Chương Sáu : TRƯỜNG PHÁI ĐAMINH

Do Cha Régamey O.P

Trước đây không lâu, mỗi gia đình thiêng liêng đều ưa
xác định linh đạo riêng của mình. Ngày nay trong nhiều gia đình đó, nhiều người phủ nhận rằng gia đình họ có một linh đạo riêng. Đây là một phản ứng lành mạnh, vì cho thấy người ta khước từ những hệ thống khả dĩ làm cho các linh hồn có những thái độ giả tạo, và người ta muốn sống theo tinh thần thuần túy Kitô, thuộc về Giáo Hội một cách vô hạn. Nhưng điều chính yếu là nhận thấy rõ ràng mỗi người hiểu linh đạo là gì, và đấy hẳn là chuyện khác, và nhận thấy những gia đình thiêng liêng khác nhau có thể nghĩ họ không có linh đạo riêng theo những ý nghĩa khác nhau như thế nào. Những lý lẽ nêu ra thì khác nhau về cường độ, về phần
sâu sắc, về tầm quan trọng.

I. Tính cách phỔ quát ĐA MINH

Về trường hợp Đa Minh thì những ý kiến khác nhau hơn là về bất cứ trường hợp nào khác , vì điều mà chúng tôi ưa gọi là tính cách phổ quát thiết yếu của dòng các anh em thuyết giáo. Ngay trong nội bộ của dòng người ta cũng không luôn có một ý thức khá rõ rệt và khá hữu hiệu về đặc tính này: Do đó, “tinh thần
Đa Minh" (phương chi quan niệm mà người ta có từ bên ngoài về tinh thần này) biến thiên từ một tinh thần phổ cút, mà không một dòng nào khác có thể có, theo một trương đồ rộng lớn như thế, đến một não trạng riêng tư khá hẹp hòi. Chúng tôi xin giải thích.

Dòng các anh em thuyết giáo (Ordo praedicatorum) là việc tổ chức một chức năng tông đồ của Giáo Hội thành một
cơ chế tu trì. Chức năng này, tự bản chất, là chức năng của Giám Mục Đoàn, vì tập đoàn này chính là tông đồ đoàn, tồn tại với chính chân tính riêng của mình và đổi mới qua các thế kỷ theo truyền thống, tập đoàn này, trước Thánh ĐaMinh, ưa xưng mình là tập đoàn các nhà thuyết giáo, vì quan niệm việc rao giảng
Tin Mừng như là nhiệm vụ hàng đầu của mình. nhiều hoàn cảnh lịch sử đã buộc Tòa Thánh uỷ thác cho dòng được Thánh Đaminh sáng lập, nhiệm vụ hỗ trợ hàng giám mục trong chức năng này. Việc dòng được đặc biệt uỷ thác nhiệm vụ ấy,thì ngay danh xưng cũng nói lên ý nghĩa cách dứt khoát.

Trong vấn đề này, chiếu theo một quy luật thường xuyên trong đời sống Giáo Hội, những hoàn cảnh lịch sử đã minh khai nhiều năng lực còn tiềm tàng tới lúc bấy giờ, và do đó phải
phân biệt trong cơ chế vốn đã xuất hiện vào một thời gian đã chấm dứt, những gì không đáng được tồn tại và những gì còn có giá trị cho mọi thời, kể cả một số dấu vết mà thời gian đó để lại, cũng duy trì một giá trị như thế. Mà những phương hại đến đặc nhiệm tông đồ của dòng các anh em thuyết giáo có thể đến và thực sự đã đến từ mọi phía: từ hàng giám mục, từ những cơ chế tông đồ khác, và nhất là từ chính mình.

Hàng giám mục, vào lúc dòng này khai sinh, đang quá vướng mắc trong hệ thống phong kiến, để có thể rao giảng
Tin mừng thật đoàng hoàng. hàng giám mục cũng không được giúp sức bởi một hàng giáo sĩ có học thức và nhiệt thành với việc mở mang nước Chúa. Nhưng ngày nay, khi mà những lạm dụng ấy đã được chỉnh đốn, thì lý do tồn tại trong Giáo Hội của một dòng đặc trách việc cứu rỗi các linh hồn qua việc rao giảng Tin Mừng, không còn tính cách khẩn trương nữa. Dòng không có vẻ cần thiết hơn là trong suốt 12 thế kỷ mà Giáo Hội đã không có nhờ đến nó. Vả lại, số những dòng và tu hội chuyên trách việc tông đồ đã gia tăng: Dòng anh em thuyết giáo chỉ là một trong số những dòng khác và không có vẻ gì là có tư cách nhất, có tài năng nhất để đảm trách tất cả mọi nhiệm vụ tông đồ: cấu trúc đan tu và kinh sĩ của dòng cũng như tinh thần kinh viện hình như làm cho dòng khó thích nghi hơn. Khi thử thích nghi, phải chăng là
phương hại đến tính chất truyền thống của dòng ? chính dòng chỉ tỏ ra suất sắc trong đặc nhiệm tông đồ ở lúc đầu thôi. Ngay từ cuối thế kỷ đầu tiên, tinh thần của dòng đã mất phần nào tính cách
cởi mở và mềm dẻo, cùng một lúc với khả năng sáng tạo và niềm phấn khởi. không phải là ngẫu nhiên mà dòng đã hiến cho
Giáo hội vị “thày chung”, nhưng, trong chiều hướng giáo thuyết này cũng như trong các chiều hướng khác, đã thấy dòng do dự giữa thái độ co rút để trung thành thật sát với quá khứ, và mạo hiểm chạy theo những “mốt” nhất thời về tư tưởng và cuộc sống. Sáu hay bảy thế kỷ đầu của những cảnh huống lịch sử rất
khác biệt với thuở ban đầu, đã từ lúc ấy để dấu vết trên bộ mặt của dòng. Chắc chắn những điều trên không thuận lợi, nếu ngày nay dòng còn dám có hoài vọng thực thi đặc nhiệm tông đồ trong Giáo Hội.

Những khó khăn mà chúng tôi vừa tóm thật gọn, nhưng với những nét nghiêm trọng nhất của chúng, báo cho chúng ta biết những điều kiện, mà nếu không có thì mơ tưởng đến những tính cách phổ quát của dòng là lỗi thời và rất ngây ngô. Chúng giúp ta xác định vị trí mầu nhiệm của dòng, ấn định giới hạn của
mầu nhiệm ấy và đưa chúng ta vào đó. Chính là mầu nhiệm của sự “sung mãn” tông đồ. Thật ra trong toàn bộ dòng đã chỉ
thể hiện sự sung mãn đó ở thế kỷ đầu của mình cho tới thời đại chúng ta (và ngày nay, hình như ngày càng có thêm trường hợp đó), một số tu sĩ xuất sắc như cha Lacordaire, hoặc ẩn danh trong những nhiệm vụ khiêm tốn, đã đạt được sự sung mãn đó dưới
rất nhiều cách. Lát nữa, chúng tôi sẽ cố gắng nhận ra những thành tố lớn của sự sung mãn đó, những thành tố bất biến dưới những hình thức khác nhau. Sự sung mãn này, khi nào có thừa nhận cách tuyệt hảo rằng dòng hay một số thành phần nào đó, có tư cách đảm trách việc tông đồ. Thay vì khoe khoang sự sung mãn đó, các tu sĩ Đaminh phải hạ mình về điểm này, vì rất thường khi họ thiếu sót, đành rằng cơ chế Đaminh có khả năng giúp đạt tới sự sung mãn đó cách chắc chắn hơn là các cơ chế của các bộ phận hỗ trợ hàng giáo phẩm: Giáo sĩ địa phận hay các hội dòng, và đó là một cơ chế khá uyển chuyển để đảm bảo sự thành công này trong những thời đại khác nhau nhất. Nhưng về điều đó, chúng ta cũng phải chỉ nói một cách hết sức dè dặt mà thôi, vì cơ chế Đaminh chỉ mang kết quả trong những điều kiện mà nhiều lúc lại không có: những hoàn cảnh lịch sử không được làm xáo trộn cách nghiêm trọng hoạt động của cơ chế, trí tuệ và lòng quảng đại của các tu sĩ phải đáp ứng những đòi hỏi phức tạp và cao độ của
cơ chế này. Vậy người ta thoáng thấy rằng, trong trường hợp Đaminh, những mức độ khác nhau trong việc thực hiện thì
quan trọng hơn là trong các trường hợp khác: ở trạng thái sung mãn, tinh thần Đaminh, cá tính Đaminh, chính là tinh thần, là
cá tính công giáo; và càng thuần túy Đaminh, thì linh đạo càng ít thuộc riêng một gia đình tu nào: Bất cứ vị tông đồ chân chính nào cũng sẽ tìm lại được linh đạo ấy. Ngược lại, theo mức độ mà
tinh thần này suy sụp, tương ứng với nhiều tình trạng trong thực tế khác nhau mà đủ mọi hoàn cảnh ấy đã đẩy dòng vào tùy theo
thời gian và không gian, thì người ta hệ thống hóa một loạt nhiều linh đạo Đaminh rất rời rạc với nhau. Một cách ngây ngô, tất cả các linh đạo này đều cho rằng mình có tính cách giáo thuyết. nhưng mỗi thứ là một sự thoái hóa, ít nhiều nặng tình cảm hay thông thái rởm, hoặc là cả hai, của một khía cạnh nào đó mà thôi của sự sung mãn tông đồ, cũng như dòng Đaminh, hầu như ở
khắp mọi nơi chỉ có vẻ là một dòng tu riêng biệt, vả lại, bộ mặt ấy rất khác tùy theo nơi chốn. Thực ra, dòng có một bản chất, một số phận như thế nào, mà nếu dòng không biến đổi những tu sĩ của mình thành những tông đồ trọn vẹn, thì những cá tính của họ sẽ đối lập với nhau, và thực sự kết thân với cá tính của mọi thứ tu sĩ tông đồ khác, nhiều hơn là với những anh em của họ trong dòng. Trong mọi cảnh huống, họ chỉ có thể tự biện minh như là Đaminh do những hoài vọng phiến diện.

