ĐỨc Giêsu gỌi Ông mátthêu

(Mátthêu 9,9-13 – CN X TN -  A)

Lm PX Vũ Phan Long, ofm

1.- Ngữ cảnh

          Sau khi đã trình bày bài diễn từ đầu tiên (Bài Giảng trên núi: ch. 5–7), tác giả TM I chuyển sang phần tường thuật chứng tỏ uy quyền của Đức Giêsu (ch. 8–9): Người có thể cứu chữa mọi người ở bên lề xã hội, những người bị loại trừ, và kiến tạo một cộng đoàn các môn đệ gồm những con người đã được Người cứu chữa. Truyện Đức Giêsu gọi Mátthêu nằm trong bối cảnh này: Mátthêu là một người thu thuế, tức là một người ở ngoài vòng xã hội Do-thái, một con người bị coi là tội lỗi; Đức Giêsu đã gọi ông làm môn đệ, nên đã gây ra sự bất bình; nhưng Người chứng minh cho biết vì sao Người làm như thế.

Chủ đề của phân đoạn là quyền lực của lời Đức Giêsu: lời có sức cứu chữa và kiến tạo.

2.- Bố cục

          Bản văn có thể chia thành ba phần:

          1) Đức Giêsu gọi Mátthêu ((9,9);

          2) Tranh luận giữa nhóm Pharisêu và nhóm Đức Giêsu (9,10-11);

          3) Lập trường của Đức Giêsu (9,12-13).

3.- Vài điểm chú giải

- một người tên là Mátthêu (9): Hầu chắc người có tên Mátthêu này cũng là Lêvi trong Mc (2,14) và Lc (5,27) và là một thành viên của tông đồ đoàn (x. 10,3). Ông thu thế tại Caphácnaum; như thế, ông không trực tiếp làm việc cho người Rôma, mà là cho vua Hêrôđê Antipa.

- trạm thu thuế (9): Trong Luật Rôma, các nhân viên thu thuế được gọi là publicani, còn những phụ tá của họ giúp thu gom tiền của được gọi là partitores. Cả hai nhóm đều bị coi như là quân trộm cắp và bóc lột, nên bị mọi người khinh bỉ. Sự khinh bỉ lan sang cả thân nhân của người thu thuế (x. Mt 5,46; 18,17; 21,31; Lc 18,11). Theo Luật Do-thái, người thu thuế không được làm chứng tại tòa án. Nếu muốn hoán cải, họ phải hoàn trả lại tất cả những gì họ đã thủ đắc bất chính, cộng với hai mươi phần trăm của cải của họ.

- dùng bữa tại nhà ông (10): Bên Đông Phương (và dĩ nhiên tại Paléttina), việc ăn uống với nhau không chỉ để giải quyết nhu cầu dinh dưỡng, nhưng còn là một nghi thức biểu tượng diễn tả sự gần gũi và sự nhất trí của các người đồng bàn. Một trong những điều không xứng đáng mà một người môn đệ của Do-thái giáo chính thức phải nhớ, đó là ăn chung với đám dân quê mùa, không biết tuân thủ tất cả các nghi thức được truyền thống các tôn sư quy định.

- thầy thuốc (12): Coi tội lỗi là các vết thương, hoặc bệnh tật, và sự tha thứ là việc săn sóc của thầy thuốc để chữa lành, là một lối sánh ví ẩn dụ quen thuộc trong Cựu Ước (x. Đnl 32,39; Is 1,6; 19,22; Hs 5,13; 7,7;…). Đề tài chính của các sấm ngôn về Đấng Mêsia là tình trạng của người tội lỗi được tha thứ sẽ khá hơn tình trạng của họ trước khi phạm tội (x. Hs 14,2-9; Is 30,26; Ed 36,23-38). Vậy kẻ tội lỗi là đối tượng của một tình yêu lớn lao hơn tình yêu họ nhận khi còn là người công chính (trước khi phạm tội). Đấy là chân lý mà thánh Phaolô đã nhận ra khi nói: “Ở đâu tội lỗi đã lan tràn, ở đó ân sủng càng chứa chan gấp bội” (Rm 5,20). Ngài không có ý nói là cứ việc phạm tội đi, để được nhận thêm ân sủng; ngài muốn nói rằng có ý thức mình có tội, mới thấy mình được ân sủng của Thiên Chúa che phủ đến thế nào.

