DẪN NHẬP
Trích: “Cuối cùng… ta đă tự do”,
Bản dịch Trần Duy Nhiên.
Nguyên tác ‘Libre… enfin’, của Maria Paz Marino.
“Ông không phải là ánh sáng
Nhưng ông đến để làm chứng cho ánh sáng” (Ga 1, 8)
Ta phải tự hỏi ḿnh, ít ra là trong những thời điểm chủ yếu trong cuộc đời, xem chúng ta có sống điều mà ḿnh chọn để sống chăng, hay v́ ngoài ư ḿnh, ta để ḿnh bị lôi cuốn bởi ḍng nước của những thói quen đang làm chủ chúng ta mà ta không ư thức. Phần nào trong hành vi thái độ hằng ngày của ḿnh là phần tuân theo một ư định rơ ràng và có suy nghĩ, xuất phát từ chân tính, và phần nào là hệ quả của chương tŕnh lập sẵn trong đầu óc suốt lịch sử đời ḿnh? Nói cách khác: ai đặt vào chúng ta những phản xạ tạo ra sự nghi ngờ, vào cái vô thức của chúng ta sự sợ hăi, để biến chúng ta thành mồi ngon cho thiên hạ giật dây? Phải chăng thiên nhiên đă đặt ra những qui luật để sống c̣n, bằng cách phát triển những thói quen che chắn và tự vệ? Hay là những mưu toan lịch sử của quyền lực và ḷng tham đă dần dần lôi cuốn chính trị và văn hóa vào con đường sai trái? Thế quân b́nh giữa môi trường sinh thái và ḷng tôn trọng con người đă chao đảo và cá nhân trong xă hội cảm thấy hoang mang trước bao nhiêu thứ cung cầu, những thứ ấy chẳng những không đem đến cho ḿnh sự tôn trọng hay an toàn, mà c̣n không thể làm cho ḿnh hạnh phúc. Sai lầm là ở chỗ nào?
Với tư cách là một thần học gia, triết gia và bác sĩ tâm lư, cha Anthony De Mello đi sâu vào một cuộc xét lại thái độ con người, trong bối cảnh của một nền văn hóa tỉnh ngộ, trên b́nh diện cả đạo lẫn đời. Trong các sách ngài viết, và rơ ràng hơn, trong các buổi diễn thuyết, ngài không chỉ phân tích những khó khăn trong cách hành xử của con người, mà ngài c̣n làm cho mọi người cảm thấy có trách nhiệm đối với các vấn đề của ḿnh; ngài chỉ rơ những cạm bẫy của của vô thức đă gây ra các vấn đề ấy. Sứ mạng của ngài không phải là đưa ra cho chúng ta một giải pháp, nhưng đánh thức chúng ta trước thực tế để chúng ta khám phá những thói quen máy móc đang quyết định mọi sự bên trong chúng ta.
Cha Anthony De Mello đề ra một sự giác ngộ cắm rễ vào tâm linh, và chủ thể là con người toàn bộ: thân thể, tinh thần, tâm hồn, nghĩa là một hữu thể có khả năng thâm nhập lịch sử và dẫn đưa lịch sử ấy đến một sự sống hài ḥa hơn với những năng lực sáng tạo, cả trên b́nh diện nghệ thuật lẫn khoa học và tâm linh.
Tôi đă trực tiếp quen biết với cha De Mello vào tháng Tám năm 1989, khi dự một khóa học cấp tốc được tổ chức tại Barcelona cho tu sĩ và giáo dân. Đây là một cảm nghiệm xảy ra rất ít lần trong một đời người. Vào lúc ấy, tôi đă đọc đi đọc lại tất cả mọi cuốn sách của ngài (nhất là các cuốn Comme un chant d’oiseau - Như tiếng chim ca - và La Source - Nguồn suối - là những cuốn tôi thích nhất), nhưng sức hấp dẫn tôi nhận được qua các tập sách ấy không thể nào so sánh với điều tôi cảm được khi nghe ngài nói. Cảm thức của ngài về tâm linh, gắn liền với một triết lư cuộc sống, là điều đánh động tôi nhất.
