên Chúa và Vương quốc của Ngài. Dân chúng nhìn nhận rằng Người rao giảng có uy tín. Tuy vậy Người bị tố cáo vì tội lộng ngôn phạm thượng, vi phạm Luật Chúa, phá rối trị an, do đó cần phải khai trừ. Sau một phiên toà dựa trên những chứng gian (xc Mc 14,56), Người bị lên án xử tử trên thập giá như một đại tội phạm. Người bị bỏ rơi, bị hạ nhục, và coi như thất bại. Người được chôn cất vội vã trong một huyệt cho mượn. Nhưng ngày thứ ba sau khi chết, người ta thấy mồ chôn Người trống rỗng, tuy dù lính canh gác cẩn thận !

Đoạn văn vừa kể được trưng dẫn không phải chỉ để suy gẫm nhưng còn để mang ra thực hành. Thực vậy, các môn đệ của Đức Giêsu cũng được mời gọi mang Tin mừng đến cho đồng bào của mình, đặc biệt là dân nghèo (xem số 34).

C. Mầu nhiệm cứu chuộc

Tuy dù toàn thể cuộc đời Đức Kitô hướng về việc cứu chuộc nhân loại, nhưng cao điểm của việc thực hiện công trình này là cuộc Tử nạn trên thập giá và cuộc Phục sinh. Ý nghĩa của biến cố này được giải thích tường tận trong Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo (số 571-658). Ở đây chúng tôi chỉ muốn ghi nhận vài điểm liên hệ tới đời sống tâm linh.

1/ Cuộc Tử nạn

Một ngôi nhà thờ Kitô giáo khác với một ngôi đình chùa không tại kỹ thuật kiến trúc, nhưng ở chỗ cây thập gía được cắm trên nóc và giữa gian chính điện. Thập giá là biểu tượng cho Kitô giáo. Tại sao vậy ?

Nhìn lên thập giá, nhiều người liên tưởng ngay đến hy sinh đau khổ. Đức Giêsu đã chẳng nói : “Ai không vác thập giá mình mà đi theo tôi, thì không thể làm môn đệ tôi được” (Lc 14,27) đấy ư ? Thực vậy, nhìn lên thập giá, chúng ta thấy một con người bị thương tích từ đầu cho đến bàn chân. Tuy nhiên, đọc kỹ các bản văn Tân ước, từ Phúc âm nhất lãm cho đến Gioan và các thư thánh Phaolô, ta thấy thập giá còn mang nhiều ý nghĩa khác nữa. Như đã nói trước đây, thánh Phaolô nhìn Thập giá như là một mầu nhiệm của Thiên Chúa, nơi mà sự thượng trí và quyền năng được biểu lộ qua sự điên rồ và yếu đuối (1Cr 1,23-24). Thánh Gioan thì coi thập giá là nơi biểu lộ vinh quang của Thiên Chúa : việc Đức Giêsu được treo lên thập giá khởi đầu cho việc Người được tôn vinh, bởi vì nhờ thế mà tình yêu Thiên Chúa được bày tỏ, cũng như thế gian được nhấc lên cùng Thiên Chúa (Ga 3,14-15; 12,32).

Thực vậy, giá trị cao quý nhất của thập giá nằm ở chỗ là biểu tượng của tình yêu : tình yêu của hai tay giang ra như muốn ôm choàng tất cả nhân loại. Thập giá là dấu chứng của tình yêu : “Không có tình yêu nào lớn lao cho bằng chết cho người yêu” (Ga 15,13). Tình yêu của ai ? Tiên vàn, tình yêu của Thiên Chúa, như thánh Gioan tông đồ đã viết : “Thiên Chúa quá yêu thế gian đến nỗi đã trao phó Con Một cho nó” (Ga 3,16). Tư tưởng này cũng gặp nơi thánh Phaolô : “Thiên Chúa đã trao Con mình cho tất cả chúng ta” (Rm 8,32). Đức Giêsu đã muốn thực thi kế hoạch đó, cho nên Người đã trao nộp mình (Mt 26,2 ; Ga 10,17-18;14,31). Việc trao nộp này hàm ngụ việc tự hủy mình vì tuân phục Cha (Pl 2,8). Thậm chí đôi lúc việc trao nộp mang theo cảm giác là bị bỏ rơi, bị quên lãng, như Mathêu chú giải khi đặt trên môi miệng Đức Giêsu lời mở đầu thánh vịnh 22 : “Lạy Chúa, Ngài nỡ lòng ruồng bỏ con sao ?” (Mt 27,46; xc Mc 15,34).