- Ta muốn lòng nhân chứ đâu cần lễ tế (13): Tác giả TM dùng từ eleos, “lòng nhân”, của Bản LXX. Từ này dịch từ Híp-ri [k]hesed (x. Hs 6,1). Từ [k]hesed có ý nghĩa rộng hơn từ eleos nhiều: “lòng tốt”, theo nghĩa là “ý chí có sự sẵn sàng chiếu cố đến [một người]” (x. St 47,29; Gs 2,12-14; 1 Sm 20,14-15; R 1,8; 3,10). Nhưng nghĩa ưu tiên là lòng tốt, lòng nhân ái của Thiên Chúa đối với con người; do đó, có khi còn có thể dịch là “lòng từ bi thương xót”, “ân sủng, ân huệ”; “sự sủng ái, sự chiếu cố”… Trong Tân Ước, có một từ có thể diễn tả được tất cả các sắc thái của [k]hesed là agapê, “bác ái”. 

4.- Ý nghĩa của bản văn

* Đức Giêsu gọi Matthêu (9)

          Bản văn cho thấy, giống như ở 4,23, Đức Giêsu là một ngôn sứ, một nhà thừa sai (“đi ngang qua”) loan báo Lời Chúa và thỉnh thoảng đưa mắt nhìn tới (“thấy”) những con người mà Người gặp, để rồi mời họ bước theo Người. Sức mạnh của Lời Người được chứng tỏ bằng việc tức khắc tạo những thay đổi nơi con tim kẻ được gọi. Mátthêu tức khắc bỏ nghề nghiệp mà đi theo Người.

* Tranh luận giữa nhóm Pharisêu và nhóm Đức Giêsu (10-11)

          Luật về sạch và dơ của người Pharisêu đã dạy phải tránh mọi quan hệ với những người không có tiếng tốt, những người phong cùi, những người có tội công khai. Đức Giêsu nhất quyết điều chỉnh lối thực hành này, bởi vì trước mặt Thiên Chúa, bất cứ sự phân biệt đối xử nào cũng là võ đoán và bất công. Do đó, Người đã “ngồi với” (meta) những người thu thuế, hầu như giống một người trong họ. Người vẫn tỏ ra là thầy, hiện diện với tất cả phẩm cách, nhưng không làm cho bầu khi vui tươi của bữa tiệc trở nên nặng nề bằng những lời trách móc hoặc bằng những thái độ tự cao, hay bằng một sự thinh lặng để lôi kéo sự chú ý. Người thân mật ngồi với họ, cùng ăn cùng uống với họ, tham gia vào những câu chuyện của họ, tức là bề ngoài y như họ (“bạn” của họ: 11,19). Người Pharisêu không chấp nhận được cách xử sự này. 

* Lập trường của Đức Giêsu (12-13)

          Đức Giêsu đã biện minh cho cách xử sự của Người trước tiên bằng một câu tục ngữ (c. 12), rồi sau đó bằng một câu trích Kinh Thánh (c. 13a) và kết luận bằng một câu châm ngôn tóm tắt đường lối truyền giáo của Người (c. 13c). Đức Giêsu không hành động như thế để khích bác người Pharisêu, nhưng vì những lý do sâu xa hơn. Nếu Người quan hệ với những người thu thuế và người tội lỗi, là bởi vì họ cần sự hiện diện và sự giúp đỡ của Ngài hơn, cũng như người bệnh cần thầy thuốc hơn là người khoẻ mạnh. Những người thu thuế và tội lỗi, cho dù họ không tự nghĩ về mình như vậy, đang là những người bệnh, nghĩa là những người về phương diện luân lý là không lành mạnh hoặc không hạnh phúc, nên cần được chăm sóc và chữa trị.

          Câu trích Hs 6,6 chính là chìa khóa giúp hiểu chương trình làm việc của Đức Giêsu và các môn đệ Người. Kế hoạch hành động này phải thấm nhuần ân sủng và lòng từ bi thương xót, chứ không cứng cỏi, không nhắm bề ngoài, không vụ hình thức. Đức ái có quyền ưu tiên trên mọi luật lệ tích cực của loài người.

          Lời cuối cùng, “tôi không đến để kêu gọi người công chính, mà để kêu gọi người tội lỗi” (c. 13), có giọng điệu mỉa mai. Bởi vì người Pharisêu tự coi mình là “công chính”, thì họ đâu có cần được cứu độ! Chỉ những ai tội lỗi mới cần ơn cứu độ mà thôi. Nhưng nếu vậy, lời này cũng là một lời khuyến cáo người Pharisêu hãy đi xuống khỏi vị trí cao ngạo phân biệt đối xử hiện nay, để thấy mình cũng chỉ là con người tầm thường như bất cứ ai và cũng cần được tha thứ, cứu chữa. Những người thu thuế là những người bệnh mà không biết; người Pharisêu cũng là những người bệnh dù cảm thấy mình công chính. Hoàn cảnh của họ còn tệ hơn. Bởi vì để nhận được lời kêu gọi ân sủng, người ta phải cảm thấy mình tội lỗi. Khả năng đón nhận ơn cứu độ tỷ lệ với tình trạng nghèo khó và túng cực con người ý thức về mình khi ở trước nhan Thiên Chúa (x. Mt 5,3).

