CHƯƠNG I
THIẾN LÀ TRÍ TUỆ CỦA SINH HOẠT

KHÔNG NÔNG NỖI V̀ NHÂN T̀NH THẾ THÁI

     Làm thế nào để cảm nhận và quán sát được nội tâm? Ngoài ngồi thiền ra, xin đề nghị quư vị nên nghiên cứu một số ngữ lục thiền môn, hư tâm theo dơi và lắng nghe những bậc tổ sư thiền tôn quá khứ đă tham thiền ngộ đạo ra sao, và bằng cách nào để dạy dỗ đệ tử củ họ tu thiền. Nói cách khác, nghĩa là cần học tập thái độ sinh hoạt, ngôn hạnh và cử chỉ của những đại tổ sư này, kể cả những phương thức khảo sát riêng đối với sự vật của họ v.v... 

     Xin nêu lên một sự tích để quư vị tham khảo: 

     Trước kia có vị Thủ Sơn Tĩnh Niệm thiền sư (?-993), ngài là một cao tăng dưới đời nhà Tống. B́nh sanh ngài luôn tŕ tụng “Pháp Hoa Kinh” (4) nên c̣n gọi là “Niệm Pháp Hoa” 

     Một hôm, có một vị tăng hỏi ngài: 

     “Thế nào là Phật” 
     Thiền sư trả lời: 
     “Tân phụ kỵ lô, A gia khiên” 
     (Tạm dịch: cô dâu trẻ trung cưỡi trên lừa, bà má già yếu dắt dây cương) 

     “A Gia” ư nói là Bà Bà. Câu này có nghĩa giản dị là: cô dâu trẻ mới cưới ngồi thiền trên lưng lừa c̣n Bà Già th́ dắt dây cương đi bộ. Trông như có vẻ hai người đă kết thúc công việc ruộng nương và đang trên đường về! Cái cảnh này thoạt nh́n thấy ấm áp cảm động làm sao! 

     Khoan! Hăy thong thả, t́nh h́nh dường như có điều chi không hợp lư. Nếu xét sự việc theo thời đại th́ sự việc chắc chắn không ổn-- Người làm công th́ được ngồi xe sang trọng trong khi ông chủ th́ lại đứng xe bus? 

     Đối với quan niệm b́nh thường, người ta không thể chấp nhận một sự việc ngược đời như thế, dĩ nhiên đây là việc của “nhân t́nh thề thái”, điều được gọi là “Thường lư” 

     Như thế, câu trả lời của Thủ Sơn thiền sư là phản ngược “Thường Lư” sao ? Kỳ thực, nều mang nguyên nhân để giải thích, có thể v́ cô dâu quá mỏi mệt hoặc có bầu nên Bà Bà thương nàng dâu và đă để cho cô cỡi lừạ Như thế th́ có ǵ không hợp lư ? Thiền tức là để tâm chúng ta thoát ly khỏi mọi ràng buộc nông nỗi của nhân t́nh thế thái mà tư khảo một cách tự do tự tạị