CHƯƠNG II
HƯỚNG CAO TĂNG HỌC TẬP THIỀN TÂM
THAM CẦU CÔNG ĐỨC LÀ VÔ CÔNG ĐỨC
Quư độc giả có thể xem bài :
"CÔNG ĐỨC- Con số KHÔNG ĐỎ CHÓI" trong mục Thức Tỉnh. Bài 14.
BỒ ĐỀ ĐẠT MA
Nói đến “Vơ Đế”, nếu nh́n mặt chữ chiết, th́ đường như có vẻ đó là một ông Vơ đế thô bạo hoang dâm. Trên thực tế, vị Lưong hoàng đế của thời đại Nam Bắc triều Trung Quốc này đă được vinh danh là một vị có quá tŕnh tu dưỡng đạo đức nhất trong những hoàng đế trong thời đại đó. C̣n thời gian chấp chánh của ông có thể gọi là thời đại vàng son của văn hóa Nam triều. Do Lương Vơ Đế hết mực tín ngưỡng Phật giáo, kiến thiết chùa chiền khắp nơi, kính lễ tăng lữ, đă tạo cho thủ đô đương thời có một sinh khí “khoẻ mạnh” và trở thành nơi hội tụ du học của tăng lữ khắp nơi. Nhưng, cũng bởi v́ Lương Vơ Đế đă sử dụng tài lực quá độ trong việc bảo hộ Phật giáo nên đă bị chỉ trích là nguyên nhân khiến cho tài chánh quẫn bách, quốc lực suy thoái.
Lương Vơ Đế đă từng đích thân mở đường giảng giải “Kinh Bát Nhă” và “Kinh Niết Bàn” (1), đồng thời đă lấy đó làm hănh diện. V́ thế, khi ông hội kiến với Bồ Đề Đạt Ma tổ sư từ Thiên Trúc Ấn Độ xa xôi vào Trung Quốc, ông đă không thể tránh khỏi lộ ra vẻ mặt đầy thần sắc tự đắc tự măn. Bấy giờ Lương Vơ Đế hỏi Đạt Ma tồ sư rằng “Từ khi trẫm tức vị đến nay, kiến lập chùa chiền không ít, in ấn kinh điển cũng nhiều, và c̣n cung dưỡng vô số tăng ni, theo ngài, công đức của tôi được bao nhiêu?”
“Không có chút công đức nào để nói”. Đạt Ma tổ sư lạnh lùng đáp.
Nghe câu trả lời này, Lương Vơ Đế giật nẩy ḿnh, nên liền chuyển qua đề tài khác: “Thế nào là Thánh đế đệ nhất nghĩa?” (Tức chân lư tối cao là ǵ?)
“Quách nhiên vô thánh” )Rỗng lặng, như nhiên, không ǵ là Thánh)
“Nếu vậy, th́ đối diện với trẫm là ai?”
“Không biết”.
Câu chuyên vấn đáp đến đây chấm dứt, Lương Vơ Đế đă không thể hỏi thêm bất cứ điều ǵ. Sau khi Đạt Ma tổ sư gặp Lương Vơ Đế, ngài cảm thấy cơ duyên không hợp, nên liền lập tức qua sông đi lên mạn Bắc, tiến vào Sùng Sơn Thiếu Lâm tự (2) của Nguỵ quốc (Bắc Nguỵ), ngồi diện bích, mặt nh́n vào vách tường trong suốt 9 năm.
Ở Nhật Bản có một loại đồ chơi “ông vô ngă” được trẻ nít gọi là “Đạt Lỗ Ma” (Đạt Ma), h́nh bầu như cái hồ lô, không tay không chân, trẻ con thường vừa chơi vừa hát đùa: “Đạt Lỗ Ma tiên sinh, Đạt Lỗ Ma tiên sinh, làm ra cái mặt ma, mắt lớn trừng mắt nhỏ...” Ngay học sinh trung học ở Nhật đôi khi cũng vẽ h́nh tướng Đạt Lỗ Ma trên giấy khảo thí để tỏ ư rằng đề mục khó quá, đến tay chân cũng không mang ra dùng được (Nhứt trù mạc triển). Thực ra, cái h́nh nộm mô phỏng ông vô ngă này, chỉ tượng trưng tư thế ngồi thiền đến độ tay chân thoái hóa, không cần dùng đến, là cách vay mượn để bày tỏ thủ pháp chuyên chú tu hành của ngài.