Vậy chúng ta hãy thử ấn định đặc tính của sự sung mãn tông đồ này. Chúng ta không được ấn định cách tiên quyết, nhưng bằng cách tóm lược những kết luận xuất phát từ việc suy nghĩ về những dữ kiện cụ thể và đặc biệt về những nguồn gốc. Cách hay nhất để hiểu biết một bản chất là tìm xem nó phát sinh thế nào. Ba con đường dẫn tới mầu nhiệm Đaminh, tới tinh thần Đaminh, giúp chúng ta đi sâu vào đó cách chắc chắn nhất.

     CON ĐƯỜNG THỨ NHẤT

Sự phát triển những dòng tu trong lịch sử.

Dòng Đaminh và mỗi tu sĩ của dòng, thực hiện nơi mình những giai đoạn lớn kế tiếp của sự phát triển này.Mỗi một
giai đoạn đã để lại như một lớp phù sa . Lớp này được những lớp tiếp theo sửa lại, rồi những lớp kế tiếp sau nữa đem lại một
ý nghĩa mới, nhưng lớp đầu luôn nhận diện được và luôn cần thiết cho toàn bộ.

Đời tu ẩn dật, chắc chắn, thì ít nhận ra được đối với một cái nhìn hời hợt. đời tu ẩn dật là cơ bản trong cấu trúc đan tu. Một tâm hồn Đaminh càng ý thức rõ và mạnh về nền tảng đời tu của mình, thì càng thấy nếp sống ẩn tu nguyên thủy là thiết yếu và cần thiết. Than ôi ! sự lo âu về những thích nghi tông đồ nhất thời làm cho người ta mù quáng về phương diện này.

Nhưng tìm lại được tính cách cấp bách của nguồn gốc ẩn tu là một trong những kinh nghiệm hay đẹp của sự trưởng thành tông đồ, trong một đời sống thâm thúy hơn, toàn vẹn hơn, ít ảo tưởng hơn. ^[1]

Những lớp phù sa thứ hai, rất phức tạp: đan tu, kinh sĩ là thành phần ở giữa của những thứ địa chất này, nơi đây tất cả hướng về và hình thành, từ đây mọi hành động tông đồ chiếu tỏa, mang tính cách tu trì truyền thống nhất: chúng ta nên cân nhắc kỹ tới những chữ tôi gạch ở dưới. Chính một cấu trúc đan tu đem lại một một thực thể có tính cách tu trì nhất và truyền thống nhất cho nếp sống “ẩn dấu trong Thiên Chúa với Đức Giêsu Kitô cho nếp sống ẩn tu: Nếp sống ẩn tu nhờ đó mà có hình thức quy củ và huynh đệ. Hành động bên ngoài nhờ đó mà đắc thủ hai đức tính, là tiếng nói qua sự thinh lặng nội vi, là lời công bố về mầu nhiệm được sống trong cử hành phụng vụ. Luôn có một cái gì thiếu xót trong lời giảng của các vị tông đồ, nếu không được tập luyện trong thánh điện, trong ca triều và trong nội cấm. Bộ phận này: thánh điện, ca triều, nội cấm đối với lời giảng của Giáo Hội thì tương tự như việc tâm hồn cởi mở trong tiềm thức để hiệp thông với đời sống càn khôn và với ký ức tập thể của loài người đối với thi phú nhân loại. Dĩ nhiên, miễn là nếp sống trong nội cấm, phụng vụ phải được sống cách sung mãn, có phẩm chất cao, và nhờ sự cởi mở đích thực là chiêm niệm, nếp sống ấy không ngớt làm tiêu tan não trạng thầy tu và giáo sĩ mà thế nào nó cũng tạo ra ^[2].
Cuối cùng, lớp phù sa đặc thù Đaminh là lớp biến đổi người đan tu và kinh sĩ thành người tông đồ, và điều này đòi hỏi chúng ta bây giờ phải chú ý một cách chính xác hơn.

CON ĐƯỜNG THỨ HAI

Những biến đổi mới riêng của thánh Đaminh trong lịch sử các dòng tu.

Trong lịch sử đời tu, thánh Đaminh đem tới không dưới sáu đổi mới lớn, tất cả đều đầy ý nghĩa.

1. Ngài đã tổ chức, một chức năng tông đồ, tập đoàn các nhà thuyết giáo thành một dòng tu.

2. Làm thế, ngài đã tách việc tông đồ ra khỏi trách nhiệm mục vụ. Trước ngài người ta không thể quan niệm việc rao giảng không phải là bổn phận chính của người “chăn chiên”, của vị hướng dẫn và của vị nhờ các bí tích mà thánh hóa một thành phần nhất định của dân Chúa.những vị rao giảng lưu động thế kỷ XII đã thực hiện việc phân tách này, nhưng chỉ tùy cơ hội, với những tu sĩ Đaminh, sự tách biệt đi vào cơ chế. những chủ chăn bị quá bề bộn công việc. Chính thừa tác vụ của họ cũng kêu mời sụ giúp đỡ của những vị tông đồ thoát ly gánh nặng mục vụ đó để chuyên lo một công trình rao giảng được chuẩn bị sâu sắc hơn, chuyên cần hơn, và được chu toàn với một trí óc thảnh thơi hơn.

3. Thánh Đaminh đã hội nhập việc “chuyên cần học hỏi chân lý của Thiên Chúa” vào những quy luật của dòng, thay thế lao động chân tay. Ngài coi việc học hỏi đó là một trong ba phương tiện, trong dòng Đaminh, không bao giờ được hủy bỏ hay thay đổi cách quan trọng; hai việc kia là việc cử hành long trọng phụng vụ thánh và các lời khấn với những nếp sống đan tu.

4. Ngài đã biến phép chuẩn luật, được các bề trên ban cho theo muôn ngàn phương cách, thành một phương tiện bình thường và cần thiết để hành động. Phép chuẩn bù đắp sự cực kỳ phức tạp của những yếu tố mà đời tu theo quan niệm ngài, phải hội nhập.Phép chuẩn giúp đời tu thích nghi với các hoàn cảnh và những đòi hỏi của sinh hoạt tông đồ. Chính nhờ phép chuẩn mà dòng tu cò thể cùng một lúc duy trì những cơ cấu và những tục lệ tu trì, mà vẫn làm các công việc tông đồ ^[3], kể cả thời nay “thả dù” các tu sĩ vào những điều kiện tạm thời không thể sống với đan tu, ví dụ, để trở thành những linh mục thợ thuyền.

5. Cũng chính thánh Đaminh đưa vào trong các dòng tu cái điều lệ đã trở thành thông thường này, là những vi phạm luật dòng, với tính cách là vi phạm luật dòng, không phải là tội. Đành rằng phải coi đó là một biện pháp để trấn an một số lương tâm nhút nhát và trong lịch sử tiến bộ củalương tâm Kitô giáo, đó cũng là lúc mà lương tâm nhận ra một cách sáng suốt và rõ rệt, sự phân biệt, từ lâu bị lẫn lộn, của tòa ngoài (for externe) và tòa trong
(for interne). nhưng chưa hết. Đó còn là những ý thức rất sắc bén về những đòi hỏi của hoạt động tông đồ, với những cái bất ngờ, những xung khắc giữa những bổn phận. Hoạt động tông đồ có thể buộc đi xa hơn các phép chuẩn của bề trên, vậy người tu sĩ, khi cần phải được hoàn toàn thoải mái, đặt đức ái lên trên việc giữ luật dòng.

6. Đức khó nghèo hành khất có tính cách đặc thù Đaminh hơn là phan sinh, vì theo thánh Phanxico, chỉ khi nào lao động không đủ nuôi sống thì mới nhờ đến việc hành khất. Thánh Đaminh đã trình bày ít nhất là bốn lần, những lối khác nhau để thể hiện khó nghèo chung. Ngài đã làn gương để cùng một lúc in sâu vào tâm trí các đệ tử một huyền bí về đức khó nghèo, cũng tuyệt đối, cũng hăng say bằng đức khó nghèo nơi thánh Phanxicô mà ngài không cò mượn của vị này, vì huyền bí đó triển nở ngay trước khi thành lập hội dòng ở những mầm mống đầu tiên (từ lúc đi rao giảng tại Narbonne) và ý thức về tính cách tương đối rất lớn của thực hành cụ thể. Tương đối, nhưng với cái gì ? với hành động tông đồ và về điểm này, có lẽ có nhiều điều phải nói. Điều
thiết yếu, điều này thời nào cũng vậy và còn tồn tại sau khi Giáo Hội đã hủy bỏ việc cấm đoán có những tài sản chung với quy chế hành khất, chính là những nhân viên tông đồ trông cậy vào những phương tiện cần thiết để sinh sống và sinh hoạt, như là phần tặng thêm mà Chúa đã hứa cho những kẻ mở nước Chúa trong thế gian. Họ phải rũ bỏ những lo âu về phương tiện sinh sống, còn hơn là đối với trách nhiệm mục vụ nữa, và phải tin rằng nếu họ phục vụ Giáo Hội, thì dân Chúa sẽ bảo đảm đời sống cho họ.

Có lẽ tính cách dân chủ của lối quản trị dòng Đaminh có thể được coi như là việc canh tân thứ bẩy của thánh Đaminh mặc dầu những yếu tố của cơ chế đã có nơi dòng trước đó. Sự phối hợp các yếu tố ấy và tinh thần hướng dẫn việc ấy, có tính cách mới mẻ đến nỗi vào thế kỷ XIII nhiều công xã đã chọn hiến chương của các anh em thuyết giáo làm mẫu mực cho hiến chương của họ hơn là hiến chương của các công xã khác.

CON ĐƯỜNG THỨ  BA

Những yếu tố lớn của đặc tính Đaminh.

Nếu trong lịch sử, chúng ta nhìn dòng Đaminh phát sinh ^[4], chúng ta thấy trong đó như là những sức sống phát xuất từ thâm sâu của tâm hồn Kitô và thể hiện một thứ cá tính tôn giáo. được đổi mới từ thời này tới thời kia, những sức sống ấy vẫn tái tạo cá tính ấy. Sau khi cân nhắc kỹ phải gom góp những sức sống ấy lại làm ba khuynh hướng, có thể gọi là tinh thần Tin Mừng hay
tông đồ, tinh thần sống theo quy luật và đặc tính của mỗi thời đại lịch sử.