Cha Tony (cái tên mà ngài muốn mọi người gọi ḿnh) có một lối nói đơn sơ và trực tiếp, đôi khi gay gắt, nhưng lúc nào cũng lôi cuốn. Ngài xen vào diễn từ ḿnh những mẩu chuyện đông phương, theo kiểu các dụ ngôn Phúc Âm, giúp cho mọi người hiểu rơ và đi sâu vào ư nghĩa của nội dung. Rơ ràng là ngài có ư định tạo ngạc nhiên để thính giả tập trung chú ư, rồi sau đó mới bàn căi. Sau khi xô chúng ta vào cạm bẫy của chính ḿnh, ngài biết cách thông truyền những xác tín của ngài bằng cách đánh thức niềm tin và mong muốn của chúng ta để chúng ta vượt qua trở ngại.
Tony trước hết là một nhà diễn thuyết đại tài, có khả năng thu hút sự chú ư của thính giả trong nhiều giờ liền. Nhờ tài hùng biện và chân t́nh của ḿnh, ngài luôn luôn lôi cuốn và, giống như một thợ dệt rành nghề sử dụng con thoi, ngài dẫn dắt chúng ta từ trước ra sau rồi đi ngược lại theo quá tŕnh lư luận của ngài để không bỏ sót một điểm nào, để củng cố các luận cứ dệt nên nội dung của chủ đề.
Có thể là ngài lặp đi lặp lại, đấy là điều mà một số nhà phê b́nh trách cứ ngài, nhưng đối với ngài - tôi nghĩ thế - đấy là một biện pháp tâm lư mà qua đó, thay v́ tường thuật đơn thuần, ngài trở đi trở lại những điểm chủ yếu của diễn từ một cách có vẻ lộn xộn, nhưng tự nhiên và b́nh thản, như những tiếng chuông mà nhiệm vụ hàng đầu là đánh thức và báo động.
Tôi cố gắng tôn trọng văn phong đó trong quá tŕnh thu thập những lời ghi chép để viết lên tập sách này. Tác phẩm này là của tôi, nhưng cái tinh túy trong nội dung là của cha Anthony De Mello, cũng như sức mạnh và sự trong sáng của các luận cứ và sức mạnh tâm linh tỏa ra từ đấy.
Từ sáu năm qua, tôi cảm nghiệm trong cuộc đời tôi những hướng đi mà cha Tony đă giúp tôi phát hiện. Trong thời gian ấy tôi tiếp tục thu thập những ghi chép để thêm vào bản giao hưởng tuyệt vời mà ngài đă tŕnh diễn trong khóa học. Những ghi chép ấy, rút ra từ sự quan sát và tâm linh của bản thân tôi - như cha Tony đă bảo tôi làm - cũng như của người bạn đồng khóa của tôi là chị Angela, đă giúp tôi đào sâu nội dung linh đạo và triết lư của cha Tony. Ngài từng nói: “Đừng sao chép một ai, kể cả Chúa Giêsu, v́ Chúa Giêsu là chính Ngài, và anh chị em cũng phải là chính ḿnh, với linh đạo của riêng ḿnh”. V́ thế, tôi đă không cố gắng bắt chước cha Tony, nhưng tôi cố gắng hết sức ḿnh để trung thành với tinh thần mà ngài đă truyền đạt. Tôi đă thực hiện công việc ḿnh theo ư hướng đó, và hôm nay nó đă trở thành tập sách mà tôi trao tặng các bạn đây. Những trang sau đây chứa đựng ngôn ngữ hăng say và sáng suốt của một người mà tôi xem là ngôn sứ. Sự tỏa sáng của ngài có thể soi sáng cho con người thời đại chúng ta. Trách nhiệm của tôi là chuyển giao cái ánh sáng mà tôi nhận được từ ngài.
Maria Paz Marino
THỨC TỈNH
Như mặt trời ló dạng ở cuối đêm...
“Mặt trời giúp phượng hoàng sáng mắt... và làm cho chim cú trở nên mù.”
Thức tỉnh: giác ngộ là thức tỉnh.
