I
Tự bản chất không có sự xấu. Thiên Chúa không tạo dựng bất kỳ sự xấu nào. Sự xấu luôn là những điều tốt bị bóp méo, những điều tốt bị lạc phương hướng, không t́m thấy địa chỉ thực sự. Lỗi lầm không bao giờ nảy nở trong chính ước muốn như thế, nhưng sẽ nảy sinh trong những trường hợp ước muốn bị lạc hướng.
Khi con người không c̣n ư thức nhiều về ước muốn nền tảng của ḿnh nữa, khi con người đă quên mất rằng bản chất, căn tính của ḿnh là ước muốn Thiên Chúa, con người sẽ t́m kiếm những thứ khác cách tuyệt vọng hầu có thể lấp đầy hố sâu trong tâm hồn. Con người phó mặc đời ḿnh cho tất cả những ǵ đến với ḿnh. Trong lúc này hay lúc khác, con người vẫn cứ chạy tới chạy lui xô đi dạt lại, mơ màng bám víu vào chuyện này người nọ để hy vọng sẽ làm cho ḿnh hạnh phúc, hoặc có thể lấp đầy những ước muốn trong ḿnh ! (tưởng người tu như các thiên thần) Mỗi lần như thế là một kết cuộc trong tuyệt vọng ê chề. Kinh nghiẹm này làm cho con người hết sức khổ đau, ngoài ra họ c̣n chịu hậu quả nghiêm trọng đó là ước muốn nền tảng trong họ bị vỡ vụn thành ngàn mảnh ước ao nhỏ và như thế họ sẽ quay trở lại với tất cả những ǵ có thể thay thế, thay v́ t́m kiếm Đấng Duy Nhất mà chỉ Đấng ấy có thể làm thoả măn những khát vọng của họ. Chỉ khi nào họ trở lại với khát khao Chúa hết ḷng hết sức th́ lúc đó họ mới có thể thống nhất con người của họ.
Điều này không có nghĩa là bất kỳ ước muốn nào không trực tiếp hướng đến Thiên Chúa đều là ước muốn sai trái. Điều quan trọng là tất cả những ước muốn khác phải hoà hợp với ước muốn nền tảng này. Hoặc phải dẫn tới ước muốn nền tảng này. Hoặc phát sinh từ ước muốn nền tảng này. Lỗi lầm xuất hiện khi một ước muốn tiến đến con đường của riêng nó, khi nó h́nh thành một phụ lưu thay v́ để cho những ḍng nước của ḿnh êm ả trong ḍng sông sâu chảy xuôi về biển cả. Có nghĩa là một ước muốn phụ lại tưởng rằng sẽ giải đáp tất cả và thay thế cho ước muốn nền tảng !
Thật thích hợp nếu chúng ta, những người hướng dẫn tâm linh không bị lóa mắt khi người chung quanh chia sẻ hay kể về những h́nh ảnh tưởng tượng và những ước muốn của họ, nhưng chúng ta cũng phải nhận ra ngay rằng đằng sau và bên dưới những điều tưởng tượng vàước muốn đó, có phải t́m ước muốn nền tảng không ? hay chỉ là những mơ mộng viển vông, những lời văn hoa sáo ngữ, những cảm xúc sốt mến cấp thời. Kinh nghiệm của chúng ta là ước muốn nền tảng sẽ phải dẫn đến một khám phá t́nh yêu vô bờ bến, một t́nh yêu hướng về Thiên Chúa. Khi hướng dẫn giúp cho người khác sớm nhận ra rằng có rất nhiều ước muốn thực sự chỉ là biểu hiện trá h́nh của một ước muốn hướng đến t́nh yêu vô tận th́ lúc đó bao nhiêu ước muốn khác sẽ tan biến mất. Một khi những ước muốn “linh tinh“ đă bị lột mặt nạ, được điều chỉnh lại và được giải phóng khỏi những lầm lỗi, th́ những ước muốn “nho nhỏ” đó sẽ được sắp xếp lại cho đúng chỗ và sẽ sớm nhận ra rằng nó chỉ là một phần nhỏ của ước muốn nền tảng về Thiên Chúa, ước muốn nền tảng này hiện diện trong tất cả mọi người bởi v́ như hạt giống Chúa đă gieo vào ḷng mỗi người.
Nhu cầu nền tảng của con người hướng tới t́nh yêu càng bị đổ bể th́ con người càng phó mặc đời ḿnh cho tất cả những ǵ có thể thay thế. Con người ngày nay quá náo động, họ không thể nào chịu đựng được một cuộc sống trật tự, một đời sống không đổi thay, họ luôn nghĩ rằng trong mọi thời điểm phải có cái ǵ đó mới mẻ, tại v́ trong thâm tâm họ có một bất măn sâu xa. Khi lạc mất t́nh yêu vĩ đại v́ Thiên Chúa không hiện diện, rồi đời sống gia đ́nh th́ quá bạc đăi, cuộc sống xă hội th́ quá xô bồ, bao nhiêu hy vọng bám víu vào tương lai đều vỡ tan tành mây khói... con người sẽ cuống cuồng kiếm t́m những ǵ có thể trám đầy khoảng trống trong tâm hồn. Lúc bấy giờ họ sẽ được giải thoát nếu như họ gặp được một vị hướng dẫn tâm linh đă cảm nghiệm về t́nh yêu vĩ đại đó và có thể chuyển trao cho họ.
Khi sao mai t́nh yêu ló rạng trong tâm hồn người ḿnh hướng dẫn (2Pr 1,19), tất cả mọi ước muốn sẽ tự hội tụ lại và hướng tới t́nh yêu. Lúc bấy giờ những hỗn loạn trở thành hài hoà và bóng tối trở thành ánh sáng.