Đức Giêsu chịu chết trên thập giá để làm gì ? Các tác giả Tân ước đã sử dụng nhiều từ ngữ khác nhau để giải thích hậu quả cái chết của Người^[3]:

- Người chết cho tất cả chúng ta (Rm 5,8; 2Cr 5,14-15), chết vì tội chúng ta (1Cr 15,3), chết để chuộc tội chúng ta (Mt 20,28), chết thay cho chúng ta là những tội nhân đáng chết (1Pr 3,18) để làm cho chúng ta được trở nên công chính (Rm 5,18)

- Người chết như để xóa tội trần gian (Ga 1,29), như hy lễ xá tội (1Ga 4,10; 1Pr 2,22-25).

- Người đổ máu ra để rửa chúng ta sạch tội lỗi (Ep 1,7; 1Cr, 6,11; Tt 2,14).

- Người chết để mang lại sự hoà giải giữa Thiên Chúa với loài người (Rm 8,10; 2Cr 5,9; Cl 1,20), mang lại sự hoà giải giữa loài người với nhau, đạp đổ những bức tường ngăn cách giữa các dân tộc (Ep 1,10; 2,14.16).

- Người chết để trút đổ sự sống trên chúng ta. Thánh Gioan đã diễn tả điều này qua biểu tượng việc trao ban Thần khí, máu và nước khi Đức Giêsu tắt thở trên Thập giá (Ga 19,30.34).

2/ Cuộc Phục sinh

Xưa nay, các tác phẩm viết về công trình cứu chuộc của Đức Kitô thường chỉ dừng lại ở cái chết trên thập giá. Một cái nhìn như vậy hơi thiếu sót, bởi vì trong Tân ước (đặc biệt là thánh Phaolô và thánh Gioan), công trình cứu chuộc được gắn liền với hai biến cố : thập giá và Phục sinh. Thậm chí thánh Phaolô khẳng định rằng : “nếu Đức Kitô không phục sinh, thì  lời giảng của chúng tôi trống rỗng, và đức tin của anh em trống rỗng ...anh em vẫn sống trong tội lỗi” (1Cr 15,14.17). Giả như đức Giêsu không phục sinh, thì Người cũng chỉ là một nhà anh hùng hy sinh chết thay cho đồng bào, đáng cho chúng ta khâm phục bắt chước, nhưng Người không còn liên lạc trực tiếp với chúng ta nữa, và công cuộc cứu chuộc vẫn còn dở dang. Ngược lại, chính nhờ sự phục sinh, mà Người đã đập tan tội lỗi, mở cho chúng ta cánh cửa hướng về cuộc sống. Hơn thế nữa, vì Người đã phục sinh cho nên Người có thể hiện diện với từng người chúng ta để ban sự sống cho chúng ta.

Dựa theo các bản văn Phúc âm nhất lãm và các thư thánh Phaolô, nhiều học giả cho rằng khi Đức Giêsu còn tại thế, các môn đệ coi Người như một ngôn sứ, một vị cứu tinh (Mêsia). Dưới ánh sáng của cuộc Phục sinh và nhờ Thánh thần, họ mới dần dần khám phá Ngài là Con Thiên Chúa (Rm 1,4), là Chủ tể (Cv 2,36; Pl 2,11). Nói cách khác, biến cố Phục sinh không những ám chỉ sự kiện Đức Giêsu chịu chết rồi sống lại, nhưng còn mang theo nhiều hệ quả khác đối với niềm tin liên quan đến bản thân Đức Giêsu, liên quan đến khuôn mặt của Thiên Chúa, và liên quan đến tương lai của nhân loại và vũ trụ.