Chân lư và tự do, những giá trị căn bản, chỉ có thể đạt được bằng cách vượt qua mọi tư tưởng lập sẵn và mọi sự sợ hăi. Đấy là chủ đề trung tâm của khóa học và tôi mong muốn chúng ta bắt đầu bằng cách tự đặt cho ḿnh câu hỏi này: chúng ta đến đây để t́m ǵ? Có người trả lời rằng để t́m ánh sáng. Như vậy, chúng ta sẽ dùng câu trả lời này làm khởi điểm.
Ánh sáng là ǵ?
Ở phương đông, thuật ngữ giác ngộ có nghĩa là thức tỉnh. Thức tỉnh! Giác ngộ là thế đấy, v́ chỉ khi nào thức tỉnh ta mới có thể đi vào chân lư và nh́n ra những xiềng xích ngăn trở tự do của ḿnh. Giác ngộ có nghĩa là thức tỉnh đối với cuộc đời. Nếu bạn ngủ say, bạn sẽ chẳng nhận biết ǵ cả.
Khi bạn thức tỉnh, cuộc đời tiếp tục và chung quanh bạn vẫn diễn tiến như trước khi bạn thức giấc, nhưng giờ đây bạn ư thức những điều ǵ đang xảy ra và bạn tham dự vào. Điều đă thay đổi, chính là bản thân bạn, v́ bạn bắt đầu nh́n thấy và cảm nhận người ta và sự vật một cách khác hẳn. Các vấn đề vẫn c̣n đó, nhưng không tác động lên bạn nữa v́ giờ đây bạn sống các vấn đề ấy đúng với thực chất của chúng. Sự khác biệt này là do bạn đă b́nh an và không ai có thể làm bạn chao đảo. Nhờ thức giấc mà bạn có thể nh́n thấy sự vật đúng thực chất của chúng và điều này làm cho bạn được b́nh an và thanh thản. Giống như mặt trời ló dạng sau một đêm: ánh sáng xua đuổi bóng tối và giúp ta nh́n ra h́nh dáng, chuyển động, màu sắc, cũng như giúp ta hiểu được ư nghĩa của sự vật. Giống như niềm vui tự bộc lộ mà không cần một h́nh ảnh nào. Niềm vui thuần khiết không cần đến mặt nạ hay trang sức để làm cho chúng ta tràn đầy hân hoan.
Giác ngộ là như thế đấy; những người đắc đạo biết được điều này: họ thấy rơ mọi sự v́ họ thức tỉnh.
Một tác giả nổi danh nhờ cuốn Le mystique espiègle (Nhà thần bí tinh nghịch) đă nói rằng con người sinh ra, sống và chết trong t́nh trạng ngủ say.
Chúng ta có đang ngủ không?
Chẳng có ǵ ngạc nhiên nếu chúng ta đang ngủ say. Nếu chúng ta lẫn lộn linh đạo với theo đạo, nếu chúng ta trói buộc ḿnh vào các h́nh thức và các lễ nghi, mà không thể khám phá thực chất của đức tin hầu phục vụ sự sống, thế có nghĩa là đúng, chúng ta đang ngủ đấy. Như thế, điều quan trọng là phải biết rằng ḿnh đang thức hay ngủ. Trong giờ phút này, chúng tôi cứ giả thiết rằng các bạn đang ngủ, v́ các bạn thấy rằng ḿnh cần đến dự khóa này. Và tôi thổ lộ rằng nếu chỉ có một người trong số các bạn hôm nay có thể thức dậy, th́ cũng đáng cho tôi bỏ công đi từ Ấn Độ đến đây để đánh thức người ấy.