Hăy đọc lại cuộc đối đáp của Đạt Ma tổ sư và Lương Vơ đế lần nữa! Đây là nguyên văn:
Vua hỏi: “Trẫm tức vị đến nay, tạo chùa, in kinh, độ tăng, không thể kể xiết, có công đức ǵ không?” Tố bảo: “Chẳng có công đức”. Vua hỏi: “Tại sao không có công đức?” Tổ đáp: “Như nhân quả hữu lậu của Nhân Thiên, chẳng khác nào như bóng theo h́nh, tuy có mà không thật”. Vua hỏi: “Thế nào là chân công đức?” Đáp rằng: “Tịnh trí diệu viên, thể tự không tịch, như thị thiên đức, bất dĩ thế cầu” (Trí Huệ thanh tịnh, mầu nhiệm viên dung, thể tánh tịch lặng chân không như thế mới đích thực là chân công đức, không thể dùng tâm thế tục để truy cầu). Vua lại hỏi “thế nào là Thánh đế đệ nhất nghĩa?” Tổ đáp: “Quách nhiên vô thánh”. Vua hỏi: “Người đối diện với trẫm là ai?” Tổ đáp: “Không biết”. Vua không lănh ngộ. Tổ biết cơ duyên không hợp thuận nên ngày 19 tháng ấy đă lên đường đi về giang Bắc.
[Quyển thử, Cảnh Đức truyền đăng lục” (3)]
Đọc đến đây, chúng ta phảng phất trông thấy thần sắc kinh hoàng thất sắc của Lương Vơ Đế. Lương Vơ Đế tự cho rằng tạo chùa, viết kinh, cúng dường chư tăng v.v. công quả tích luỹ ắt nhiên không ít, v́ thế mong nhờ Đạt Ma tổ sư ban phát đôi lời khẳng định và tán thán. Không ngờ Đạt Ma tổ sư đă tỏ thái độ lạnh lùng bằng cách bảo với ông rằng: “Chẳng có công đức”. Một lời phủ định tất cả. Nếu ngay lúc ấy mà Lương Vơ đế có thể giác ngộ th́ sẽ nhận ra câu trả lời “không công đức” của Phật Ma là dùng thủ pháp chặt đứt, phá vỡ ngằn mé để đối phương trực nhận ra rằng phước đức hữu vi này chỉ là sự thọ quả rất nhỏ của thế gian thôi, nếu lấy đó làm tự măn và cho là thành tựu ghê gớm th́ tác dụng sẽ bị đảo ngược. biến thành nguyên nhân của dục vọng. V́ thế, cách trả lời của Đạt Ma Tổ sư chẳng phải là ngài phủ định hoàn toàn những giá trị tạo chùa, viết kinh, cúng dường tăng chúng, mà chỉ muốn đả phá cái chấp trước bố thí công đức của Lương Vơ đế, để từ đó có thể thăng tiến một cách siêu việt.
Nhưng khổ nỗi, Lương Vơ đế chỉ là phàm phu. Do vậy, hiển nhiên những việc ông tạo chùa, chép kinh, cúng dường chư tăng trên danh nghĩa th́ v́ Phật giáo, nhưng trên thực tế chỉ là v́ ḿnh.
Một mẫu chuyện khác, đó là lời vấn đáp giữa Đạt ma Tổ su và Thần Quang Huệ Khả thiền sư (Huệ Khả theo hầu Đạt Ma tổ sư, sau này được Đạt Ma Tổ sư truyền y bát và trở thành Tổ su đời thứ Hai của thiền tôn Trung Quốc)
Một hôm, Huệ Khả đến chùa Thiếu Lâm Sùng Sơn đề thỉnh bái Đạt Ma tổ sư đang tọa thiền diện bích.