Với cuộc Phục sinh, Đức Kitô trở thành nguyên tổ mới của nhân loại (1Cr 15,45), bởi vì Người ban thần khí sự sống cho ta, bảo chứng cho sự phục sinh mai hậu (Rm 8, 11; xc. Ga 20,22), mở cho nhân loại và thụ tạo một niềm hy vọng mới (Rm 8,19-25). Người nắm giữ chìa khóa của sự sống và sự chết (Kh 1,18) cũng như chìa khóa của lịch sử (Kh 5,9).

Nhất là nhờ cuộc Phục sinh, Đức Kitô có thể hiện diện với các môn đệ khắp nơi khắp chốn, không bị giới hạn bởi không gian và thời gian nữa. Người tiếp tục đồng hành với các môn đệ để giải nghĩa Sách thánh và bẻ bánh cho họ (Lc 23,25-32). Người hiện diện nơi nào có hai ba người tụ họp nhân danh Người (Mt 18,20). Người hứa hiện diện với họ mọi ngày cho đến tận thế (Mt 28, 20).

II. Những hình thức sống tương quan với Đức Kitô

Đức Kitô không phải là một nhân vật thuộc về quá khứ. Người cũng không phải là một  vị Cứu tinh khải hoàn ngự trên các tầng mây cao thẳm. Các Kitô hữu tiên khởi thâm tín rằng Người hiện diện với họ, trở nên sự sống của họ. Vì thế họ tìm cách duy trì mối tương quan sống động với Người. Mối tương quan này được diễn đạt bằng nhiều hình thức khác nhau.

A. Trong Tân ước

Ngoài việc tin nhận Đức Kitô là Con Thiên Chúa (Ga 20,31; Rm 10,9; Cv 8,37), là Đấng Cứu thế (Cv 4, 12), ta thấy nhiều lối phát biểu khác về mối tương quan giữa tín hữu với Đức Kitô : đi theo Đức Kitô, bắt chước Đức Kitô, sống trong Đức Kitô.

1/ Đi theo Đức Kitô (sequela Christi).

Động từ “đi theo” (akolouthein) được sử dụng 90 lần trong Tân ước (cách riêng là trong Phúc âm : 70 lần). “Đi theo” có nghĩa là trở thành môn đệ, chia sẻ cùng một cuộc sống với Người (Mc 1,16-20; 8,34), tin theo lời Người (Ga 8,12; 10,4) ; thông dự một số phận như Người lúc khổ cũng như lúc vinh (Ga 12,26; 13,36.37 ; Kh 14,4).

2/ Bắt chước đức Kitô (imitatio Christi)

So với cụm từ “đi theo” thì cụm từ “bắt chước” được dùng ít hơn. Động từ “bắt chước” (mimeisthai) chỉ xuất hiện 4 lần trong các thư thánh Phaolô (2 Tx 3,7.9 ; Dt 13,7), tuy không hẳn quy về Đức Kitô. Danh từ “kẻ bắt chước” được dùng 6 lần, nổi tiếng hơn là trong đoạn văn 1Cr 11,1 : “Anh em hãy là những kẻ bắt chước tôi, như tôi bắt chước Đức Kitô” (xc. Pl 3,17;1 Tx 1,6. Tuy nhiên, thánh tông đồ dùng nhiều từ ngữ tương đương, tựa như : “trở nên đồng hình đồng dạng” (Rm 8,29 ; Gl 4,19; 2Cr 3,18 ; Pl 3,10), “mặc lấy Đức Kitô” (Gl 3,27), “mặc lấy con người mới theo hình ảnh Đức Kitô” (Cl 3,10-11), tạo cho mình những tâm tình giống như Người, chẳng hạn như sự khiêm tốn tự hủy (kenosis: Pl 2,5.7).

Các tác giả khác của Tân ước nói đến “mẫu gương” (exemplum) mà Đức Kitô để lại cho chúng ta, chẳng hạn: trong việc khiêm tốn phục vụ, “rửa chân cho nhau” (Ga 13,15), hiến mạng cho nhau (1Ga 3,16), chịu đựng tha thứ (1Pr 2,21).