Nếu các bạn không biết tự ḿnh suy nghĩ, hoặc không dám đặt lại vấn đề những phát biểu của các nhà thần học, của các nhà truyền giảng hay của sách vở, đấy có nghĩa là bạn đang ngủ. Tôi không muốn rằng các bạn chấp nhận những điều tôi nói bởi v́ chính tôi đă nói. Tôi mong rằng các bạn thảo luận mỗi một từ ngữ bằng cách phân tích ư nghĩa của chúng; khám phá điều mà từ ngữ ấy nói với mỗi người, trong đời sống cá nhân ḿnh, và xét xem điều đó có phải là chân lư hay không. Chân lư th́ các bạn sẽ phát hiện bên trong chính ḿnh, và nếu các bạn thức tỉnh, không thành kiến và không nghi ngại, các bạn sẽ nhận ra điều ǵ là chân lư và điều ǵ là không. Hăy thành thật nh́n vào đáy ḷng của các bạn, đừng tự đánh lừa ḿnh v́ muốn dễ dăi hay v́ sợ hăi. Hăy tự ḿnh đối đầu trực diện với chân lư.
Cái quan trọng, chính là Phúc Âm, chứ không phải là người loan báo Phúc Âm ấy, cũng không phải là cách hành động hay lối giải thích mà người này người kia đề ra, dù người ấy đáng kính đến thế nào đi nữa. Chính bạn phải tự ḿnh giải thích và khám phá sứ điệp dành cho bạn và sứ điệp ấy có thể mang ư nghĩa khác nhau tùy theo lúc mà bạn cảm nhận. Phúc âm chứa đựng một sứ điệp riêng tư và trực tiếp; đừng cho phép ai diễn dịch thay cho bạn. Bạn phải lắng nghe bằng tấm ḷng ḿnh và, từ tấm ḷng và từ cuộc sống, bạn nói lên lời đáp trả. Những vị thánh lên án người khác là những vị thánh ngủ say, được phong thánh bởi những người đạo đức ngủ say.
Xă hội và tôn giáo có rao giảng điều ǵ th́ cũng chẳng quan trọng lắm. Xă hội chỉ tán thành những ai thuận với ḿnh. Đấy là điều xảy ra vào thời Chúa Giêsu, và tiếp tục xảy ra đến ngày hôm nay. Những người đồng thời với Chúa Giêsu không chấp nhận việc Ngài không chịu từ bỏ sứ mạng ḿnh. Đấy là lư do khiến họ giết chết Ngài. Và ai đảm trách việc giết hại đó? Những kẻ ác ư? Không! Chính là những người đạo đức vào thời đó; những người được tôn kính nhất, trọng vọng nhất trong xă hội ấy: các luật sĩ, biệt phái và tư tế. Chính những người đạo đức đă giết Chúa Giêsu. Và nếu bạn không thức tỉnh và nhạy bén, th́ chính bạn cũng sẽ giết chết Ngài đấy.
Làm sao biết được rằng ḿnh đang ngủ?
Trong Phúc Âm, Chúa Giêsu phán: “Tại sao các người nói ‘lạy Chúa, lạy Chúa’ mà lại không làm điều Tôi bảo làm?” Nếu bạn không biết nghe điều Chúa yêu cầu bạn làm và nếu bạn bỏ th́ giờ để tạo ra một Thiên Chúa ‘lấp đầy chỗ trống’, vừa tầm với những vấn đề, những mong muốn, những lo âu của bạn, th́ theo tôi, bạn đang ngủ đấy!
Khi bạn sống trên một đất nước như Ấn Độ, nơi có nhiều tôn giáo, bạn nhận thấy rằng mỗi một tôn giáo đều chứa đựng những giá trị ít nhiều giống nhau và bạn hiểu thánh Phaolô muốn ngầm chỉ điều ǵ khi ngài nói: “Phép rửa đích thực, là phép rửa trong ḷng”. Phép cắt b́ và phép thanh tẩy trong ḷng là điều chủ yếu. Là một người vô thần, hồi giáo hay công giáo, điều đó ít quan trọng; điều cốt yếu, ấy là thành thật đáp lời Thiên Chúa. Thức tỉnh có nghĩa là ta phải thay đổi trái tim bằng đá bằng một trái tim không đóng kín đối với chân lư; phải nh́n cuộc đời mỗi ngày với một đôi mắt mới, tập trung và thức tỉnh chờ đợi vị hôn phu, để khi ngài đến, ngài không bắt gặp ta đang ngủ. Nhất thiết phải bỏ lại đằng sau con người cũ đang sống trong quá khứ để mà tái sinh, trong nước và thần khí, như Chúa Giêsu đă nói với ông Nicôđêmô.