* Bản tính tự nhiên của con người...
Bản tính con người là : “tự nhiên khao khát nh́n thấy Chúa” (một quan niệm rất được thánh Thomas d’Aquin ưa thích), dù cách thể hiện khao khát ấy có thể bị lệch lạc. Đó cũng là ư nghĩa của khái niệm “Khả năng tuân nhận” do Karl Rahner đưa ra. Ông cũng xác định thêm đó chính là chiều kích làm con đă khắc ghi trong ḷng chúng ta và hướng đi cơ bản của chiều kích ấy là làm sao cho nó được thực hiện trong Đức Kitô. Khi Thiên Chúa đến gặp con người đang hướng về Thiên Chúa trong Đức Kitô như thế, dù không ư thức điều đó, Người chỉ nói giản dị “Vâng, con là con của Cha. Hăy vào chung vui với Cha của con. Đừng khép kín lại, con quá cao cả nên không thể ù ĺ như thế được. Ước ǵ ơn Cha ban sẽ là như cơn gió mạnh làm căng buồm là bản tính của con và đưa con ra khơi trong một cuộc hành tŕnh sống đạo tuyệt vời và bất tận”.
Hành tŕnh sống đạo của con người không bao giờ tĩnh cả, mà luôn là một hoạt động đầy can đảm. Thiên Chúa “Đấng không ngừng hoạt động” đă tự nguyện đến gặp những ai t́m đến Người. “Lúc khởi đầu đă có Ngôi Lời. Ngôi Lời vẫn hướng về Thiên Chúa...” (Ga 1,1)
* Cứu cánh của con người...
Ngay từ buổi đầu, “cứu cánh của con người chỉ có một tức là Thiên Chúa” (HCMV 22). V́ thế, khi đến với con người, là Thánh Linh đến với một thửa đất tự nhiên đă có khả năng tiếp nhận hạt giống của Thánh Linh. Và hầu như trong trường hợp nào, Người cũng kiên nhẫn hoạt động, “thấm nhập các tâm hồn như sương mai nhuần thấm đất đai”.
Dựa vào Irénée, ta có thể nhắc lại mấy điểm chính yếu sau đây rằng :
1. Thiên Chúa. Chính Chúa là Đấng cứu tinh. Công tŕnh của Chúa chỉ có một, và các giai đoạn xây dựng công tŕnh ấy mà ta nhận ra được không hề làm hại tới sự thống nhất của kế hoạch yêu thương đó. Kế hoạch này khai mạc với việc sáng tạo, đây đă là một hành vi giao ước rồi. V́ thế, có ban ơn nghĩa xuống (gọi là ơn nghĩa hay gọi bằng tên nào cũng được) cũng không làm thương tổn bản tính con người. Con người sẽ thích nghi với ơn huệ đó để đưa bản tính của ḿnh tới chỗ phát triển tốt nhất. Ơn nghĩa không hoạt động một cách bất ngờ, hay thường xuyên kỳ lạ, Thiên Chúa tạo hóa luôn luôn tôn trọng công tŕnh của Người, và nếu phải bảo vệ sự tự do của ḿnh, kể cả tự do làm phép lạ, Người cũng không quên rằng tự do của Người là sự tự do xuất phát từ một t́nh yêu thủy chung.
2. Con người. Lịch sử cứu độ là một cuộc giáo dục xuất phát từ t́nh yêu. Nếu ngay từ đầu Thiên Chúa đă xuất hiện trong vinh quang và đă tỏ ư muốn “thâu họp” mọi sự trong Đức Kitô, có thể con người như một “đứa con dại” không đủ sức chịu đựng ánh sáng quá mạnh mẽ của Người. V́ thế, Thiên Chúa đă chọn con đường kiên nhẫn, vừa yêu thương vừa âu yếm. Người “tập cho họ quen” chịu đựng sự hiện diện của Người. Irénée c̣n dám nói rằng chính Chúa đă tập sống giữa con người bằng những lần ghé vội qua trong thời kỳ Cựu Ước, trước khi nhập thể và “cắm lều” ở giữa họ.
Hai chủ đề công tŕnh Thiên Chúa chỉ có một và Thiên Chúa giáo dục con người một cách kiên nhẫn, chính là nền tảng thần học và tu đức để xây dựng ư niệm ơn thụ tạo. Thiên Chúa biết ḿnh phải làm ǵ và Người tôn trọng công tŕnh của Người. V́ thế, tuy không dám đụng chạm đến sự tự do của Thiên Chúa, chúng ta vẫn có thể rút ra vài qui luật của sự tiến triển trong đời sống đạo. Mỗi hành tŕnh sống đạo là một hành tŕnh độc nhất vô nhị, v́ mỗi người được Chúa yêu thương là v́ bản thân người đó.
* Kết
Một khi chúng ta đă khơi lên ḷng ước muốn và chia sẻ cho họ những kinh nghiệm th́ chúng ta không thể bỏ mặc họ nhưng giúp họ cách thực hành. Nói cho họ những cách thức để họ thấy cách nào hợp với họ, họ sẽ áp dụng. Hoặc họ sẽ hoà hợp nhiều cách thức khác nhau. Nói cách thức ở đây không phải là phương pháp g̣ bó, bắt buộc, theo nguyên tắc cứng ngắc để ép bàn tay Thiên Chúa ân ban... hay cứ làm như thế th́ sẽ đạt được theo kiểu máy móc... nhưng như là một nỗi ḷng khát vọng lên đường kiếm t́m để nhận ra ân ban.