Kết hợp cả ba yếu tố đó lại là điều khá đáng sợ. kết quả sẽ là một thứ hỗn hợp vang như sấm, là sứ điệp tiên tri. Tiếng vang lên chính là lời rao giảng. chỉ có thể duy trì cả ba yếu tố đó cùng một lúc, nếu ta sống khá cao, khá sâu và khá rộng. bằng không thì thật là mạo hiểm. Đúng vậy, nguy cơ nghiêm trọng đến mức bắt buộc ta phải sống đời cao sâu như thế. Khi các tu sĩ Đaminh
bỏ bê nếp sống đó thì ta thấy gì ? kẻ thì tỏ ra lộn xộn với những mâu thuẫn nội tâm, kẻ thì tỏ ra tầm thường do thói quen dùng những thỏa hiệp thấp kém và dễ dãi, thay thế những thứ tổng hợp cao siêu; một số vì trung thành với khuynh hướng thứ hai nên
sốt sắng giữ một thứ quy luật chết, trong khi ngược lại ta thấy một số khác cư xử như những khối chất nổ nguy hiểm; biết bao kẻ, vì muốn theo thời đại của mình mà tục hóa, tan biến ra mây khói... Tuy nhiên, phải chấp nhận thực tế. Ngay từ lúc sáng lập dòng Đaminh, ba khuynh hướng ấy gặp nhau hoà hợp với nhau. cả ba cùng thiết yếu.

Chúng tôi đã từng nhấn mạnh đến tinh thần đan tu và kinh sĩ. chúng ta nên lưu ý, vào thời thánh Đaminh, chất men mà ta
có thể gọi là tinh thần Tin Mừng hay tinh thần tông đồ mãnh liệt như thế nào. Chất men ấy ảnh hưởng đến đời sống kinh sĩ.Mới đây các sử gia đã lưu ý đến “phong trào tông đồ”. Phong trào này là một sự “trở về nguồn”. Nó cố tìm lại sự trọn hảo của Giáo Hội sơ khai. Những dòng tu thế kỷ XII, đặc biệt dòng Prémontre, không đủ sức để thu hút và hướng dẫn phong trào đó. Đây là một trào lưu cốt yếu của Giáo đân. Trong một xã hội tràn đầy
lạm dụng, trào lưu ấy trở thành phản xã hội, phản giáo sĩ. Trào lưu ấy nhận thấy mình có một sức mạnh để lôi cuốn nhiều người khác: đó là nhu cầu phóng hỏa đốt cái thế giới mà đối với chúng ta, từ ngữ “tông đồ” hàm chứa một cách chính đáng.Dưới quyền các chủ chăn chỉ biết lo cho mình mập béo, người nghèo, người nhỏ bé những kẻ được Đức Kitô ưu đãi, giống như là những con chiên không chủ chăn. họ trở nên những con mồi của đám
cuồng tín. Tu sĩ Đaminh và Phan Sinh đã phát sinh từ cuộc
khủng hoảng này. Ít nhất là trễ một thế kỷ, cho nên họ chỉ có thể sửa chữa tai họa một phần nào thôi. Thánh Phanxico là người
hèn mọn, đơn sơ, người nghèo theo Tin Mừng, người đã đưa
tinh thần nghèo khó đáng sợ này đến mức giống Chúa Kitô cao nhất, đến nỗi ngài tìm lại được quân bình trong Giáo Hội. Thánh Đaminh là người học giả,nhờ trung tín với Giáo Hội, mà tìm lại được nơi Giáo Hội tinh thần Tin Mừng trường cửu. Ngài có tinh thần của Giáo Hội một cách sung mãn và mãnh liệt ,đến nỗi thay vì nấp ẩn trong một pháo đài giáo sĩ, ngài thông cảm hết mình với hứng khởi sâu xa của những kẻ lạc đường, bất kể những lệch lạc phản giáo sĩ.

Nghèo khó và lòng nhiệt thành truyền bá ,đó là hai đặc điểm rõ nhất của phong trào tông đồ. Về điểm thừ hai này, sự đối lập giữa thánh Phanxico và thánh Đaminh thì cũng
rõ rệt như điểm thứ nhất. Đối lập cũng là bổ sung cho nhau. Ý hướng của Thánh Phanxico không phải là nhiệt thành truyền bá. Đối với ngài, một cách rất đơn sơ và sống theo Tin Mừng, không bình luận, vì một lòng mến đi tới điên rồ. Từ đó tất nhiên ngài đi tới việc rao giảng, nhưng dưới hình thức của lời khuyên nhủ bộc phát, thân mật, xứng hợp với một người không phải là linh mục ^[5]. Nơi thánh Đaminh ngược lại lòng nhiệt thành cứu các linh hồn là ưu tiên, đến nỗi dòng Đaminh phát sinh từ đó. Mà thánh nhân đòi hỏi phải trở nên giống Chúa Kitô, đặc biệt là đời sống nghèo khó.

Dù đáng phục đến đâu, linh đạo đan tu thế kỷ XII không phát ra âm vang độc đáo nhất của Tin Mừng. Cái thiếu xót của linh đạo ấy là đã không hiểu vai trò số 1, thực sự có tính cách cấu trúc của giới răn mới . ^[6] Trong tất cả nhiệm cuộc Kitô Giáo; đã không hiểu hướng đi và đặc thù mà giới luật này truyền cho tất cả các nhân đức; sau hết đã không hiểu giới luật ấy đã bắt buộc biến đổi thực sự thế giới. Lương tâm đã bừng dậy khắp nơi trong dân tín hữu từ tình trạng đó nơi thời thánh Đaminh và thánh Phanxico. Để có điều đó, có lẽ các trí óc đã nhờ ảnh hưởng của sự tiến bộ kinh tế mà mở mắt trước những thực tại xã hội, không còn chịu đựng sự tình dưới những ách bảo hộ phong kiến, hay trốn tránh cảnh trạng đó dưới ách bảo hộ của các đan viện. Dù sao cái đầu mũi nhọn sắc bén, xây dựng, cách mạng của yếu tố có tính cách Tin Mừng nhất trong Tin Mừng, thì chính lúc đó, người ta mới bắt đầu thấy lại, cũng như vào thời sơ khai của Giáo Hội, cái đầu mũi nhọn đó sắc bén như thế nào. Nói rằng ở nguồn của hai dòng anh em Đaminh và phan sinh, chính nguồn Tin Mừng thì vẫn chưa đủ: phải chính nguồn Tin Mừng nhưng đang vọt lên, trong cái tia mạnh nhất, và người ta lãnh đủ vào mặt, thật mạnh, thật mạnh.
A ! đón nhận, đón nhận những đòi hỏi của ân sủng Kitô, không phải bằng lời nói nhưng trong thực tế, đến tận cuộc sống hằng ngày. Tin tưởng vào tinh thần Kitô, kể cả lúc nó có vẻ ương ngạnh, kể cả khi người ta thấy rõ cũng như ai, nó có nguy cơ lâm vào những hình thức sai lạc. Tin tưởng vào tinh thần Kitô, khi người ta thấy quả thật nó lệch lạc nhiều kiểu. Đổi mới các bình chứa, khi rượu mới đang sôi sục. Nếu chúng ta không chỉ nói suông, thì phải thú nhận đó là một phép lạ cả thể; phép lạ xảy ra ở nguồn mạch Đaminh. Phép lạ còn tái diễn ở những giai đoạn
quan trọng của lịch sử Đaminh, mỗi lần mà dòng Đaminh nói người con này, hay người con nọ, không chỉ lo như là xử lý
thường vụ, mà đã đáp lại những nhu cầu cấp thiết nhất của Giáo Hội. Một Barthelmy de las casas, một Savanarole, một Lacordaire không phải ngẫu nhiên mà họ là tu sĩ Đaminh.

Người ta có cảm tưởng rằng tinh thần Tin Mừng, nếu thật sự là thế, cần nhờ đến đặc tính của một thời đại, và đặc tính này phải hội nhập như là một thành phần thiết yếu của cá tính tông đồ. Muốn làm tông đồ phải trở nên Hylạp với người Hylạp, Do Thái với người Do Thái... Chính ở đó là nguy cơ lớn: chính nguy cơ này làm cho tinh thần Tin Mừng rất nguy hiểm.

Đức nghèo khó lúc đó, xuất hiện như là “bí tích” (dấu chỉ) của một sự từ bỏ sâu xa hơn, từ bỏ những tiền kiến mà người tông đồ đã lãnh nhận từ môi trường riêng của mình, để thực sự chia sẻ những lối suy tư và cảm nghiệm của những người mà mình phải mở cõi lòng để đón nhận chân lý Thiên Chúa. Trong chân lý
trọn hảo này, họ phải nhận thấy lý riêng của họ được thể hiện. Tính cách phổ quát (công giáo)của đức tin, cụ thể là khả năng thể hiện cách trọn hảo những tiềm năng của con người, dù chúng có đa dạng thế nào đi nữa. Dòng Đaminh mà phương châm của mỗi tu sĩ là “chân lý” phải giúp người ta cảm nghiệm mình được
“biến đổi ra chính mình”, nhờ cố gắng vượt thắng con người
tầm thường của mình trong chân lý Kitô.

Việc tinh thần của nhiều thời đại lịch sử liên tiếp phải hội nhập như là một thành tố thiết yếu trong cá tính tông đồ, đấy là đặt ra những vấn đề đáng sợ. Vấn đề nghiêm trọng nhất hiệnra trước mắt, và những tu sĩ Đaminh điển hình nổi tiếng nhất minh họa điều đó: Thánh Tôma Aquinô đã khai thác điều găng nhất, dễ nổ nhất trong tư tưởng mới mẻ của thời đại ngài, cha Lacordaire tin tưởng vào một vài chân lý hiện đại mà đa số những kitô hữu lúc đó chỉ cảm thấy ghê tởm, cha Lagrange, trong lối chú giải những văn kiện chứa đựng Lời Chúa, đã thẳng thắn đóng vai trò phê bình sắc bén nhất. Trong mức độ mà cái được xem là
“chân lý” của một thời đại bị lẫn lộn, đối lập với “chân lý
mạc khải” thì có nguy cơ nhiễm độc lớn lao là dường nào; là những con người không thể tự phụ là có những thiên khải dành cho các vị tiên tri, trong nhiều vấn đề khó khăn như thế, không thể
tự phụ có đặc ân vô ngộ mà chỉ người đại diện Chúa Giêsu Kitô chắc có thôi, và vị này cũng chỉ sử dụng đặc ân ấy trong những trường hợp ngoại lệ, họ phải trải qua những xung khắc nội tâm bi đát biết dường nào! những xáo trộn nghiêm trọng biết bao được gợi lên trong lòng Giáo Hội!