3/ Sống trong Đức Kitô

Cụm từ “trong Đức Giêsu” xuất hiện 164 lần trong các thư thánh Phaolô. Nó muốn nói lên sự kết hiệp khắng khít, dường như cả hai nên một : Đức Kitô sống trong tôi (Gl 2,20) ; tôi sống trong Đức Kitô (1Cr 1,9), nên một với Người (Rm 6,5). Đối với tôi, sống là Đức Kitô (Pl 1,21). Sự kết hiệp này khởi đầu từ Bí tích rửa tội , khi mà ta được thông hiệp vào sự chết và phục sinh với Đức Kitô (Rm 6,3-4). Điều này có nghĩa là suốt đời ta là một cuộc chia sẻ thân phận với Đức Kitô. Sự “chia sẻ” (koinonia : thông hiệp, đồng thông cộng hiệp) được thánh Phaolô diễn tả trong nhiều lãnh vực : chia sẻ vào Mình và Máu Đức Kitô (1Cr 10,16), chia sẻ đau khổ gian lao (Rm 8,17), đồng chịu đóng đinh vào thập giá (Rm 6,6), đồng chịu chết (Rm 6,8), đồng chịu mai táng (Rm 6,4), đồng trỗi dậy (Ep 2,6), đồng hiển trị (Rm 8,17; 2Tm 2,12), đồng kế thừa (Rm 8,17).

Việc “sống trong Đức Kitô” không phải chỉ liên quan đến cá nhân mỗi người tín hữu, nhưng còn chi phối tất cả các môn đệ của Người. Tất cả họp thành một thân thể, mà Đức Kitô là đầu (Cl 1,18; Ep 1,22) và chúng ta là chi thể. Một cách tương tự như vậy, tất cả các tín hữu họp thành “hiền thê của Đức Kitô” (Ep 5,21-23; Kh 22,17.20).

Thánh Gioan tông đồ nói nhiều đến việc  “ở lại trong Đức Kitô” (Ga 6,54; 14,20), như cành ở trong cây nho (15,4). Ở lại với Đức Kitô có nghĩa ở lại trong tình yêu của Người : đón nhận tình yêu của Cha được trao ban qua Người, và đón nhận chính tình yêu của Người như bằng hữu (15,15) : “Như Chúa Cha đã yêu Thầy thế nào, Thầy cũng yêu mến anh em như vậy. Anh em hãy ở lại trong tình thương của Thầy” (15,9). Sự kết hiệp này không phải chỉ dừng ở lĩnh vực tình cảm, nhưng còn biểu lộ qua việc đồng hóa với Người trong hành động, đặc biệt trong việc thi hành ý định của Cha và yêu thương phục vụ tha nhân (1Ga 4,20-21).

B. Trong lịch sử Kitô giáo

Tại Antiôkia, vào khỏang năm 44 CN, các tín đồ của Đức Kitô đã được đặt tên là “Kitô hữu” (christianoi : Cv 11,26), nghĩa là thuộc về Đức Kitô. Họ không chỉ chấp nhận một đạo lý do Đức Kitô đã dạy, nhưng còn đặt Người làm lý tưởng cho cuộc sống và tâm tình của họ. Lý tưởng này mang tính chất đa dạng theo dòng thời gian. Chúng tôi xin tóm lược vài khuôn mẫu chính.

1/ Trong những thế kỷ đầu tiên, các vị tử đạo không những chỉ muốn làm chứng nhân cho Đức Kitô cho đến chết, nhưng họ còn ước ao diễn lại chính cuộc đời của Thầy mình nữa. Ta có thể đọc thấy điểm này nơi Têphanô vị tử đạo tiên khởi. Thánh sử Luca đã trình bày những nét tương đồng giữa cái chết của Đức Kitô và người môn đệ : Têphanô cũng bị vu cáo về tội phá hủy đền thờ (Cv 6,13 ; Mt 14,56-61), bị điệu ra trước Thượng hội đồng (Cv 6,12 ; Mc 14,53), bị đám đông la ó phản đối (Cv 7,57 ; Mc 14,63-64) ; bị điệu đi xử ở ngoài thành phố (Cv 7,58 ; Dt 13,12) ; nhất là những lời cuối cùng biểu lộ tâm tình phó thác (Cv 7,59 ; Lc 23,46) và tha thứ cho kẻ bách hại (Cv 7,60 ; Lc 23,34). Một ước nguyện tương tự được bộc lộ nơi các thư của thánh Inhaxiô Antiôkia (+110) : ông muốn chết để bắt chước Đức Kitô, bắt chước cuộc thương khó của Người, chịu đựng hy sinh  giống như Người, và biến thành một hy lễ như Người.

