Chương  Bảy: TRƯỜNG PHÁI CÁT MINH

Phần Bốn

Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu.

Những ai lưu ý đến đời sống và học thuyết của đứa con Dòng Cát Minh chết năm hai mươi bốn tuổi này đều phải ngỡ ngàng thán phục. Thật vậy, họ thấy sự đóng góp của ngài vào trong nền linh đạo vừa độc đáo lại vừa đúng truyền thống cách sâu xa. Họ cũng khám phá ra rằng sứ điệp của ngài, tuy mang tính đơn sơ của Tin mừng, nhưng có một cấu trúc thiêng liêng vừa vững chắc, vừa rất quân bình về mặt thần học.

Đành rằng cấu trúc ấy sử dụng các yếu tố chân chính  nhất của Dòng Cát Minh, nhưng Têrêsa đã sắp xếp chúng theo thiên tài riêng của mình. Hơn thế nữa, với một bản năng rất chắc chắn do Thánh linh ban cho, ngài đã biện biệt và đôi khi còn tìm lại được cách tài tình tinh thần Cát Minh tinh ròng nhất.

Thánh Têrêsa đã thực sự thể hiện cái tinh thần vừa nội tâm vừa đầy sức chiếu tỏa ấy. Ngài đã yêu mến sự tuyệt đối và sự sống tuyệt đối của tình yêu, nên đời sống ấy có một cường độ và một sự sung mãn lạ lùng. Hơn thế nữa, đời sống còn được sắp xếp theo một số nguyên tắc thiêng liêng rất mạch lạc vốn làm nên một học thuyết thật sự : đó  “là con đường thơ ấu” mà ta phải thử nêu ra  các đặc điểm.

Học thuyết này là kết quả của một sự tái khám phá sứ điệp trung tâm của Tin mừng, mà ta có thể phát biểu như sau, “Trong Chúa Kitô, chúng ta là con cái Thiên Chúa và chúng ta phải yêu mến Cha chúng ta trên trời với một  tình con thảo đầy tin cậy và phó thác”.

Chúa Kitô đã dạy rằng Thiên Chúa là Cha chúng ta, Thánh nữ Têrêsa hết sức xác tín về giáo huấn đó và muốn sống giáo huấn đó với tất cả tầm quan trọng của nó.

Với sự sâu sắc của ngài, Têrêsa hiểu rằng giáo huấn ấy bao gồm hai mặt bổ túc cho nhau : ý thức sắc bén về tình phụ tử của Thiên Chúa đối với chúng ta, và sự cần thiết phải phát triển nơi ta một thái độ con thảo và một sự tin tưởng tuyệt đối với Thiên Chúa là Cha chúng ta.

Sở dĩ Têrêsa tin tưởng tuyệt đối vào lòng nhân từ của Cha trên trời, chính vì Thiên Chúa là Cha và người Cha ấy là Thiên Chúa. Ngài đi đến khẳng định thiết yếu này : “Người ta không bao giờ tin cậy đủ vào Thiên Chúa, Đấng thật quyền năng và giàu lòng thương xót”.

Do dó, ta hiểu rằng nơi miệng ngài, cầu “Thiên Chúa nhân từ là Bố” chẳng có gì là trẻ con. Trái lại, nó cho thấy sự đơn sơ của ngài và sự thân mật của ngài với Thiên Chúa, một lòng tin cậy tuyệt đối đến mức ngài dám nói : “con biết rất rõ về lòng thương xót của Người”[1].

Người ta có thể tưởng rằng sở dĩ Têrêsa có lòng tin cậy như thế là vì ngài đã được biết mình “không hề phạm tội trọng bao giờ”. Nhưng ngài vội cải chính ngay : “Thưa mẹ, xin Mẹ biết cho rằng dù con có phạm hết các tội ác có thể phạm thì con người vẫn tin cậy như vậy. Con cảm thấy rằng vô số sự xúc phạm của con chỉ như một giọt nước rơi vào lò lửa đang cháy[2]. “Làm sao lòng tin cậy của con có thể có giới hạn được ?[3].

Chắc chắn Thánh Têrêsa không thể đạt đến mức độ đó, nếu chính ngài không cảm nghiệm cách sâu xa tình yêu của Thiên Chúa. Dù ngài luôn luôn phủ nhận rằng mình đã đi qua những đường lối phi thường, và không bao giờ nhấn mạnh đến các ơn được ban cho mình, nhưng ta không thể nghi ngờ rằng ngài đã đạt đến một đời sống thần bí rất cao, trong đêm tối đau khổ nhất của lòng tin.