“Ngă tâm vị ninh, khất sư dữ an” (Tâm con chưa an, xin Tổ làm cho tâm con được an)
Khai ngộ th́ tâm sẽ an, đây là mục đích của thiền (Phật Giáo). Nhưng Huệ Khả v́ xưa nay chưa đạt được cảnh giới ấy, cho nên t́m đến thỉnh cầu Đạt Ma tổ sư để nhờ chỉ đạo. Đạt Ma tổ sư trả lời:
“Tương tâm lai, dữ nhữ an” ( Hăy đưa tâm cho ta, ta sẽ an tâm cho con)
Khi Huệ Khả nghe câu “Hăy đem tâm ấy đưa cho ta, th́ ta sẽ giúp cho ngươi an định nó”, liền muốn trả lời “Được!” theo cái quả của “Vọng tâm”, nhưng trên sự thật th́ đó là cái hư ảo không thật. Vốn không một vật, tâm c̣n muốn yên nổi ǵ? Nhất niệm dấy lên, tức là vọng tâm, một mực chấp vọng là thật, th́ sẽ sản sinh phiền năo. Đạt Ma tổ sư đă chỉ rơ đích danh chỗ xuất phát phiền năo của Huệ Khả.
Trong tất cả giáo phái Phật giáo, Thiền tôn là tôn không lập văn tự, biệt truyền ngoại giáo (bất lập văn tự, giáo ngoại biệt truyền). Gọi là “Không lập văn tự” chính là nói không câu nệ vào văn tự, bởi v́ phần lớn con người dễ mang văn tự của kinh điển làm tiêu chuẩn cho mọi hành động [Khuê Niệp], c̣n “bất lập văn tự” của thiền tôn nghĩa là muốn vượt thoát cái khuôn sáo của văn tự để nắm vững tinh thần căn bản về những lời dạy của đức Phật. Điều được gọi là “giáo ngoại biệt truyền” có nghĩa là ly khai kinh điển, ư nói Phật giáo do đức Thích Tôn trực tiếp dùng phương thức truyền dạy bằng miệng, chiếu theo thuận ngôn của su phụ và đệ tử để truyền thừa. Cũng tức là nói “Thiền Tôn” không lấy kinh điển được văn tự hoá, giáo nghĩa hóa, hoặc cố định hóa để giáo huấn chúng sanh.
Sở dĩ Phật Giáo Nguyên Thuỷ sử dụng phương thức quán sát căn cơ để từ từ giáo hóa, lư do là v́ thiền tôn quá chú trọng đến phương thức giáo học hoạt dụng linh hoạt này, đồng thời đă quan tâm cứu xét một cách đặc biệt đến mọi vấn đề hiện thực. V́ thế cái phương thức “dĩ tâm ấn tâm” chỉ có thể do sư phụ trực tiếp truyền thụ cho đệ tử.
Chú (1): “Bát Nhă Kinh” và “Niết Bàn Kinh” đều là kinh điển đại biểu của đại thừa Phật giáo. Trong ấy nổi tiếng nhất là “Bát Nhă Tâm Kinh” của “Bát Nhă Kinh”. “Tâm Kinh” chỉ có hơn 200 chữ ngắn, lại là tinh tuư của cả bộ “Bát Nhă Kinh”
Chú (2): Biệt phong – Sườn núi thiếu nhất của Sùng Sơn huyên Đăng Phong, tỉnh Hà Nam Trung Quốc do Hiếu Văn Đế Bắc Nguỵ sáng tạo và kiến lập vào Tây nguyên năm 296. Đă từng một lần v́ Bắc Châu Vơ đế phế Phật mà bị phá hoại, sau đó được trùng kiến vào thời Tùy Đường là nơi phát tường của Vơ công Thiếu Lâm
Chú (3): Xem “Cảnh Đức truyền đăng lục”, do xuất bản xă Chân Thiện Mỹ, năm 1973, trang 42