+ Kết luận

          Bản văn không có mục đích thông tin cho chúng ta về các hoàn cảnh của ơn gọi Mátthêu, nhưng nhằm cho thấy qua tấm gương của ông, thái độ mà người tín hữu phải có đối với Đức Giêsu, đó là sẵn sàng đáp lại tiếng Người mời gọi.

Không bao giờ Đức Giêsu “phong thánh” cho những kẻ tội lỗi. Người đồng ý với người Pharisêu rằng những người thu thuế như Mátthêu đúng là “quân tội lỗi”. Người cũng không bao giờ bảo rằng những kẻ tội lỗi đáng trọng hơn những người “công chính”. Người chỉ giới thiệu Nước Trời và sứ mạng của Người là cứu mọi người không trừ ai, bởi vì mọi người đều được Thiên Chúa yêu thương (x. 5,45).

          Bữa tiệc tại nhà Mátthêu chính là hình ảnh của Họi Thánh mà tác giả Tin Mừng I muốn để lại cho cộng đoàn của ngài, một cộng đoàn gồm đa số là những Kitô hữu gốc Do-thái.

5.- Gợi ý suy niệm

1. Hôm nay đã là tín hữu, tu sĩ, linh mục rồi, tôi rất có thể nghĩ rằng tôi đã đáp lại tiếng Đức Giêsu kêu gọi, nên chẳng có gì phải bận tâm nữa. Thật ra, Đức Giêsu vẫn đang tiến đi, và vẫn đang mời gọi tôi bỏ mọi sự mà bước theo Người. Bởi vì ngày qua ngày, tôi lại có thể rơi vào cám dỗ muốn dừng lại nơi một “trạm thu thuế” nào đó, để nghỉ ngơi, để thụ hưởng. Trong khi đó, cuộc hành trình mà Đức Giêsu đã đưa tôi bước vào không cho phép tôi ngừng lại. Hoặc là tiếp tục bước đi, hoặc là phản bội. 

2. Đức Giêsu chính là Thiên Chúa quan tâm đến con người, đi tìm con người. Cứ nghĩ đến lời Đức Giêsu bảo để lễ vật lại nơi bàn thờ mà đi tìm người anh em bị xúc phạm (x. Mt 5,24) thì hẳn chúng ta lại hiểu hơn nữa bài học trong bài Tin Mừng hôm nay. Nói ra thì có vẻ vô phép, và phạm thượng nữa, nhưng nếu cứ đi theo dòng suy luận của Đức Giêsu, thì dường như con người quan trọng cũng bằng, nếu không phải là hơn Thiên Chúa! Bởi vì Thiên Chúa có thể chờ được, còn con người thì không.   

3. Đứng xa xa, kết án người khác theo những tiêu chuẩn của mình, thì dễ, vì lúc đó, mình cảm thấy mình sạch tay, mà mình không phải hy sinh, thiệt thòi gì cả. Đi vào chia sẻ cuộc sống với người ta, để cứu người ta ra khỏi tình trạng bần khốn, thảm hại, thì khó hơn, bởi vì tay chân mình sẽ phải lấm bùn. Nhưng nếu không làm như thế, người tín hữu không phải là con của một vì Thiên Chúa đã nói “Ta muốn lòng nhân chứ đâu cần lễ tế”, cách rất cụ thể, nơi Đức Giêsu, Con Thiên Chúa nhập thể.

4. Nhóm môn đệ của Đức Giêsu hẳn là phải học lấy bài học này: Họ được gọi không phải vì họ có vô số tài năng, cao dày đức độ, nhưng chỉ vì Đức Giêsu muốn bày tỏ lòng từ bi thương xót của Thiên Chúa cho họ. Điều này, các môn đệ của Đức Giêsu sẽ hiểu thấm thía, vào ngày họ nghe các phụ nữ từ mộ Đức Giêsu về mà nhắn lời Thầy rằng: “Về báo cho anh em của Thầy để họ đến Galilê. Họ sẽ được thấy Thầy ở đó” (Mt 28,10; x. c. 7). Họ hiểu là họ đã được tha thứ (thêm một lần nữa!), và được mời gọi làm chứng về tình yêu nhân hậu của Thiên Chúa mà họ đang được hưởng nhờ.

                                                          (www.kinhthanhvn.org)