Nhưng điều đó có thể khiến ta tưởng lầm, đó là đời sống thần bí ấy đã diễn ra dưới dáng vẻ cố ý không vẻ vang và đơn sơ của con đường thơ ấu thiêng liêng. Thánh Têrêsa chủ trương không làm một điều gì mà các “tâm hồn bé nhỏ” không thể bắt chước được. Như thế nghĩa là gì ?

Thánh Têrêsa vốn có những ước vọng bao la, nhưng không bao giờ chịu nhận mình có thể được xếp vào loại các tâm hồn lớn, hay có đủ sức thực hiện những việc vĩ đại như các thánh mà người ta nêu gương cho ngài. Thế nên ngài phải tìm ra một phương thế xứng hợp với sự nhỏ bé, yếu đuối mà ngài luôn ý thức cách sâu xa đó. Và hơn thế nữa, còn dựa trên chính sự yếu đuối đó. Há thánh tông đồ chẳng nói : “Chính khi tôi yếu là lúc tôi mạnh” đó sao ?[4]. Bấy giờ ngài tìm trong sách Tin mừng và gặp được lời của Thầy mình: “Nước Trời thuộc về các tre thơ và  những  ai  giống  như  chúng”[5].

Một lời khẳng định như vậy rất phù hợp với sự hiểu biết của ngài chẳng những về sự yếu đuối của mình, mà còn về tình phụ tử của Thiên Chúa, nên đó là một tia sáng cho ngài, làm cho ngài liên kết tinh thần thơ ấu với niềm tin cậy vào tình phụ tử của Thiên Chúa: Những cuốn sách hay ho mà con không thể hiểu được, và lại càng không thể đem ra thực hành, thì con xin để cho các tâm hồn lớn, những trí óc lớn, con vui mừng vì mình bé nhỏ, bởi vì các trẻ thơ và những ai giống như chúng mới được nhận vào bàn tiệc trên trời; con rất sung sướng vì trong Nước Thiên Chúa có nhiều chỗ ở, vì nếu chỉ có những chỗ mà con không thể hiểu nó như thế nào và phải theo con đường nào để tới đó, thì chắc là con chẳng vào được đó”[6].

Con đường của Têrêsa là như thế, chính Thiên Chúa đã chỉ cho ngài con đường ấy và quả quyết nó hữu hiệu. Têrêsa sẽ tiến bước không chao đảo, và mạnh dạn rút ra tất cả các hệ quả.

Chắc chắn điểm đặc thù của trẻ thơ là sự yếu ớt của chúng. Nhưng sự yếu ớt ấy lại là một bảo đảm vững chắc nhất đối với những ai săn sóc và yêu thưong chúng. Têrêsa luôn nhớ một đoạn của ngôn sứ Isaia mà ngài đã chép vào sổ tay: “Các ngươi sẽ được cho bú sữa, được bồng ẵm trên lòng, nâng niu trên đầu gối, như người mẹ an ủi con, Ta cũng sẽ an ủi các ngươi”[7].

Vì đã cảm nghiệm cho chính mình tình “mẫu tử” của Thiên Chúa, và biết rằng đứa con càng bé nhỏ thì nó càng có thể tin vào một sự trợ giúp nhân lành và chăm sóc ân cần, nên Têrêsa cố giữ mình bé nhỏ,nghĩa là không lo lắng về sự bất lực của mình, nhưng trái lại, lấy làm vui sướng về điều ấy: “Con hạnh phúc biết bao khi thấy mình bé nhỏ và yếu đuối. Con sung sướng biết bao khi thấy mình bất toàn”. Ngài sẽ không dựa vào công lao của mình, sẽ không “dự trữ” và cũng sẽ không nản lòng  vì sa ngã.

“Phải giữ mình bé nhỏ trước Thiên Chúa, nghĩa là nhận biết sự hư vô của mình, chờ đợi mọi sự từ nơi Thiên Chúa nhân từ như  một đứa trẻ thơ chờ đợi tất cả từ nơi cha nó; là không lo lắng về điều gì, không làm giàu. Ngay trong giới nhà nghèo, cha mẹ cũng lo cho con được đầy đủ khi nó còn nhỏ, nhưng khi nó đã lớn, cha nó không muốn nuôi nó nữa; ông nói: “Hãy làm việc đi, vì giờ đây con có thể tự túc được”. Để đừng bao giờ phải nghe câu ấy, con không muốn lớn lên, vì cảm thấy mình không thể tìm được sinh kế để được sống đời đời. Thế nên con cứ nhỏ bé mãi, không làm gì khác hơn là hái những bông hoa yêu thương và hy sinh, dâng cho Thiên Chúa để làm vui lòng Ngài”.