Cuộc sống là giây phút này đây, nhưng bạn phải thức tỉnh mới biết được. Nếu bạn bám vào quá khứ hoặc hy vọng một tương lai tươi đẹp hơn, th́ bạn đang đánh mất sự sống của bạn. Ai sống trong quá khứ, th́ không những người ấy ngủ mà c̣n là chết nữa, v́ quá khứ đă chết rồi. Và ai sống mà mơ mộng vào tương lai, người ấy là một người lầm lạc, một người điên, v́ tương lai không có thực. Đừng phí th́ giờ của bạn! Những kỷ niệm quá khứ chỉ có thể hữu ích như những kinh nghiệm giúp bạn nhận ra những sai lầm và rút ra bài học cho ngày hôm nay. Khóc lóc cho dĩ văng là vô ích và suy nghĩ đến tương lai là lăng phí cái sức lực và thời gian mà bạn cần để sống thức tỉnh.
Điều quan trọng là sinh lại từng ngày, với đôi mắt và trái tim trong sáng và đổi mới. Ch́a khóa nằm trong khả năng phân tích của bạn để nh́n thấy điều khác hơn cái đập vào mắt; khám phá ra điều ẩn khuất sau sự vật và con người, mà không để ư đến cái vỏ bên ngoài. Khi mắt bạn mở ra, bạn sẽ nh́n thấy rằng mọi sự thay đổi v́ cách nh́n của bạn đă thay đổi. Métanoia (hoán cải) có nghĩa là thức giấc để có được một sự thay đổi toàn bộ trong cuộc sống; là thổi sức sống vào hiện tại mà không băn khoăn về bất cứ điều ǵ.
Điều bi đát trong cuộc sống, không phải là bản thân sự đau khổ, nhưng là th́ giờ để sống mà ḿnh lại phí phạm để đau khổ. Tôi có đang ngủ không? Bạn hăy tự trả lời lấy câu hỏi này, hăy quan sát cuộc sống của bạn, hăy nh́n xem cách mà cuộc sống ấy trôi qua. Nếu sự đau khổ có một chỗ đứng, thế th́ bạn đang ngủ đấy.
Người mù dẫn người mù.
Bạn bảo tôi rằng nỗi đau hiện hữu chứ! Đúng vậy, nhưng nỗi khổ th́ không. Nỗi khổ không có thực; nó chỉ là một điều mà tâm trí bạn tạo ra. Nếu bạn khổ, đấy có nghĩa là bạn đang ngủ, bởi v́ bản thân nỗi khổ không hiện hữu. Nó là sản phẩm của t́nh trạng ngủ say của bạn. Tư tưởng của bạn đă bị điều kiện hóa để nh́n thấy các vấn đề ở mọi nơi, và chính điều đó đă làm cho bạn khổ. Những hoàn cảnh xuất hiện trong cuộc đời, và ta sống chúng như là các vấn đề trong khi đó những kẻ khác th́ lại không sống như thế. V́ sao lại khác nhau? V́ họ thức tỉnh.
Hăy nhớ lại câu chuyện do Chúa Giêsu kể, về một người mù dẫn một người mù. Cả hai đều mù, nhưng chỉ một người biết rằng ḿnh mù. Ít ra, người này yêu cầu được giúp đỡ và mong nh́n thấy. Người kia rêu rao rằng ḿnh thấy và chẳng thấy ǵ cả. Cũng vậy, đối với câu chuyện về người có cây xà trong mắt và tự yên ủi ḿnh khi thấy cọng rơm trong mắt người khác. Giống như vậy, khi nhờ khả năng ḿnh, bạn hiến thân để phục vụ thiện ích người khác: nếu bạn ngủ say, các khả năng của bạn trở thành vô ích.