Trả lời rằng các vị ấy chỉ cần ở yên trong các giới hạn của sứ mạng uỷ nhiệm: là công bố chân lý trường cửu thì vẫn chưa đủ: có điều là sứ mạng bao gồm việc họ phải hấp thụ chân lý trường cửu theo tinh thần các thời đại qua đi, hay đúng hơn là phải đồng hóa cách sinh động tinh thần thời đại với chân lý Thiên Chúa cho chính họ, hầu làm cho chân lý ấy được sáng tỏ và kiến hiệu trong thời đại họ.

Cũng vẫn chưa đủ, nếu trả lời rằng các vị đó chỉ cần truyền bá giáo huấn của Giáo Hội, mà huấn quyền thực hành việc đồng hóa này. Dĩ nhiên, những tông đồ chỉ là tông đồ ở mức họ tuân theo luật lệ của huấn quyền và truyền bá những giáo huấn. Nhưng có điều là Giáo Hội không xem họ như là những người truyền bá mà thôi. Giáo Hội muốn họ là một tập thể có thể nói là cao nhất trong các bậc “tôn sư”. Tập thể các nhà thuyết giáo hay các
tôn sư, những vị tôn sư thuộc rất nhiều cấp, dĩ nhiên theo rất nhiều lối, dưới muôn hình thức ít nhiều được chấp thuận và ít nhiều thong dong, ít nhiều có tính cách lý thuyết và ít nhiều pha trộn với “chất bột con người”, các vị đó, tại nhiệm sở của mình,  mỗi người theo sở trường của mình, suy tư về những mối quan hệ giữa chân lý trường cửu và những chân lý rải rác trong xã hội loài người. Nhờ vậy một sinh hoạt tinh thần rộng lớn nâng đỡ chính
huấn quyền, chuẩn bị thích nghi huấn quyền để giải quyết những vấn đề cụ thể tùy theo nhu cầu của mỗi thời đại đòi hỏi. Thành công sẽ chỉ được bảo đảm những nguy cơ chỉ sẽ được xa tránh, là nhờ một cấu trúc tư tưởng và cả một quy chế đời sống, vậy là một nền đào tạo, cả ba thành phần được sắp xếp cách tuyệt hảo, mà sự hài hào là đặc điểm của dòng Đaminh.

Tóm lại, chúng tôi nghĩ rằng tinh thần của một người con thánh Đaminh là một thái độ cởi mở đón nhận toàn bộ chân lý Thiên Chúa, tất cả những gì thuộc về con người, tất cả những gì thuộc về Giáo Hội, tất cả mọi phương tiện tông đồ, một
khuynh hướng đạt đến sung mãn tông đồ. Dĩ nhiên trong cụ thể mỗi tu sĩ, hay mỗi cộng đoàn Đaminh hay mỗi thời đại lịch sử nữa đều có những giới hạn của mình, và trước tiên trong chính cái nhãn quan của mình, nhưng khuynh hướng, nhưng thái độ cởi mở thì vô hạn, cũng không có nhấn mạnh về một điểm nào cúa chân lý, về một khu vực nào của cánh đồng tông đồ, về một phương diện nào. Một số nhà tông đồ trong Giáo Hội có ơn gọi nhấm mạnh về một điểm: Tu sĩ Cát Minh nhấn mạnh về đời sống ẩn tu, tu sĩ Phan Sinh về đức khó nghèo. Tu sĩ Đaminh nhấn mạnh về cả ngàn điểm, tùy theo những ơn gọi riêng biệt của họ và tùy theo những hoàn cảnh kh6ác nhau, cũng như (dĩ nhiên) tùy theo sự yếu đuối của họ. nhưng không thể xem đó là nguyên tắc và quy luật tinh thần của thánh Đaminh về quan điểm đặc biệt này.

Từ bên ngoài, ba lý do khác nhau có thể làm người ta cho là có một linh đạo Đaminh, từ linh đạo ở đây không có nghĩa là một cung cách quy định mà bất cứ người nào thuộc gia đình Đaminh cũng phải rập theo, nhưng là một tinh thần và một lối sống, tự nhiên được ơn gọi hướng dẫn, được phát triển, được xác định bởi những tục lệ tự nhiên của gia đình mình.

1. Theo chiều hướng này người ta tưởng khám phá được một linh đạo Đaminh, khi nhận thấy có nhiều tu sĩ Đaminh ở mọi thời đại đã nhấn mạnh, và nhấn mạnh một cách có suy nghĩ kỹ càng về một diện khoe khoang trình độ trí thức của họ: về điểm này, có lẽ có nhiều điều phải nói, nhiều chi tiết phải xác định rõ ràng, nhiều ngộ nhận phải đánh tan. Nhưng tất cả những gì chúng tôi có thể nói, rốt cuộc đi tới kết luận: tiếc thay cho những tu sĩ Đaminh đó ! tiếc thay, trong mức độ mà họ đã khoe khoang như là khuynh hướng duy trí thức, chỉ là sự thiếu thận trọng của một “animus” nói nhảm ngoài những tri giác của “anima” và những trực giác của “spiritus”. Trong mức độ một khuynh hướng duy trí thức như thế, dựa vào những tư tưởng đã trở thành ngu xuẩn, càng ngu xuẩn vì chúng càng đúng về mặt luận lý,trong mức độ của những tác hại của nó, nếp sống các tâm hồn đã bị giam hãm trong một linh đạo riêng tư.

2. Nhiều người nghĩ rằng : tinh thần tông đồ, dù hướng về sự sung mãn, vẫn còn là một thứ tinh thần trong số những tinh thần khác. Ngược lại, chúng tôi xác tín rằng, tinh thần tông đồ là sự sung mãn của tinh thần Kitô.

3. Sau cùng một số người nghĩ rằng tinh thần sống theo qui luật, cấu trúc đan tu và sự gắn bó với giáo thuyết của thánh Tôma xác định một mẫu đời sống tông đồ đặc biệt trong số các mẫu khác. Chúng tôi trả lời rằng đúng là như vậy, trong mức độ mà tính cách đan tu và giáo thuyết của thánh Tôma là một văn tự bị rút mất hết tinh thần, nhưng ngược lại nếu cởi mở và không khép kín, thì hai yếu tố trên cần thiết cho sự sung mãn, và nếu không có hai yếu tố đó, thì các tông đồ trong Giáo Hội thiếu mất một cái gì cựu kỳ quý báu. Tuy nhiên một xác quyết như thế không thể chứng minh dựa vào khái niệm; xác quyết đó là một kết luận rút ra từ một kinh nghiệm sống động. Rủi thay đó là kinh nghiệm về một lời hứa,  về một đòi hỏi thâm sâu. Nhưng còn phải giữ
lời hứa, còn phải thể hiện sự đòi hỏi ấy một cách hiển nhiên. Tu sĩ Đaminh chúng tôi luôn thiếu xót các nào đó trong hai việc ấy. Vậy chúng tôi đáng được người ta gán cho một linh đạo riêng biệt. Nhưng khi chúng tôi đọc bản trình bày linh đạo ấy, dù được một người anh em chúng tôi soạn, chúng tôi cũng tưởng mình đang soi mặt trong một tấm gương làm méo mó hình ảnh.

II.  SẮC THÁI ĐAMINH CỦa vài thỮc tẠi thiêng liêng [7]

Bây giờ chúng ta hãy xem xét một số cung cách đặc thù của những đệ tử của thánh Đam4inh. Những cung cách đó có
phác họa một chân dung thiêng liêng độc đáo đi ngược lại lối nhìn của chúng tôi không ?

“Chân lý đời sống”

Mỗi tu sĩ Đaminh đều hy vọng một ngày nào đó xứng đáng lãnh lời khen mà Bossuet tặng cho vĩ nhân Condé: “một con người chân thật”. Có người cãi: nhấn mạnh về chân lý thì cũng là nhấn mạnh. nhưng chân lý thì phổ quát. Tuy nhiên “chân lý” là một châm ngôn riêng, vốn xác định một gia đình thiêng liêng khác hẳn với “đức ái"(caritas). Có thể như vậy, và chúng ta thấy rõ người ta có thể hệ thống hóa trong hai đường hướng này, hai linh đạo khác nhau. Cho dù người ta hiểu thực sự -không phải luôn như vậy - rằng chân lý Đaminh trổi vượt hơn chân lý của Aristote, vì là chân lý của thánh Gioan, cho dù chúng ta sống theo chân lý mạc khải vĩ đại trong sách của Gioan. Chân lý là lòng mến thì ngay cả lúc đó người ta có thể thấy hai gia đình khác biệt: gia đình Đaminh sống theo lòng tin, gia đình Phan sinh sống theo lòng mến. Mặc dù lòng tin được hiểu và sống cách sung mãn, theo thánh Phaolo như là lời đáp trả của toàn thể con người có lòng mến đối với “Chúa Con Thiên Chúa”, “Đấng đã thương tôi và phó mình vì tôi”, mặc dù lòng mến có bao hàm linh cảm, những biệt phân sự trung chính, soi sáng tinh thần bằng nhựng ân huệ, mặc dù lòng mến ẩn giấu lòng tin nơi mình như một cái cốt, tuy nhiên, người ta vẫn thấy hai mẫu Kitô hữu, hai mẫu tu sĩ, hai mẫu tông đồ. khi mà họ trở thành chuyên gia về tư tưởng, các tu sĩ Đaminh tỏ ra thiên về duy trí thuyết, các tu sĩ Phan Sinh tỏ ra thiên về duy chí thuyết. Đúng thế: và chúng tôi thực sự nhắc đến hai thế giới đã có, đang có, trong lịch sử loài người. Theo chiều hướng này giả sử có một linh đạo Đaminh đi (vượt hẳn dòng được thánh Đaminh sáng lập). Nhưng chúng tôi vừa khước từ xu hướng duy trí thức, vì xu hướng đó sẽ giam hãm đời sống các linh hồn đến với ánh sáng và làm sự thật trong một linh đạo làm khô khan. Ngược lại, chúng tôi đệ tử thánh Tôma, chúng tôi không thể xem xu hướng “duy ý chí” khác hơn là một sự hiểu lầm. Còn lại cái gì? Một đàng tất cả những gì là tích cực và chính trực trong các linh đạo thiên về ý chí, thì chúng tôi thấy quen thuộc như khí hậu nơi quê quán chúng tôi và được hoàn tất trong tổng hợp của thánh Tôma. Đàng khác xu hướng duy trí thức Đaminh khi nó không phải là gàn, thì đối với chúng tôi, chỉ là cung cách đúng đắn và hết sức đòi hỏi của tinh thần (cung cách trực giác và thuần lý)