Bé nhỏ còn có nghĩa là không bao giờ tự gán cho mình những nhân đức mình đang tập vì tưởng mình có thể làm được gì, nhưng nhận rằng Thiên Chúa đã đặt các kho tàng ấy vào tay đứa con nhỏ của Người để nó sử dụng khi cần, nhưng đó vẫn luôn là kho tàng của Thiên Chúa.

Sau cùng, có nghĩa là không nản lòng vì các lỗi lầm của mình, bởi vì trẻ con hay té, nhưng nó còn quá nhỏ để có thể gây nhiều đau đớn cho mình”[8].

Đó là một trực giác tài tình, đưa đến nhiều áp dụng phong phú cho đời sống thiêng liêng.

Cách riêng, trực giác này sẽ giúp Têrêsa tiến trên con đường tin cậy: sự tin cậy này không chỉ là một nhân đức, nhưng thực sự là đức cậy đối thần đang sống động trong ta. Ngài đã
dạn dĩ đi đến cùng niềm hy vọng đó và không muốn đặt một giới hạn nào cho lòng thương xót của Thiên Chúa đối với những ai thảo hiếu tin tưởng nơi Người. Têrêsa viết cho một chị khác:“Chị chưa tin cậy đủ, chị quá sợ Thiên Chúa. Em khẳng định với chị rằng như thế đã làm cho Người buồn. Chị đừng sợ luyện ngục vì ở đó người ta phải đau đớn, nhưng nên ước muốn mình không phải đến đó để làm vui lòng Thiên Chúa, vì Người rất cực lòng khi phải xử dụng đến hình phạt này. Nếu trong mọi sự chị tìm cách làm vui lòng Người, nếu chị tin tưởng vững chắc rằng Người hằng thanh luyện chị trong tình thương của Người và Người không để lại nơi chị một dấu vết tội lỗi nào cả, thì chị có thể tin chắc mình không phải xuống luyện ngục”[9]. Ngài còn viết :“Ôi chị làm em buồn biết bao, chi xúc phạm đến Thiên Chúa khi nghĩ mình phải xuống luyện ngục. Khi ta yêu thì không thể có luyện ngục”[10].

“Đối với những lễ vật của tình yêu thì dường như không có phán xét, hay đúng hơn, Thiên Chúa vội vàng dùng những hạnh phúc đời đời để ban thưởng chính Tình yêu của Người đang bừng cháy trong lòng họ”.

Sự tin cậy của Têrêsa vào lòng nhân từ vô biên của Thiên Chúa đưa ngài đến một xác tín khác, cũng có căn bản thần học vững vàng như xác tín trên; rằng dù Thiên Chúa phân phát ân huệ của Người một cách không đồng đều, nhưng đó là do cùng một tình yêu”. Rất lâu, con đã tự hỏi tại sao các tâm hồn không được lãnh nhận cùng một mức độ ân sủng. Chúa Giêsu đã không giải thích cho con mầu nhiệm này. Người đã đặt trước mặt con cuốn sách thiên nhiên và con hiểu rằng mọi loài hoa Người dựng nên đều đẹp cả, rằng nếu các loài hoa nhỏ đều muốn trở thành hoa hồng cả,thì thiên nhiên sẽ mất đi vẻ đẹp mùa xuân. Trong thế giới các linh hồn là mảnh vườn sống động của Chúa, cũng thế”[11]. “Tình yêu của Thiên Chúa cũng được tỏ lộ trong một tâm hồn đơn sơ nhất, không chống lại ơn Chúa cũng như trong một tâm hồn cao cả nhất vậy”[12].

        Sau cùng, sự tin cậy vào Thiên Chúa dẫn Têrêsa, qua con đường nghèo khó về tinh thần và con đường quên mình, đến một đời sống thiêng liêng ngày càng được đơn giản hóa cách lạ lùng. Thật vậy, làm sao Ngài chẳng thấy rằng Nước Trời không những ban cho trẻ thơ, mà còn cho những ai khó nghèo về tinh thần nữa: “Phúc thay ai có tâm hồn nghèo khó, vì Nước Trời là của họ”[13]. “Nếu anh em không  trở nên giống như trẻ nhỏ, anh em sẽ không được vào Nước Trời”[14]. “Hãy để trẻ nhỏ đến với tôi, vì Nước Trời thuộc về những ai giống như chúng”[15].

