Như Tiếng Chim Ca

The Song of the Bird

Lm. Anthony de Mello, S.J.

Dịch giả: Gs. Đỗ Tân Hưng

*************

SỰ THÁNH THIỆN CỦA GIÂY PHÚT HIỆN TẠI

Ngày kia người ta hỏi Đức Phật: "Cái ǵ làm cho một con người trở nên thánh thiện?" Đức Phật trả lời: "Mỗi giờ chia ra nhiều giây và mỗi giây chia ra nhiều sao. Ai có thể sống hoàn toàn trong hiện tại trong mỗi một sao th́ người đó là một vị thánh."

Một chiến sĩ Nhật Bổn bị quân địch bắt bỏ tù. Suốt đêm anh ta không thể nào chợp mắt v́ tin chắc sáng mai anh sẽ bị tra tấn dă man.

Nhưng ngay lúc đó những lời nói của vị Thiền Sư vang vọng trong đầu óc anh: "Ngày mai không thực hữu. Chỉ có hiện tại mới là thực hữu."

Thế là anh trở về với thực tại - và lăn ra ngủ một giấc ngon lành.

Người mà Tương Lai không chi phối được: Cũng giống như đàn chim trên trời và bông huệ ngoài đồng. Không chút ưu tư đối với ngày mai. Hoàn toàn an trụ trong hiện tại. Đó là sự Thánh Thiện!

 

TÔI BỬA CỦI!

Khi Giác Ngộ rồi, Thiền Sư đă viết những gịng dưới đây để nói lên niềm hân hoan của ḿnh:

"Tuyệt diệu thay:

Tôi bửa củi!

Tôi gánh nước!"

Sau khi đạt ngộ, thật ra không có ǵ thay đổi cả. Cây cối vẫn là cây cối; người ta vẫn trước sao sau vậy; và cả bạn cũng thế. Bạn cũng vẫn ủ rũ hay b́nh thản, vẫn hiền triết hay điên rồ như trước kia. Ngoài trừ một sự khác biệt quan trọng là giờ đây bạn nhận chân sự vật bằng con mắt khác. Giờ đây bạn trở nên ít dính bén hơn. Và con tim của bạn tràn trề kinh ngạc thích thú.

Đó là thực chất của Chiêm Niệm: Cảm Quan về sự Kinh Ngạc thích thú.

Chiêm niệm khác với xuất thần ở chỗ xuất thần đưa đến thái độ xa lánh cuộc đời. Nhà chiêm niệm khi đă giác ngộ vẫn tiếp tục bửa củi, gánh nước. Chiêm niệm khác với sự nhận thức về vẻ đẹp ở chỗ sự cảm nhận cái đẹp  (một bức tranh hay một buổi hoàng hôn chẳng hạn) phát sinh một cảm khoái mang tính chất thẩm mỹ, trong khi chiêm niệm phát sinh sự ngạc nhiên hân hoan - cho dù đối tượng quan sát là ǵ, một buổi chiều tà hay một viên đá.

Đó là đặc điểm của trẻ con. Chúng  luôn sống trong trạng thái kinh ngạc hân hoan. Do đó, chúng thoải mái len lỏi vào Nước Trời.

 

CHÚ CÁ BÉ TÍ

Một con cá sống ở đại dương hỏi một con cá khác: "Xin lỗi bác, bác già hơn cháu, hẳn bác có thể nói cho cháu biết t́m thấy ở đâu điều mà người đời thường gọi là Đại Dương?"

Cá già nói: "Đại Dương là cái mà cháu đang lội trong đấy!"

"Cái nầy ư? Nhưng chỉ là nước thôi mà. Cái mà cháu t́m kiếm là Đại Dương ḱa." Con cá bé tí rất thất vọng đă nói như thế rồi lội đi xa t́m kiếm ở nơi khác.

Có một người mặc bộ đồ khất-sĩ t́m tới Minh Sư và đă dùng ngôn ngữ nhà khất-sĩ mà thưa: "Từ nhiều năm nay, tôi đă t́m kiếm Thượng Đế. Tôi t́m kiếm Ngài ở bất cứ đâu đâu mà người ta nói có Ngài: ở trên các đỉnh núi cao, ở trong sa mạc mênh mông, ở nơi tu viện thanh vắng và ở trong các khu ổ chuột của người nghèo."

Minh Sư hỏi: "Bạn có gặp Ngài không?"

"Dạ không, tôi không gặp Ngài. C̣n thầy?"