“Nơi chúng ta, cha Gardeil nói, nếu không phải là cha Lemonyer cái trí thức gìn giữ cái thiêng liêng”. Cái trí thức còn làm nhiều hơn là gìn giữ cái thiêng liêng. Chúa biết đó là
công trạng lớn và nhiều phong trào đạo đức đi lệch đường
nghiêm trọng như thế nào, vì không đến xỉa gì đến sự gìn giữ ấy. Tinh thần đòi hỏi lòng mến thâm sâu và cực độ phải ngay thẳng. Tính ngay thẳng là đức tính đệ nhất của nhân đức hàng đầu, của đức tin, đức tính chủ trì các đức tính khác (Tại sao đức tính này lại không còn thấy trong số những đức tính khác của đức tin trong sách giáo lý ?) sự ngay thẳng này là đức tính của một tinh thần và của lòng mến đi đến chính Thiên Chúa, chính Ngài, không hơn không kém, và không cần những công thức, mà ở trạng thái
trần thế khi cần thiết cho sự ngay thẳng ấy. Coi trọng tính cách siêu việt của Thiên Chúa, coi trọng Đấng hữu thể, Đấng khôn ngoan, Đấng tình thương, đời sống vô biên, coi trọng sự mạc khải và thông phần của Ngài, những điều đó tạo những “kẻ khôn ngoan”

Tu sĩ Đaminh là người tin vào chân lý, tin vào khả năng của tinh thần để nhận ra chân lý: nhận ra những chân lý tự nhiên, và khi nào được thấm nhuần ân sủng, thì biết nhìn nhận chân lý Thiên Chúa, nếu chân lý này tự tỏ mình cho tinh thần. Con mắt mở ra, và khi bình minh chiếu, nó nhận ra ánh sáng”. sự trong sáng của ánh sáng vinh cửu; phản ánh của nguồn sáng này đem lại cho tinh thần sự tươi mát, sự nghiêm túc trọn hảo của những trẻ em, và không một kinh nghiệm nào về những gì tàng ẩn trong lòng con người có thể làm hư hỏng sự tươi mát và nghiêm túc đó.

Một ý thức sắc bén về cái tương đối, nhưng nhiệt thành tôn trọng những giá trị của nó và quý chuộng những nét đa dạng của nó, được kích thích bởi sự dâng hiến cho tuyệt đối. Sự gắn bó của đức tin siêu nhiên phát động sự tìm kiếm không ngừng của
tinh thần, vì đức tin hướng tinh thần về vô biên, về vô hình và về cái không thể hiểu được. Ngày nay, những gì là uyên bác
phát xuất từ những kiến thức của con người, nêu ra nhiều câu hỏi và nhiều bí nhiệm hơn là những điều chắc chắn, và còn ít hơn nữa một giáo thuyết có hệ thống, thì tinh thần điều tra, tinh thần
cực kỳ dè dặt, tinh thần phê bình phù hợp với tinh thần chính xác. Tinh thần này tin tưởng vào bất cứ chân lý nào. Nó đã luôn dung hòa những cực đoan. Sự khôn ngoan của nó luôn bị giằng xé quá mức theo tất cả những chiều kích của Đức Kitô trên thập giá.

Tinh thần con ngưới cảm thấy sung sướng, vì trong những kiến thức loài người, nó không còn có sự ngây thơ của thời đại tiền khoa học ,bởi vì hiện giờ, rất may là óc phê bình, tuy làm việc nghiêm túc trên sự vật, nhưng đã không làm phương hại gì đến phần thiết yếu của trật tự của chúng ^[8]. Hơn bao giờ tinh thần tin vào một trật tự các sự vật. Trong sự hỗn loạn của các tâm hồn ngay thật, nó có thể hướng về chân lý đời sống. Chân lý này như có hai cấp: trước hết (chân lý) là phù hợp giữa những phán đoán điều khiển hành động với trật tự của Thiên Chúa và với trật tự các sự vật; kế đó (chân lý)là sự phù hợp của hành động với phán đoán ấy. “trước hết”, “kế đó”, là những thời của một thứ biện chứng liên lỷ, phức tạp và tiệm tiến, mà trong quá trình của biện chứng ấy, cấp hai không ngớt giao thoa: sự phán quán về hành động luôn chịu ảng hưởng của phẩm hạnh thực sự của kẻ phán đoán. Phải nói thêm rằng bản chất của chủ thể phán đoán cũng được bao gồm trong trật tự các sự vật, mà phán đoán phải phù hợp với. Cũng như trong triết học, thuyết duy thực của thánh Tôma không phải được hiểu cách ngu xuẩn như là thứ duy thức của sự vật tự tại, cũng vậy trong nếp sống thiêng liêng, cái phản ứng cá nhân của chủ thể đối với mình thì quan trọng nhất, nghĩa là tính thành thật của nó theo cái nhìn riêng của nó, vị trí hiện sinh của nó, rốt cuộc, theo ơn gọi và ân sủng của nó. Nhưng sự thành thực thường thường có thể lầm. Nó chỉ là một chuyện đột phá vô trật tự, điều có vẻ trổi vượt là một hỗn hợp rất khả nghi của những mệnh lệnh của “siêu ngã”,   của giận hờn mà “siêu ngã” làm chua cay và những cơn nổi dậy của một yềm thức đầy mặc cảm ("tôi là như thế đó”, người
"thành thực” nói và như thế, và quả thực chính là “cái ấy” của những nhà phân tâm học mà đương sự phóng ra trong hành động). Trong một thế giới như vậy, con người của chân lý có vẻ kỳ lạ. Người đó duy trì sự trung tín với trật tự của Thiên Chúa và với trật tự các sự vật, cách sống động, người đó là xác quyết của một chân lý khách quan ^[9].

Người đó khước từ sự phân biệt giữa giáo thuyết thiêng liêng và luân lý. Nghệ thuật sống chỉ có một. Và nghệ thật này chỉ là một áp dụng trược tiếp kiến thức về Thiên Chúa vào việc thể hiện một định mệnh. Sự giao thoa giữa định mệnh bản thân này với nhiệm cuộc cứu độ chung như thánh Phaolo trình bày cho
tín hữu Côlosê và Êphesô, thì cũng thực tiễn bằng hay thực tiễn hơn là những luật lệ chi tiết về hành động. Là lời nói về
Thiên Chúa, biểu lộ trung thực lời nói của Thiên Chúa, thần học vẫn là một, qua ba trạng thái: Suy tư về những chân lý thuộc về Thiên Chúa, cảm nghiệm trong vui sướng những chân lý ấy
(thần bí) và làm cho nếp sống của con người phù hợp với trật tự các chân lý ấy.

Ba từ ngữ phát xuất cách tự nhiên từ các ngòi bút Đaminh và rất có ý nghĩa toàn vẹn, cấu trúc mô thể. Chúng tôi rất ngại viết từ ngữ chót này, đặc thù nhất trong ba từ ngữ. Một đệ tử của thánh Tôma không thể sử dụng nó mà không giải thích.Từ ngữ này làm độc giả hôm nay nghĩ đến một một hình thức bên ngoài và có lẽ là võ đoán. Ngược lại nó có nghĩa là đi xa hơn những vẻ bên ngoài và những cảm giác để luôn đạt tới, như Littré thẳng thắn nói: ” điều làm cho một vật nó là thế” và mối lo âu đạt tới “mô thể” đi đến mối lo âu đạt được những “cấu trúc": các sự vật từ bên trong, theo những nguyên lý của chúng, do những quan hệ thiết yếu được phối trí như thế nào và làm thế nào chúng ta sắp xây dựng những tư tưởng và những phương pháp của chúng ta, phù hợp với sự vật ? Trọn vẹn, nói đến sự đòi hỏi tính cách sung mãn mà chúng ta đã nhấn mạnh khá nhiều ? Ở đây chúng ta nên lưu ý rằng từ ngữ này bao hàm ý nghĩa “hội nhập”. Đó là điều mà sự khôn ngoan đòi hỏi, tu sĩ Đaminh sử trí theo lối các sinh vật cao đẳng, vốn phát triển cùng một lúc về mặt phức tạo,đa dạng hóa đến cực độ những cơ quan của chúng và nơi chúng những cơ quan có vẻ kém nhất lại đóng một vai trò thiết yếu. Một trong những nỗi khổ tâm nhất của tu sĩ Đaminh trên trần gian này là thấy không ngớt hoặc là đối lập hoặc là lẫn lộn trong hỗn độn, hoặc là tránh né bằng những giải pháp nửa vời, những gì phải phân biệt để kết hợp, theo từ ngữ tuyệt diệu của Maritain. Tu sĩ Đaminh giải quyết một cách nhẹ dạ, không giản lược thành những sơ đồ quá đơn giản, không thâu tóm những vấn đề vô cùng phong phú và vượt khả năng hiểu biết vào một trong nhiều diện của chúng. Tu sĩ Đaminh nắm toàn bộ dữ kiện. Như thế, trước tiên là trật tự ân sủng và trật tự tự nhiên, đặc biệt mầu nhiệm tiền định, cũng như tác động của Thiên Chúa, và sự tự do của con người. Thay vì thấy giữa hai vế một sự đối lập hay một sự cạnh tranh, hay cả một sự điều hợp nào của những lực lượng ngang hàng với nhau, tu sĩ Đaminh nói với Thánh Âu Tinh: “được cấu thành là hữu thể tự do, bởi sức thúc đẩy của ân sủng”. Như vậy tu sĩ Đaminh chủ trương cùng một lúc, một Kitô Giáo vinh quang và có chiều kích toàn vũ, trong đó chiều theo những ý định của
Thiên Chúa, Đức Kitô là chóp đỉnh của toàn thể tạo vật, và một Kitô Giáo bị tổn thương sâu xa theo đó, chính tội lỗi là
nguyên nhân quyết định mầu nhiệm nhập thể. Như thế cái nhìn lạc quan của tu sĩ Đaminh cân xứng với một cái nhìn bi quan triệt để vốn thấy được với tất cả cái thảm trạng bi đát của nó, tính cách khốn cùng của tội lỗi, của đau khổ, của cái chết và của hỏa ngục, vì cảm thức về Thiên Chúa làm tăng thêm sự ghê tởm đó, thay vì làm giảm bớt, chỉ có mầu nhiệm cứu chuộc mới lập lại được nước cờ. Cũng như thế, nhưng những tỉ dụ về sự có mặt cùng một lúc ở hai cực có thể được nhân lên, lòng sùng mộ Đaminh kết hợp sắc thái giản dị bình thản, cao siêu và thanh lọc của phụng vụ, với sự ưa thích những lối sùng mộ giàu tưởng tượng hơn và bình dân hơn, mà chuỗi mân côi là biểu trưng, một sở thích của cuối thời Trung cổ.