Nhất thiết phải thức tỉnh để nh́n thấy sự vật đúng thực chất của chúng. Hăy nhớ lại câu nói dân gian: “mọi thứ đều có màu của mắt kính ḿnh mang”. Cần phải học nh́n trực tiếp, không thông qua lăng kính khiến cho thực tế biến dạng. Nếu bạn ngủ say, bạn chỉ nh́n thấy những thứ đang ngủ và bạn chỉ nhận ra khi nào bạn thức giấc.
Khi bạn khổ, hăy xem xét một cách sáng suốt nhất nỗi khổ của bạn và những nguyên nhân gây ra nỗi khổ đó. Nếu bạn đối diện với nỗi đau làm cho bạn phải chống lại thực tế, th́ nỗi khổ xuất hiện; và bạn càng khổ, th́ bạn càng ở trong t́nh trạng không thể hiểu được nguyên nhân nỗi khổ. Chỉ sau một thời gian bạn mới ư thức được sự vô ích của nỗi khổ đó, nó ngăn cản không cho phép bạn nhận ra rơ ràng vấn đề hoặc sống nỗi đau của bạn một cách thanh thản. Chính bạn đă gây ra nỗi khổ.
Dấu hiệu tỉnh ngủ hệ tại nơi khả năng nh́n thấy xa hơn sự kiện: nh́n thấy từ thực tại, không bị sự sợ hăi hay ham muốn bóp méo; mong muốn nh́n thấy sự thật. Nếu bạn ngủ, bạn chỉ có thể tưởng tượng ra một Đức Giêsu đang ngủ, và Đức Giêsu ấy chẳng dính dấp ǵ đến Chúa Giêsu đích thực. Dĩ nhiên, đây là một điều nguy hiểm, v́ bạn loan báo Đức Giêsu nào đây?
Cuộc sống tự nó không phải là một vấn đề. Chính cái ngă (cái tôi đă được lư tưởng hóa) tạo ra các vấn đề; để đối diện với các lo âu của bạn, khi bạn không chấp nhận ḿnh đúng với thực trạng, th́ trí tưởng tượng của bạn bịa ra một nhân vật lư tưởng, và nhân vật này liên tục đ̣i hỏi bạn phải có một thái độ giả tạo. Nhưng v́, trên thực tế, bạn không phải là lư tưởng đó, nên phần lớn các vấn đề và nỗi khổ đến từ đấy.
Tư tưởng được nhồi sọ và lập tŕnh để chống lại tất cả những ǵ làm lung lay cái tôi lư tưởng: hoàn cảnh, lời nói, cử chỉ, và điều này xảy ra trên b́nh diện thể chất cũng như tinh thần hay tôn giáo. Bạn bám chặt vào điều mà bạn tưởng rằng ḿnh biết và vào Vị Thiên Chúa mà có lẽ người ta đă dạy bạn hoặc bạn đang cần, và nếu ai đó chạm vào th́ sự an toàn và cái ngă của bạn chao đảo v́ chúng cảm thấy bị đe dọa. Bạn có khả năng hiểu được điều đó chăng? Có ư? Vậy th́ bạn hiểu rằng chính bạn - cái tôi của bạn - đă tạo ra vấn đề. Trường hợp ngược lại, có nghĩa là bạn đang ngủ và cuộc đời qua đi mà bạn không hề sống.
Trong mọi tôn giáo, người ta dạy rằng phải giết chết cái tôi để tái sinh. Đấy là điều mà Phúc Âm ngầm chỉ khi bảo rằng phép rửa đích thật sẽ làm nảy sinh con người mới. Người nào có thể sống giây phút hiện tại, người ấy sẽ không có những ảo giác, những lo sợ, những nỗi khổ. Người ấy chấp nhận sự việc đúng với bản chất của chúng và không sợ hăi. Người ấy không tạo ra các vấn đề cho ḿnh, cũng không nh́n thấy những vấn đề đang có mặt; v́ sự sáng suốt giúp người ấy giải quyết mọi chuyện một cách thanh thản. Bạn phải sống hết ḿnh giây phút hiện tại chứ đừng lăng phí, v́ đấy là thời gian duy nhất mà bạn có. Khi bạn không hành động như thế v́ luyến tiếc một điều ǵ khác, ấy là v́ giây phút hiện tại không làm cho bạn tràn đầy. Phải chăng điều đó có nghĩa là hiện tại làm bạn thất vọng hoặc, đúng hơn, bạn từ chối nó v́ mong nó khác đi? Hiện tại không áp đặt cho bạn điều ǵ cả. Nó chỉ bộc lộ cho bạn nhiều khả năng mà bạn không thể nh́n thấy được nếu bạn không thức tỉnh. Trái lại, nếu bạn sống giây phút hiện tại, trong tư thế hoàn toàn chú tâm và sẵn sàng, bạn có thể thăng tiến bằng cách tạo ra hiện tại và bằng cách mở ra trong cuộc đời bạn những cửa sổ cũng như cửa lớn mà giây phút hiện tại trao tặng bạn.