Minh Sư có thể nói được ǵ đây? Những tia nắng vàng chói chang của buổi chiều tà đang tràn ngập căn pḥng. Từng đàn chim sẻ đang khe khẽ líu lo trên cây đa gần đó. Xa xa, người ta có thể nghe tiếng động cơ của xe cộ qua lại trên xa lộ. Một con muỗi bay vù vù bên tai, chỉ muốn chích muốn đốt… Tuy nhiên, chàng thanh niên chỉ biết ngồi trân ra đó và quả quyết rằng đă không gặp Thượng Đế. V́ chàng có mắt như mù, có tai như điếc, không nhận ra sức sống của Thượng đế hiển hiện khắp nơi

Một lúc lâu, chàng đă bỏ ra đi, chán nản, thất vọng. để t́m kiếm ở nơi khác.

.  .  .  .  .  .  .  .

Chú cá bé tí ơi, đừng đi t́m kiếm mất công. Không có ǵ để kiếm t́m cả. Tất cả những ǵ chú phải làm là mở mắt ra mà xem thôi.

 

CON CÓ NGHE TIẾNG CHIM HÓT KHÔNG?

Miền Ấn Độ theo Ấn Giáo đă khai-triển một h́nh ảnh tuyệt diệu để diễn tả mối tương quan giữa Thượng Đế và Tạo Vật của Ngài. Thượng Đế đă làm cho Tạo Vật nhảy múa. Chính Ngài là Vũ Công, c̣n Tạo Vật là Vũ Khúc. Vũ khúc khác với vũ công, tuy nhiên vũ khúc không thể tồn tại nếu không có vũ công. Bạn không thể mang vũ khúc về nhà trong một chiếc hộp, như ư bạn muốn. Khi vũ công ngưng th́ vũ khúc cũng ngừng

Trên đường truy tầm Thượng Đế, con người suy tư quá nhiều, nghĩ ngợi quá nhiều, nói năng quá nhiều. Cho dẫu khi họ nh́n vũ khúc đó mà họ gọi là tạo vật, họ cũng chỉ để hết ngày giờ suy tư và bàn tán (với ḿnh hay với người khác), nghĩ ngợi, phân tích và triết lư dông dài. Toàn những chữ là chữ. Toàn tiếng động và tiếng động mà thôi.

Bạn hăy im hơi lặng tiếng để chiêm ngắm Vũ Khúc. Bạn chỉ việc nh́n: một ngôi sao, một đóa hoa, một chiếc lá úa, một con chim, môt viên đá... bất cứ yếu tố nào kết thành vũ khúc cũng đều đáng kể hết. Bạn hăy nh́n. Bạn hăy lắng nghe. Bạn hăy cảm nhận. Bạn hăy đụng chạm. Bạn hăy thưởng thức. Và chắc chắn không sớm th́ muộn bạn cũng sẽ nhận chân Thượng Đế - Ngài chính là vị Vũ Công!

Một đệ tử ngày nào cũng than vản với Thiền Sư một câu như sau: "Thầy đă giấu con bí quyết tối hậu của Thiền." Anh ta không chấp nhận sự kiện Thiền-Sư không chịu trả lời.

Ngày kia, họ đang sánh bước dạo chơi dọc theo sườn đồi th́ nghe một con chim hót.

Thiền Sư hỏi: "Con có nghe con chim đó hót không?"

Đệ tử trả lời: "Dạ có."

“Này, bây giờ con đă rơ là thầy không giấu giếm con điều ǵ.”

"Dạ."

Nếu bạn đă thực sự nghe một con chim hót, nếu bạn đă thực sự nh́n thấy một thân cây... th́ bạn đang có khả năng hiểu biết, vượt qua những ngôn từ và khái niệm.

Bạn nói ǵ? Bạn bảo rằng ḿnh đă nghe hằng chục con chim hót và thấy hằng trăm thân cây ư? À! Có đúng là bạn đă nh́n thấy thân cây hay chỉ nh́n thấy cái nhản hiệu mà thôi? Nếu bạn nh́n một thân cây và thấy một thân cây, th́ bạn chưa thực sự nh́n thấy cây. Khi bạn nh́n một thân cây và thấy "sức sống đang tiềm ẩn trong đó" - lúc bấy giờ bạn mới thực sự nh́n thấy! Ḷng bạn có bao giờ tràn ngập niềm hân hoan không thốt nên lời khi nghe một con chim hót chưa?