Sự đòi hỏi tính cách trọn vẹn và vẹn toàn của tinh thần Đaminh xuất hiện rõ rệt nhất khi người ta tự hỏi tinh thần đó quy về Thiên Chúa, quy về Chúa Kitô, hay qui về con người ?
Một câu hỏi vô ích ! Khi nhìn nhận một sinh vật, người ta cũng không thể nói cái gì là số một, bộ óc hay trái tim. những tổng hợp giáo thuyết về đời sống thiêng liêng chỉ có giá trị, nếu bao hàm những những thay đổi về quan điểm và như vậy, bao hàm sự di chuyển những chủ điểm. Một giáo thuyết mà chỉ có một chủ điểm thì phải đáng nghi ngờ. “Tất cả thuộc về anh em, mà anh em thuộc về Đức Kitô và Đức Kitô lại thuộc về Thiên Chúa”. Đó là thuyết quy về Thiên Chúa, bởi vì Thiên Chúa có ưu vị tuyệt đối và tất cả giáo thuyết về linh đạo, theo thánh Tôma là việc con người ý thức mình phải trở về với Thiên Chúa như một thọ sinh tự do, phải thực hiện cách tự do giữa tập thể các thọ sinh. Nhưng
Đức Kitô , Đấng trung gian duy nhất, ở đúng vào trung tâm.
Dù sao,thánh Tôma phải lãnh những lời chỉ trích của một số người tố cáo ngài quá đề cao con người đã làm cho giáo thuyết thánh rơi vào một thứ thuyết duy tự nhiên, duy nhân bản giữa tư tưởng đan tu và ngài dường như có sai biệt y như giữa bảng hình tại nhà thờ Vezelay và những bức tượng của nhà thờ chánh tòa thành Reim. nhưng sau khi ấn định vị trí của con người đủ mọi kiểu, thì con người thực là chủ điểm trong thời gian người ta suy nghĩ về nó, và về nếp sống của nó. Con người phải tự mình thể hiện chính mình. Chúng ta nên nhấn mạnh: sự chú ý đến con người, sự chú ý mà người ta đòi hỏi con người phải có trong tất cả mọi hành vi của nó, phẩm chất tinh thần nó phải đặt vào đấy, niềm tin tưởng người ta đặt nơi nó, niềm phấn khởi nhiệt thành và sáng suốt được gợi lên để nó mến sự tự do của nó, về các điểm ấy, những đệ tử của các nhà thuần túy nhân bản, miễn là những đệ tử ấy trung thành với giáo huấn của tôn sư. Phải coi trọng sự trọn hảo của đức ái, và điều đó đòi hỏi phải quan tâm thực sự đến những điều kiện của những hành động của con người.

 “Chiêm niệm và chia sẻ cho kẻ khác những gì đã được chiêm niệm.”

Tổng hợp trứ danh nhất bao gồm những cực đoan mà tu sĩ Đaminh hướng về, là điều mà thánh Tôma gọi là “đời sống hỗn hợp”. Người ta thường hiểu như là một pha trộn, hoặc như là một sự luân phiên: giản dị là dành một phần cho chiêm niệm, và một phần cho hành động ^[10]. Điều đó không thể nói lên đặc điểm của đời sống hỗn hợp: bất cứ đời sống nào cũng phải có những thời để linh hồn nhìn lại và vui sướng dừng lại những mầu nhiệm của Thiên Chúa, và những thời để chu toàn những phận sự dưới thế. Thật ra đó là một bậc sống chịu sự chi phối của tinh thần, được tổ chức thành một hệ thống chế định và có những tục lệ. Những cơ chế và tục lệ có thể khác nhau tùy theo những quy định thiêng liêng, nhưng vẫn phải bàn đến, khi người ta cụ thể hóa nếp sống gắt gao ấy trong các cộng đoàn. Nguyên lý biểu thị đặc tính của nếp sống ấy là một thứ quan hệ giữa chiêm niệm và hành động; một công thức cổ điển diễn tả mối quan hệ này: ” hành động do sự sung mãn chứa chan của chiêm niệm”. Trong cụ thể có nghĩa gì ?

Như bất cứ một hình ảnh nào, công thức ấy có thể dẫn đến sai lầm. Nhiều Kitô hữu, kể cả những linh mục và tu sĩ, rất sẵn sàng hành động theo sự tràn đầy tự phát của tình trạng sung sức của họ, mà không lưu tân gì đến những nhu cầu thiết yếu nhất của những kẻ họ có trách nhiệm. Khi người ta nhận thấy thật sự những nhu cầu cứu độ, vốn phải làm nảy sinh hành động của người tông đồ, và đàng khác, những đòi hỏi của đời sống chiêm niệm tràn đầy chứa chan thì sự dung hòa hai sự kiện đặt ra một vấn đề khó khăn, khó khăn đến mức thực sự nan giải. Người tông đồ bị hao mòn và bị giằng co trong vấn đề ấy. Đặc thù của mỗi đời sống là ý hướng, và phải “sạc”, chữ này ngày nay đã yếu đi như từ ngữ
“ý hướng ngay lành”, với tất cả mãnh lực của một hứng khởi sáng tạo. Một ý hướng chính là nguyên lý năng động, tác động trong
tất cả các ý riêng rẽ và liên kết chúng. Trong cùng một cuộc đời, không thể có hai ý hướng chính ^[11], nhất là có khả năng quyến rũ như ý hướng chuyên tâm chiêm ngưỡng những mầu nhiệm của Thiên Chúa và trở nên thật sự hữu ích cho các linh hồn. Nhất là bởi vì chiêm niệm và hành động bắt ta sống trong hai thế giới, trong đó có thể nói ta không thở theo cùng một áp suất, và cũng không theo một nhịp, và chiêm niệm và hành động đòi hỏi những khả năng tương phản: tất cả đều khác nhau, nào là sự thích nghi cái nhìn, nào là sự diễn tiến của trí tưởng tượng, những suy luận của cái trí và những hứng khởi của cái tâm ,cái trạng thái huyền nhiệm và quyết định của những vùng tiềm thức sâu thẳm,nơi mà luôn rút lấy thực chất và phẩm chất, phần tốt nhất của hành động chúng ta.

Muốn thống nhất hai hướng khác nhau như vậy của đời sống, để rồi trong những lượt luân phiên cần thiết, có một yếu tố trổi vượt rõ rệt, vừa đơn thuần,vừa phức tạp, thì cần phải có ba điều kiện: chiêm niệm phải đạt tới một mức độ nào đó, hành động phải có một phẩm chất nào đó, chiêm niệm phải có một ưu vị nào đó.

Nhà chiêm niệm, theo quan niệm người Hylạp, thì cố xuất thế và không quan tâm đến trần thế. người đó là một ông quan, đứng ngoài cảnh huyên náo. chiêm niệm có tính cách Kitô, trong mức độ không chủ trương quên mình trong “bản thể Thiên Chúa”, nhưng sống trong lòng kính mến Thiên Chúa của Đức Giêsu Kitô. Kính mến Ba Ngôi Thiên Chúa, trong ý thức về nhiệm cục cứu độ. Trong những đêm một mình với Thiên Chúa, những lời
kêu than mà thánh Đaminh thốt ra là: Lạy Chúa xin nhân từ đối với con ! “Những kẻ tội lỗi sẽ ra như thế nào ? ” chứng từ đẹp nhất mà chúng ta có về Ngài là do ngưới kế vị Ngài, đứng đầu hội dòng, chân phước Jourdain de Saxe : Linh hồn ngài là  “cung thánh của lòng trắc ẩn”, nơi đó ngài hiến dâng cho Thiên Chúa tất cả những khốn khổ của loài người”.

Đàng khác, đối tượng của hành động phải là chính những mầu nhiệm thuộc Thiên Chúa, mà người chiêm niệm phải đồng hóa. Không thể là bất cứ hành động từ thiện nào, nhưng phải là hành động đích thực tông đồ  “chia sẻ cho kẻ khác những điều đã được chiêm niệm” , được diễn tả hay hơn như sau: đến lượt phải dẫn đưa kiểu khác vào sự chiêm niệm những mầu nhiệm thuộc về Thiên Chúa. Trong lúc hành động, tất cả mọi mối bận tâm đến những con người và tất cả những hành vi cử chỉ cần phải có để gặp gỡ họ đều có nguy cơ làm người tông đồ lãng quên
Thiên Chúa. Nhưng lúc đó, người tông đồ vẫn có thể nhìn
Thiên Chúa và cùng một lúc hoàn toàn thuộc về họ mà không sợ tật  “lác mắt” ^[12], nếu muốn biết nhìn họ như là những người hưởng nhờ ơn cứu độ. Thật cũng là lạ trong Giáo Hội của Chúa Kitô ít thấy dạy mệnh lệnh trọng đại mà Chúa ban bố cho các môn đệ : “Khi chúng con vào nhà nào, chúng con hãy nói:
Bình an cho nhà này”, Thật không phải chỉ là một nghi thức cho xong chuyện, nhưng chính là luật quan trọng dạy những cử chỉ huynh đệ, những cử chỉ này phải được tái diễn suốt thời gian
xảy đến, trong niềm mong muốn giúp kẻ khác đạt được bình an của Thiên Chúa. Ở đây chúng ta động đến một trong vô số những điểm cho thấy rõ nhất sự trở về nguồn Tin Mừng và tông đồ giúp gặp lại trong sức mãnh liệt nguyên thủy những trực giác chính yếu của Đaminh biết chừng nào. Đời sống hỗn hợp trong đó hành động huynh đệ, thay vì làm tổn thương đến chiêm niệm, lại phải theo nguyên tắc làm lợi cho chiêm niệm, thì đòi hỏi phải có giá trị của một nhân đức đối thần của đức ái huynh đệ, và chính đó là trung tâm điểm của Tin Mừng. “Ai thấy kẻ khác thì đã thấy Thiên Chúa”, theo một “agraphon” ^[13]chắc chắn đích thật. Nhưng phải thật sự nhìn kẻ khác, nhìn họ với một cái nhìn Kitô, thay vì chỉ nhìn thoáng qua, trong đầu óc bận bịu với những phương tiện hành động, phải nhìn chính họ, thực sự họ, chứ không phải một vai phụ của vở hài kịch của chúng ta, và nhìn họ người con của Thiên Chúa đấy.