2/ Đồng thời với các vị tử đạo, các giáo phụ (ngay từ Cyprianô,  Atanasiô vào thế kỷ III) còn đề cao một lý tưởng khác sẽ kéo dài trải qua các thế kỷ, đó là các trinh nữ tận hiến : họ hiến dâng trọn mối tình cho Đức Kitô như lang quân, và cương quyết chung thủy với Người, chống lại mọi thứ quyến rũ. Đề tài này sẽ được khai triển vào thời Trung đại (chẳng hạn như thánh Bênarđô) và áp dụng cho cả nam giới lẫn nữ giới : linh hồn được mời gọi đến kết hôn với Đức Kitô.

3/ Sang thời Trung đại, người ta thấy nhiều hình thức bày tỏ tâm tình yêu mến Đức Giêsu qua việc suy gẫm và bắt chước cuộc đời của Người, thí dụ như thánh Phanxicô Assisi ôm ấp cuộc đời khó nghèo vì muốn hoạ lại Đức Giêsu khó nghèo nơi hang đá, trần trụi trên thập giá. Việc suy gẫm Đức Giêsu chịu khổ nạn không những chỉ được lặp lại qua hình thức suy gẫm các “chặng đường thập giá” (via crucis), mà còn qua những hình thức khổ chế, đánh tội, để chia sẻ những đau khổ với Người. Cũng từ thời Trung cổ, người ta thấy gia tăng lòng tôn kính bí tích Thánh thể, nhằm thờ lạy Chúa Kitô hiện diện giữa nhân loại.

4/ Vào thời cận đại, tác phẩm “Gương Chúa Giêsu” (nguyên văn là De imitatione Christi : bắt chước đức Kitô) trở thành cuốn sách gối đầu giường của nhiều thế hệ linh mục tu sĩ. Các tín hữu được mời gọi hãy suy niệm những tâm tình của Chúa Giêsu và diễn lại trong cuộc sống của mình, qua việc thực hành các nhân đức hoặc dấn thân phục vụ Nước Chúa (thí dụ các phương pháp suy niệm của Dòng Xuân Bích : Đức Kitô ở trước mặt, ở trong tim, ở trong tay). Ngoài ra, từ thế kỷ XVII, lòng tôn kính Thánh tâm Chúa Giêsu cũng được quảng bá, nhằm đền tạ những người không nhận biết tình yêu của Người^[4].

5/ Trong những thế kỷ gần đây, một hình thức khác để bày tỏ lòng mến yêu Đức Kitô là phục vụ Người nơi người nghèo (Vinh sơn Phaolô, Têrêsa Calcutta), dựa theo đoạn văn của Matthêu 25 : “Điều gì, các con làm cho kẻ bé mọn nhất là các con làm cho Ta”

6/ Dựa theo sắc lệnh Đức Ái trọn hảo của công đồng Vaticanô II, thần học về đời tu đã lấy chủ đề “đi theo Chúa Kitô” (sequela Christi). Các tu sĩ muốn đi theo Chúa Kitô, chấp nhận nếp sống khiết tịnh, khó nghèo, vâng phục để phục vụ Thiên Chúa và tha nhân. Đó mới chỉ là bối cảnh tổng quát, bởi vì trên thực tế có nhiều hình thức tu trì, và mỗi hình thức một khía cạnh của cuộc đời Chúa Cứu thế, được tóm lại trong khuôn mẫu chính : cầu nguyện trên núi, rao giảng nước trời, cứu giúp người túng thiếu, hoà mình vào đời (xc. Hiến chế về Hội thánh số 46a ; Bộ Giáo luật, điều 577).