Têrêsa đã sống sự thơ ấu thiêng liêng thế nào, ngài cũng sống tinh thần khó nghèo như vậy... Ngài ước muốn chỉ là một đứa con nghèo, chờ đợi mọi sự từ nơi cha nó, và chính vì nghèo mà được cha ban cho mọi sự. Ngài sẽ vun trồng sự nghèo khó ấy, không muốn có gì riêng tư, ngay cả những công lao nữa. “Chỉ có một cách để bắt buộc Thiên Chúa đừng phán xét thôi, là đến với Người hai bàn tay trắng”. “Khi con nghĩ đến câu này: 'Ta sắp đến thưởng công cho mọi người theo việc họ làm, con tự nhủ : hẳn Người sẽ lúng túng vì con lắm, bởi con chẳng có công gì. Thế nên Người sẽ ban thưởng con theo chính công việc của Người”.

Quên mình, không cậy dựa vào điều gì, nghèo thật :” Phải bằng lòng nghèo nàn và bất lực luôn luôn. Đó là điều khó. “Con luôn mong đừng được ai biết đến, con say mê sự quên lãng” “đừng dựa vào điều gì cả”. Têrêsa đã đạt đến mức từ bỏ tột cùng, nhưng bằng con đường bé nhỏ riêng của Ngài, khiêm tốn và kín đáo: “Con cảm thấy rằng không phải những ước muốn lớn lao của con là điều đẹp lòng Thiên Chúa nơi linh hồn bé nhỏ của con đâu; điều đẹp lòng Người chính là thấy con yêu mến sự nhỏ bé và nghèo nàn của mình, là lòng trông cậy mù quáng của con vào lòng thương xót của Người, đó là kho tàng duy nhất của con. Ta càng yếu đuối, không ước muốn, không nhân đức thì càng dễ đón nhận tác động của tình yêu thiêu đốt và biến đổi” “Thiên Chúa vui lòng về điều Người làm được nơi một tâm hồn khiêm tốn chấp nhận sự nghèo nàn của mình, hơn là về việc tạo dựng hàng triệu mặt trời và vũ trụ bao la”.

Têrêsa vui sướng vào sâu trong sự khó nghèo triệt để ấy. “Chỉ cần ta nhận ra sự hư vô của mình và phó thác như trẻ thơ trong tay Thiên Chúa”[16]. Têrêsa tự do đối với chính mình cách tuyệt vời nên cũng tư do tuyệt vời cho Thiên Chúa. Tâm hồn ngài rộng mở không giới hạn để đón nhận tình yêu Thiên Chúa. Thật vậy, điều ngăn cản Thiên Chúa đến với ta là để “những đợt sóng yêu thương của Người vào trong tâm hồn chúng ta”, chính là việc chúng ta không dành cho Người chỗ Người muốn có. Chỉ sự nghèo khó cộng với lòng tin cậy mới cho phép Người thực hiện nơi ta những ước muốn do tình thương của Người. Thánh Têrêsa đã yêu đến một mức khó thực hiện và càng khó diễn tả hơn nữa. Ngài muốn “yêu mến và làm cho tình yêu được yêu”, nhưng có lẽ Ngài còn muốn được tình yêu vô biên ấy yêu thương hơn nữa”. Ta sẽ hiểu lý do sâu xa khi nhớ lại câu sau đây của ngài :“Công lao không hệ tại ở chỗ làm nhiều hay cho đi nhiều, nhưng ở chỗ đón nhận nhiều và yêu mến nhiều. Thật đúng là cho thì êm ái hơn nhận đấy, nhưng nếu Chúa Giêsu muốn dành cho Người sự êm ái của việc cho đi thì ta không nên từ chối. Hãy để cho Người lấy đi và ban tặng những gì Người muốn “lấy đi và ban tặng, trong cả hai trường hợp, Têrêsa vẫn nghèo để có thể đón nhận tình yêu mà Thiên Chúa khát khao tuôn đổ vào lòng ngài. “Con nài xin Chúa để cho những đợt sóng yêu thương vô biên đang bị giam hãm nơi Ngài được tràn lan trong tâm hồn con, và như thế con được chết cho tình yêu Chúa” và chính bởi Têrêsa không giữ lấy, nhưng luôn gieo vãi tình yêu ấy trên những người khác “phần con, dù con có sống đến 80 tuổi, con vẫn nghèo như vậy,
con không biết để dành, tất cả những gì con có, con đều tiêu ngay để mua lấy các linh hồn”[17].