Sự quan tâm thực sự này chỉ có thể được duy trì, hay đúng hơn, được tái diễn trong Thiên Chúa mà thôi. Chỉ có Thiên Chúa mới ban được điều này, và Ngài chỉ ban cho những tôi tớ biết
tái diễn cái nhìn lên Ngài. Tính cách vô vị lợi của hành động chỉ là diện tiêu cực của sự quan tâm tối hậu, tuyệt đối, hiến cho
Thiên Chúa, điều này được biểu lộ cụ thể bởi “cái nhìn liên tục kéo dài, tổng quát, âu yếm về những mầu nhiệm thuộc
Thiên Chúa”, nói cách khác, bởi sự chiêm niệm . Ưu vị của
chiêm niệm được cảm nghiệm như là một yêu cầu sinh tử trong hành động tông đồ, không những vì việc Thiên Chúa thông ban ơn soi sáng, nhiệt tâm và nghị lực, mà chúng ta biết kẻ khác được thừa hưởng ở mức độ chúng ta sống kết hợp với Thiên Chúa một cách vô vị lợi, có thể nói người tông đồ còn bắt buộc phải xem chiêm niện là ưu tiên , vì phải kêu cầu Chúa đến trợ giúp. Quá kinh khủng sự chênh lệch giữa những nhu cầu của thế giới và những phương tiện loài người của người tông đồ. Lời cầu xin không đủ để sửa chữa lại sự chênh lệch ấy, lời cầu nguyện cũng phải được thấm đượm ánh sáng chiêm niệm. thế gian là thế, mà loan báo Tin Mừng vào tai họ thì là một sự điên rồ quá to lớn. Vậy cũng điên rồ, một sinh hoạt tông đồ muốn chấn khởi ý thức về tính cách siêu việt của Thiên Chúa, chấn khởi nhu cầu thanh luyện bản thân, và niềm ao ước kết hợp sinh động với Thiên Chúa. Người tông đồ mà không thoái hóa trạng huống duy sinh hoạt thì thế nào cũng hổng chân, cũng nhào té trong Thiên Chúa, cũng thu lượm những khả năng của mình, tôi muốn nói sự yếu hèn của mình. Tác động này diễn đi diễn lại, biến người tông thành một người chiêm niệm: tác động ấy làm người tông đồ trở nên con người thống nhất, đơn giản và giúp người tông đồ hết sức quý mến đời sống ẩn dật nơi Thiên Chúa như một vấn đề sinh tử vậy. Chúng ta hãy hiểu rằng đây không phải như nơi người tông đồ hoạt động, chỉ là nhu cầu cần được Thiên Chúa trợ giúp trong công việc mà họ cảm thấy vượt quá sức họ. Đây chính là nhu cầu bản thân được cảm nghiệm về những mầu nhiệm thuộc Thiên Chúa mà người tông đồ muốn làm chứng nhân. Hành động tông đồ chỉ có hiệu lực ở mức độ mà người tông đồ vừa hành động - lời nói của họ là một hành động- vừa chiêm niệm điều họ làm chứng nhân, hay ít nữa là đánh thức ký ức còn nóng hổi về điều ấy. Tiêu chuẩn của đời hỗn hợp là hành động không chỉ phát xuất từ một chiêm niệm trước đó, mà còn hoàn tất ngay trong chiêm niệm.

Một cái nhìn đúng đắn về việc bố trí chiêm niệm và hành động trong đời hỗn hợp, có một tầm quan trọng rất lớn đối với người tông đồ. Cái nhìn này không kém quan trọng đối với một Kitô hữu, vì mỗi Kitô hữu phải nỗ lực thực hiện cái gì mình có thể làm được trong việc dung hòa chiêm niệm và hành động.
Quả thật mối liên hệ truyền thống giữa chiêm niệm và hành động thì chặt chẽ hơn là người ta thường nghĩ. Hành động là sinh hoạt của những nhân đức luân lý, nó giống như là thân xác của đời sống thiêng liêng, mà sinh hoạt của các nhân đức đối thần như là linh hồn. Hành động thanh luyện con người trần tục của chúng ta, đặt nó vào nền nếp và hoàn tất nó, còn chiêm niệm nếu chỉ là một phần của đời sống đối thần, thì ít nữa cũng là một phần cốt yếu cần thiết, vì phận sự của chúng ta dưới thế là tập sống làm con Thiên Chúa, làm người đồng hương với các thánh trong ánh sáng, và đời sống vĩnh cửu,b ắt đầu trong đức tin, là “biết” Thiên Chúa chân thật duy nhất. Chỉ có Chúa mới có thể ban cảm thức thân sâu về mầu nhiệm của Ngài, bình thường, Ngài thể hiện điều ấy qua việc làm cho đức tin chúng ta sáng tỏ hơn và lòng mến của chúng ta đậm đà hơn, cân xứng với những hành động yêu mến của chúng ta. Những ân của Chúa Thánh Thần không phải là một xa xỉ phẩm, nhưng là cần thiết cho đời sống của mỗi Kitô hữu. Những ơn ấy không chỉ được biết đến nhờ một hoạt động vẻ vang, trong sự trở lại và sự thánh thiện cao độ, trong đời sống thông thường, những ơn ấy cũng có một lưu lượng bình thường, thường xuyên hầu như lén lút, giống như một mạch nước vô hình rỉ ra và nhờ nó mà đồng cỏ luôn xanh tươi. Giáo thuyết về sự cần thiết của các ân Chúa Thánh Thần thì cực kỳ quan trọng để quan niệm cho quân bằng đời sống siêu nhiên: có nghĩa là trạng thái thông thường của người Kitô hữu không phải là trì trệ, và một thứ  “thiên tài phi thường” hay không đáng kể nhưng luôn được lãnh nhưng không, không thể ngụy tạo nhờ khôn khéo, là bí quyết tiên khởi của bất cứ giá trị nào trong cuộc sống như trong nghệ thuật. “ Ảnh hưởng bí nhiệm từ trời !”. Trong cảm nghiệm - mà tâm lý học hiện đại đã xác định nó cần thiết như thế nào cho đời sống - lại có yếu tố tương đương với ân sủng, thâm trầm hơn kinh nghiện bí ẩn nhất: một sáng kiến của Thiên Chúa, ân huệ của Ngài hoàn toàn được ban nhưng không ^[14].

Cảm thức về con người ^[15]. Ở đây không thể bỏ qua cái hay mà giáo thuyết về “cơ cấu con người” - hồn và xác, hồn là “mô thể” của xác, là “hiện thể” của xác - mang lại cho toàn thể
kỷ luật thiêng liêng. Không thể chủ trương sống tinh khiết như thiên thần, và càng không thể có bất cứ mối oán hận nào đối với những sự thật khả giác. Quân bình, sức khỏe tinh thần,
khôn ngoan, khiêm tốn của kẻ không thể nghĩ đến một thứ độc tài nào của tinh thần - như những người thuộc phái khắc kỷ và phái Descartes chủ trương - nhưng làm tiến triển một “chính thể” trong thế giới nội tâm. Thân xác, những đam mê, óc tưởng tượng đều hoàn toàn nhập cuộc. Phụng vụ và những tục lệ đan tu Kitô hóa chúng và đổi lại, được hoàn tất tốt đẹp. Việc đền tội không trừng trị một kẻ thù, nhưng là kết hợp cái phần lộn xộn của bản thân vào tế lễ của tình yêu. Những đam mê, hầu như là những nguyên liệu của nhân đức, các nhân đức chỉnh đốn những đam mê nhưng không phải chỉ chống đối những lệch lạc của chúng mà thôi, nhân đức còn thu hút sức mạnh và sự hăng hái và bản năng của đam mê để hoàn tất những hành động tốt. Các nhân đức là cố gắng của tinh thần chế ngự những vùng còn nặng thú tình trong con người chúng ta. Càng hay, nếu những đam mê đem sức bồi dưỡng cho nhân đức là mạnh. Đam mê hiến nhiều sinh lực hơn để phục vụ cái tốt.

Lạc quan như thế này không phải là ngây ngô. Những khám phá không thể chối cãi được của tâm lý học hiện đại, đặc biệt của ngành tâm lý chiều sâu, không mảy may làm nao núng, vì họ đã được đề phòng. Không bao giờ những đệ tử thánh Tôma đã nhượng bộ trước sự lôi cuốn của những nhà luân lý của thời hiện đại, họ tự hào làm sáng tỏ mọi vấn đề, đem vào kế toán những tội lỗi và những hành động nhân đức, tuyên bố tính nặng nhẹ hay là mức công đức. Cảm thức với mầu nhiệm siêu nhiên đồng ý với cảm thức về mầu nhiệm con người để chận đứng cái tự hào hiểu biết những trạng thái thực tế, và để đi xa hơn là nghi rằng tự do bị đàn áp tứ phía, chúng ta bao giờ cũng chỉ được tự do với điều kiện. Trước những khám phá mới đây, những nhà luân lý “hiện đại” phải thay đổi lối suy tư  ^[16]. Những ai sống theo những truyền thống thượng cổ và trung cổ (đặc biệt của thánh Âutinh và Grêgôriô) giống như những người dân của một xứ đã kinh nghiệm từ thiếu thời: mưa, gió, mặt trời, thế rồi những nhà bác học về khí tượng đến để xác định những thí nghiệm nhờ những dụng cụ đo lường ^[17].