7/ Ngoài ra, chúng ta không thể bỏ qua những cuộc cử hành phụng vụ. Phụng vụ diễn lại toàn thể mầu nhiệm cuộc đời Đức Kitô để các tín hữu suy gẫm và kết hiệp. Điển hình hơn cả là bí tích Thánh thể tưởng niệm cuộc Tử nạn và Phục sinh của Đức Kitô (1Cr 11,26). Năm phụng vụ cử hành mầu nhiệm trọng đại : Nhập thể (Mùa Vọng và Giáng sinh) và Cứu chuộc (Mùa Chay và Phục sinh), cũng như những sinh hoạt của Người trong những năm thi hành sứ vụ (Mùa Thường niên). GLCG 1168-1171.

Trong khung cảnh này, cần nhắc đến việc cầu nguyện với Đức Kitô. Trong Phúc âm, Người đã hứa sẽ chuyển cầu cho chúng ta lên Chúa Cha. Các thế hệ Kitô hữu đã nhìn nhận Đức Kitô như là Trung gian, Đấng chuyển cầu. Họ cầu nguyện cùng Chúa Cha vì danh Đức Kitô. Nhưng đồng thời, các lời nguyện hướng đến Đức Kitô cũng sớm xuất hiện, chẳng hạn như ông Têphanô trước khi tắt thở đã thưa : “Lạy Chúa Giêsu xin đón nhận thần trí con” (Cv 7,59). Chúng ta có thể xem vài mẫu khác ở sách Giáo lý Hội thánh Công giáo số 2665-2669.

C. Vài hệ luận thực hành

1. Người Kitô hữu cần phải học biết về Đức Kitô, không những qua việc học hỏi giáo lý nhưng nhất là qua việc chiêm ngắm cầu nguyện. Từ chỗ biết Người, biết tình thương của Người, ta sẽ tiến đến chỗ yêu mến Người : “Tôi sống, nhưng không còn là tôi mà là Đức Kitô sống trong tôi. Hiện nay tôi sống kiếp phàm nhân trong niềm tin vào Con Thiên Chúa, Đấng đã yêu mến tôi và hiến mạng vì tôi” (Gl 2,20 ; xc Ep 5,2). “Ai có thể tách chúng ta ra khỏi tình yêu của Đức Kitô ? Phải chăng là gian truân, khốn khổ, đói rách, hiểm nguy, bắt bớ, gươm giáo?... Không có gì tách chúng ta ra khỏi tình yêu của Thiên Chúa thể hiện nơi Đức Kitô Giêsu, Chúa chúng ta” (Rm 8,35.39). “Tôi coi mọi sự là thiệt thòi, so với mối lợi tuyệt vời là được biết Đức Kitô Giêsu Chúa của tôi, vì Người tôi đành mất hết, và tôi coi tất cả là đồ bỏ, để được Đức Kitô và được kết hợp với Người” (Pl 3,7).

2. Mục tiêu của đời sống tâm linh là trở nên đồng hình đồng dạng với Người, để được kết nạp vào hàng nghĩa tử của Thiên Chúa và đồng kế hưởng gia nghiệp con cái Chúa (Rm 8,17). Một từ ngữ khác tương đương là “Kitô khác” (alter Christus): mỗi Kitô hữu phải là hiện thân của Đức Kitô trên trần gian, trở thành chứng nhân cho Người bằng cuộc sống và lời nói.

3. Việc chấp nhận kết hiệp với Đức Kitô còn bao hàm việc chấp nhận những người mà Người đã kết nạp vào thân thể, các chi thể của Hội thánh cũng như toàn thể gia đình nhân loại. Đức Kitô, Đầu của Hội thánh đồng thời cũng là Ađam thứ hai, nguyên tổ của nhân loại được cứu chuộc (Rm 5,12-19 ; 1Cr 15,21-22 ; xc. 8,29 ; Cl 1,18-20).

Trong chương này, chúng ta chú trọng đến việc Đức Kitô mở đường đưa chúng ta đến với Thiên Chúa : Người đứng về phía Thiên Chúa để dạy dỗ con người. Trong chương Năm, chúng ta sẽ trở lại với Đức Kitô nhìn dưới góc độ khác : Người mạc khải cho con người về con người nữa.

                                                  Đời sống tâm linh III Phần I chương 2

               P.T.Thành