Thánh Têrêsa đã thật sự được tình yêu Thiên Chúa xâm chiếm, vì thế đời sống ngài mang lại nhiều hoa trái. Lòng bác ái nơi Ngài mặc lấy hai đặc tính luôn luôn đi đôi với nhau : yêu mến Thiên Chúa và yêu mến anh em. Khi thấy tình bác ái huynh đệ thật thực tiễn, tế nhị và anh hùng của Ngài, kết quả của tình yêu đối với Thiên Chúa, trung thành dâng hết cho Người, “không từ chối Người điều gì từ khi lên ba tuổi” và âm thầm chịu mọi đau khổ vì yêu mến Người và yêu mến các linh hồn, không ai còn có thể đối chọi chiêm niệm với hoạt động, cầu nguyện với việc tông đồ, phụng sự Thiên Chúa với phụng sự Giáo Hội nữa.

Tuy nhiên đã sống hết mức  sự tin cậy và phó thác, Têrêsa vẫn luôn có những cố gắng cụ thể nhất và quảng đại nhất.

Chính bằng con đường tin cậy và trung thành ấy mà Thiên Chúa đã có thể ban cho ngài cách sung mãn sự sống của chính Người để biến đổi tâm hồn Têrêsa và mở rộng nó ra theo chiều kích của tình yêu vô biên của Thiên Chúa.

Têrêsa quả thật là con cái của Êlia, nên ngay từ đầu đời tu, ngài đã có tinh thần tông đồ rất nhiệt thành. Há chẳng phải vì yêu mến các linh hồn, cách riêng linh hồn các linh mục mà ngài đã vào Dòng Cát Minh đó sao ? Để cứu họ, ngài đã muốn thực hiện đủ các ơn gọi : rao giảng, tông đồ, truyền giáo, tử đạo.

Tuy nhiên, chỉ sau khi đã dâng mình cho Thiên Chúa chiếm hữu và cho tình yêu thương xót của Người, Têrêsa mới khám phá ra ơn gọi Thiên Chúa dành cho mình.

“Con đã hiểu rằng tình yêu bao gồm tất cả mọi ơn gọi. Con cảm thấy mọi ước muốn của mình đều được thực hiện. Ơn gọi của con, con đã tìm ra rồi. Trong lòng Giáo Hội, Mẹ con, con sẽ là tình yêu”.

Và cũng chỉ từ lúc đó mà ơn gọi của Têrêsa mới đạt hết mức tông đồ và chứng tỏ sự phong phú vô hạn của nó. Thật vậy, từ đây Têrêsa chỉ còn nghĩ và nói bằng từ phổ quát : “Khi ở trên thiên đàng, con sẽ làm ích cho trần gian”. Vâng, cho đến khi nào đủ số người được chọn, con mới có thể nghỉ ngơi”.

Như dòng máu trào vọt từ tim và chảy khắp toàn thân để làm cho toàn thân được sống, tinh thần tông đồ ấy cũng trào vọt từ tình yêu đã xâm chiếm Têrêsa và lan ra khắp Giáo Hội. Từ căn phòng nhỏ của Têrêsa, như một máy phát tuyến, ngày đêm tuôn ra những làn sóng diệu kỳ. Những tâm hồn được chúng chạm đến không hiểu chúng từ đâu tới. Họ chỉ thầm thì “Có một ai đó đã cầu nguyện cho chúng tôi”[18].

Têrêsa đã cho ta biết bí quyết của sự lan toả tình yêu và sự phong phú về mặt tông đồ đó : tình yêu của ngài là một tình yêu  bị đóng đinh vào Thập giá. Khi dâng mình cho tình yêu thương xót, ngài đã chấp nhận hết mọi khổ đau, thử thách. Từ nay chúng sẽ ghi dấu trên cuộc đời ngài. Từ khi “tình yêu đã tràn vào xâm chiếm ngài”, thì khổ đau cũng vồ lấy ngài như một con mồi. Của lễ toàn thiêu đã được chấp nhận. Tình yêu sẽ thiêu đốt thân xác ngài bằng một thử thách kinh khủng về đức tin : “Một bức tường dâng cao đến tận trời và che khuất Thiên Chúa đối với con”. “Mẹ ôi, con không ngờ có thể đau đớn tới mức ấy. Con chỉ có thể giải thích điều đó bằng ước muốn cứu các linh hồn của con.