Nhưng từ thời thánh Đaminh và thánh Tôma, con người đã thay đổi nhiều. Sự yếu đuối thể chất, tình trạng tinh thần yếu kém, sinh lực tâm lý giảm sút buộc phải đảo lộn chế độ khổ hạnh. Có lẽ ngày nay một số tục lệ đan tu sẽ chẳng được tự nhiên phát minh như chúng có hiện giờ, mặc dù chúng mau lẹ trở nên, đối với ai thực thi, tự nhiên hơn là những luật lệ đi đường đối với người lái xe, nhưng vẫn có một cái gì khó chịu về chúng. Óc tưởng tượng đã thay đổi nhiều hơn nữa, đã mất sự linh hoạt kỳ diệu, vốn khiến thường xuyên có những mơ mộng và thị kiến, khiến lầm tưởng chúng là thực tế, theo lối những kẻ bán khai, và nâng đỡ sinh hoạt tinh thần nhờ những hình ảnh sâu sắc và rõ rệt. Do đó ngày nay tâm trí sổ lồng nhiều hơn. Tất cả những điều ấy tạo nên những điều kiện rất khác xa với thời xưa cho những việc đạo đức thiêng liêng. Chúng ta không luôn luôn thấy những thích nghi cần thiết. Nhưng những khó khăn ấy chỉ ảnh hưởng đến những thể thức
thứ yếu của việc thực hành. Những khó khăn ấy phải góp phần giảm nhiều đi sự quan tâm mà vì thói quen, trong sách vở đạo đức, người ta bày tỏ đối với những nét đặc thù nơi những nhân vật thánh thiện ngày xưa, những nét về tình cảm, những việc tu đức, những thị kiến, những lời nói, những phán đoán, bị ảnh hưởng của những não trạng hoàn toàn lỗi thời. A ! trong tất cả những điều đó, chúng ta chỉ còn thấy nhờ quá nhiều thích nghi, mà cách chung, chúng ta không đủ tin tưởng những quy tắc của linh đạo Đaminh!  Đó là thức ăn cho tính hiếu kỳ lịch sử hơn là giúp cho lòng sốt sắng. Đặc biệt chúng ta đừng mong có một sự ngây thơ, mà xưa kia là đích thực, trước khi trong thời hiện đại, tâm thức đã trở thành “tư duy” hơn là cái ngây thơ mà đã quyến rũ rất nhiều, tỉ dụ cha Clérissac, không thể là điều thiết yếu của linh đạo Đaminh, vì cái ngây thơ ấy đã quá gắn liền với một thời đại của nhân loại vô phương: chúng ta có tính cách “tư duy”. Chúng ta sẽ không lùi lại giai đoạn trước. Điều có thật, đó là sự kiện tác dụng của ánh sáng trường cửu, sự tiếp xúc thường xuyên với những nguyên lý cao cả nhất, việc trở về nguồn liên lỉ, phải là nguồn tươi trẻ, đối với những người biện hộ  của chân lý.

NhỮng lỜi khuyên tin mỪng.

Cấu trúc của đời tu hỗn hợp làm cho đức khó nghèo, đức khiết tịnh và đức vâng phục có một phong cách khá đáng lưu ý. Cấu trúc này làm cho những phương tiện này không thể trở thành trực tiếp những phương tiện tông đồ, theo lối mà một phương tiện tự nhiên, tỉ dụ việc sử dụng một dụng cụ được trực tiếp hướng về cứu cánh của nó.Luật quan trọng của Tin Mừng về “sự thêm cho” được áp dụng đối với chúng với một sự đòi hỏi gắt gao: “Hãy tìm Nước Thiên Chúa và sự công chính của Ngài, còn các thứ kia, Ngài sẽ thêm cho”. Đúng là luật của mọi thứ khó nghèo. Tôi đã nói ở nơi khác ^[18], đức khó nghèo là thiết yếu thế nào cho người tông đồ. Niềm cậy trông của chiêm niệm khiến người tông đồ dứt bỏ một cách rất gắt gao theo bốn chiều hướng của nền thần bí Kitô Giáo về đức khó nghèo: thọ sinh và thọ sinh tội lỗi, là hư không và càng không có gì cả, trước Đấng tạo hóa và vị thẩm phán của họ; con cái của Thiên Chúa chăm chú làm theo ý muốn của Cha trên trời, người Kitô hữu sống phù hợp với Đức Kitô chịu đóng đinh trên thập tự giá, người nhân hậu, dứt bỏ của cải để cung cấp cho nhu cầu vô hạn của những con người khốn khổ. Ý hướng chiêm niệm nhấn mạnh đến những chiều kích sâu sắc của đức khó nghèo, vốn luôn có nguy cơ chỉ còn là một thứ tiết kiệm hoàn toàn theo chiều ngang, duy lợi ích. Người tông đồ càng nhấn mạnh trong thực hành bên ngoài đến tính cách tương đối của của cải- tương đối với những bó buộc của hành động-thì càng khơi lại nơi mình cảm thức về tuyệt đối, về sự điên rồ được bốn nhận xét trên chi phối, người tông đồ chứng tỏ tính cách thực hành bằng cách tự hỏi trong mỗi một trường hợp: có tuyệt đối cần thiết không.

Đức khiết tịnh bất cứ là của ai cũng là một trường hợp đặc biệt của đời sống trong sạch nói chung, của cuộc đời ngay thẳng và toàn vẹn, không chịu bị cắt xén, cũng không chịu thỏa hiệp. Đức khiết tịnh là chứng từ tuyệt hảo của lòng trung tín đối với
phu quân của linh hồn. Đức khiết tịnh là người chiêm niệm và người tông đồ là một đức tính cần thiết của đức tin, của cái nhìn đi sâu vào mầu nhiệm của sự trong sạch. Đức khiết tịnh cũng là niềm cậy trông khiêm nhu mong được sự sung mãn thiêng liêng.

Còn đức vâng phục Đaminh thì được chi phối bởi việc người tông đồ thích nhất chiêm niệm Thiên Chúa như là đức khôn ngoan tuyệt đỉnh. Đức khôn ngoan an bài mọi sự. Đức vâng phục này, dĩ nhiên là việc ý muốn của con người tuân phục ý muốn của Thiên Chúa được nhìn nhận trong ý muốn của bề trên. Nhưng đức vâng phục này không ngớt xem xét trật tự của sự vật, không bao giờ một tu sĩ Đaminh sẽ làm cho đức vâng phục trở thành mối tương quan của một ý muốn cấp dưới với ý muốn của quyền bính: Đối với mỗi hình thức trật tự có một thứ vâng phục tương ứng, vì mỗi trật tự đều có một thiện hảo chúng mà một quyền bính có trách nhiệm cung cấp và để làm việc đó, quyền bính phải có sự cộng tác của những người phụ tá. Vì xem xét trật tự liên hệ như vậy, nên người ta không thể đi đến chỗ cho rằng cấp trên có lý trong những hoàn cảnh mà, nhờ được thông tin rõ hơn, người ta hoàn toàn chắc chắn rằng cấp trên sai lầm; như vậy chung quanh việc tuân phục những mệnh lệnh rõ rệt, được giới hạn vào cái tối thiểu cần thiết, thì có sự nới rộng việc tuân theo bản chất của sự vật: Các quy luật của đức ái, những đòi hỏi của ơn gọi, những đòi hỏi của những phận sự khác nhau, trong đó ngay quyền bính cũng khuyên nên có nhiều sáng kiến. Cũng vì xem xét trật tự như thế, nên quyền bình mong thấy nơi cấp dưới một sự tuân phục mà lý tưởng sẽ không phải là tuân phục một cách mù quáng, nhưng là tuân phục cách thông minh hết sức. Làm như vậy thì tránh được cùng một lúc thái độ “duy viện phụ” của đời đan tu và thái độ độc tài của những hội dòng phát sinh trong bầu khí của những chế độ chuyên chế: Quyền bính Đaminh không chỉ huy những vị thành niên, nhưng những người trưởng thành, chỉ huy một đạo binh tông đồ có tổ chức (cách dân chủ)để đem tặng chân lý cho mọi người, chân lý giải phóng họ.

Về vấn đề này chúng ta nên lưu ý đến sự ngộ nhậm nghiêm trọng mà những đệ tử của thánh Đaminh và thánh Tôma lâm vào khi sự ghét bỏ lành mạnh của họ đối với bất cứ chủ trương “duy luật pháp” nào lại biến thành một thứ khinh miệt các luật lệ. Hơn ai hết, họ phải hăng say bênh vực và củng cố luật pháp vì luật lệ bày tỏ và củng cố “trật tự” các “sự vật”.

     KẾT

Để kết luận, chúng tôi thấy không có gì thích hợp hơn là nhắc lại những điểm của một bảng tóm lược ngắn gọn về “linh đạo Đaminh”, mà cha Mandonnet đã soạn cho những hội viên dòng Ba ở Thụy Sĩ ^[19]. Một đệ tử của thánh Đaminh nhận ra lý tưởng của mình trong bảng tóm lược đó. Và những tâm hồn, ngoài gia đình Đaminh cũng nhận thấy đó là lý tưởng của mình thì vô số kể. Và cha Mandonnet cũng phải sử dụng đến tám tính từ để nêu lên những đặc tính của lý tưởng ấy vì lý tưởng ấy rất phức tạp, theo lời ngài, “linh đạo Đaminh” (độc giả hiểu tại sao chúng tôi rất muốn giữ các dấu ngoặc), thì sáng suốt, có tính thần học, chiêm niệm, cá nhân, ngày nay có lẽ chúng ta sẽ nói “có tính nhân vị” siêu nhiên, tông đồ, phụng vụ và tu đức.

* Sáng suốt: theo thánh Tôma, con người phải đi đến lãnh vực siêu nhiên với tất cả những năng khiếu của lý trí. Chính như thế mà ngài hiểu từ ngữ “rationale obsequium” của thánh Phaolô.

* Tính thần học xác định từ ngữ  “sáng suốt”, có nghĩa là đòi hỏi hướng về một thứ khôn ngoan được phối trí dựa trên những nguyên lý cao cả nhất và được hình thành qua một suy tư đúng đắn của trí thông minh. Theo danh nghĩa này, linh đạo Đa minh thật chính thống, đích xác trong những điều tra, ít nghiêng về những điều mới mẻ và những hứng khởi riêng tư. Nhất là linh đạo ấy xem các sự vật chỉ có giá trị tương đối: Thiên Chúa duy nhất và Ba Ngôi là trên hết tất cả và Đức Kitô cứu độ như phương tiện duy nhất để đến với Thiên Chúa. Do đó, linh đạo này có vẻ rất thống nhất với nhO