Nhưng biết rằng Thiên Chúa chưa bao giờ chứng tỏ tình yêu của Người đối với mình đến mức đó, và biết rằng các thử thách như vậy cũng cho phép mình chứng tỏ tình yêu đối với Người, nên Têrêsa anh dũng, quảng đại và vui sướng đón nhận chúng. “Con không muốn đau khổ ít hơn”. Têrêsa sẽ dâng các đau khổ ấy cho các linh hồn, cho đến khi kiệt sức. “Con chấp nhận... cho một vị thừa sai”.

Khi từ giã chúng ta, Têrêsa không chỉ cam kết sẽ giúp ta cách hữu hiệu tuyệt vời... “Vì ở dưới đất này, con đã không hề làm theo ý mình, nên ở trên trời Thiên Chúa sẽ làm theo ý con mọi sự”, ngài cũng dạy ta phương thế đã giúp ngài thực hiện cách sung mãn ơn gọi chiêm niẹm và tông đồ của mình: “Con không hối hận vì đã dâng mình cho tình yêu”.

Khi nhìn ngắm cuộc đời Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu, người ta phải ngạc nhiên vì sự đơn giản và trong sáng diệu kỳ của nó. Người ta bị thu hút khi tìm lại trong đó không những giáo huấn tinh ròng nhất của Tin mừng, mà còn chính Chúa Kitô nữa. Người ta cũng nhận thấy Têrêsa có một sự thống nhất về mặt thiêng liêng rất mạnh mẽ và sâu sắc. Thật vậy, nơi Têrêsa, lời nói, hành động , đau khổ, sống và chết đều nằm trong cùng một đường hướng, có một sự sung mãn như nhau. Theo gương Thầy mình, Têrêsa rất “thực”, con người và sứ điệp của ngài đồng nhất với nhau. Vì thế bản năng của người Kitô hữu đã không lầm, khi hướng về Thánh Têrêsa để tìm một linh đạo đi sát và làm một với đời sống. Nét độc đáo của Chị nữ tu Dòng Kín chết năm hai mươi bốn tuổi ấy là đã để lại cho người thời đại chúng ta một học thuyết linh đạo vừa nhập thể vừa siêu nhiên nhất. Siêu việt và nội tại. Đời sống của Têrêsa nối dài sứ điệp Tin mừng giữa chúng ta. Có lẽ vì thế mà lòng sùng kính ngài đã vượt ra ngoài biên giới nước Pháp, trở nên phổ quát khắp thế giới, vì tinh thần của Têrêsa là tinh thần thật sự phổ quát.

Thánh Têrêsa đã đem lại cho đời sống thiêng liêng một cường độ và hiệu quả siêu nhiên tối đa. Với một số phương tiện tối thiểu, ngài đã sống cả đời chiêm niệm lẫn tông đồ. Ngài thành công trong cả hai lãnh vực đó một cách “thuần tuý và đơn giản”.

Không phải chỉ có thời đại chúng ta, một thời đại ưa hướng đến hiệu năng, ngay cả trong lãnh vực thiên liêng, mới lưu ý đến thành công đó, nhưng tất cả đời sống Kitô hữu nói chung đã được phong phú thêm nhờ có một con đường mới, vừa nhanh chóng, vững vàng, vừa đúng Tin mừng, để đi đến sự thánh thiện.

Thánh Têrêsa đã lãnh nhận từ linh đạo của Dòng Cát Minh phần lớn những vốn liếng ngài đã sử dụng, và ai không nối kết ngài với gia đình tu của ngài hay giảm thiểu phần ngài lãnh nhận từ đó, là đã thiếu sót, nhưng ngài cũng đã làm giàu cho gia sản này. Ngài đem đến cho chúng ta một lối sống thiêng liêng rất đơn giản, rất tóm gọn vào cái thiết yếu, rất uyển chuyển, trong sự phó thác tuyệt đối cho tình yêu, rất quảng đại trong sự hiến dâng cho Giáo Hội và cho anh em mìn ; ngài đã biến đời sống mình thành một thực tại vừa gần gũi chúng ta, vừa đắm chìm trong Thiên Chúa, đến mức khi ngửi mùi hương của bông hoa Dòng Cát Minh ấy, là người ta được ngửi hương thơm của sự sống đời đời.