Bạn có thể nói được rằng, thời gian gần đây, bạn cảm thấy ḿnh tự do và hạnh phúc dù gặp phải khó khăn hay không? Có ư? Thế có nghĩa là bạn đang thức! Và chuyện ǵ xảy ra khi bạn thức? Chẳng có ǵ thay đổi cả. Mọi sự vẫn xảy ra như trước đó, nhưng chính bạn th́ đă thay đổi. Chính cách nhận thức sự vật của bạn đă thay đổi, nhờ đó bạn có thể thức tỉnh đi vào thực tế. Như thế, bạn nh́n thấy rơ hơn: mỗi sự vật ở đúng chỗ của ḿnh và bạn ở đúng chỗ của bạn, một cách thanh thản, không lẫn lộn nhau.
Quả là ta luôn muốn thay đổi sự vật trong khi đó giải pháp chính là thay đổi thái độ kháng cự của ḿnh khi đối diện với sự vật. Sự kiện chỉ là sự kiện, và chúng chỉ trở nên hữu ích khi nào bạn chấp nhận chúng đúng với thực chất. Nỗi khổ nảy sinh từ việc bạn chống cự với thực tế, khiến cho tiến tŕnh cuộc sống bị ngăn trở.
Các môn đệ của một sư phụ phương đông hỏi ông: “Giác ngộ đă đem lại cho thầy điều ǵ?”. Ông trả lời: “Trước đây, thầy khổ v́ suy yếu; hiện nay, thầy vẫn suy yếu, nhưng điều đó không phiền hà thầy nữa!” Khác biệt là ở chỗ ấy.
Thức tỉnh, nghĩa là đón nhận mọi sự, không phải như là một qui luật, một hy sinh hay duy ư chí, nhưng mà do giác ngộ; là chấp nhận các biến cố, v́ bạn nh́n thấy rơ ràng và không ǵ hay không ai có thể lừa đối bạn; là khơi dậy cái ánh sáng sẽ không bao giờ tắt nữa.
Nỗi đau th́ có thật, nhưng nỗi khổ chỉ xuất hiện khi bạn cưỡng lại nỗi đau: nó là hệ quả của việc bạn kháng cự lại cái đau và cái thực tế khiến cho mong muốn của bạn bị trở ngại. Nếu bạn chấp nhận nỗi đau, th́ nỗi khổ sẽ biến đi. Nỗi đau, khi nó có thật, không phải là một điều không thể chịu đựng, v́ nó có một ư nghĩa mà ta có thể cảm nhận tùy theo nơi mà nó cư ngụ. Điều không thể nào chịu đựng, ấy là thân xác ở một nơi và tinh thần lại ở trong quá khứ hay trong tương lai; điều không thể nào chịu đựng, ấy là cố gắng uốn nắn sự thật, mà sự thật th́ không thể nào biến đổi được. Đấy chính là điều không thể nào chịu đựng nổi, v́ đấy là một cuộc chiến vô ích, cũng vô ích như hệ quả của nó là nỗi khổ. Ta không thể nào chiến đấu chống lại một cái ǵ không hiện hữu; thật hoài công nếu ta t́m kiếm hạnh phúc nơi mà nó không có mặt hoặc ta xem là sự sống cái không phải là sự sống. Cần phải thức giấc! Và khi chúng ta thức tỉnh, nỗi khổ đă biến đi rồi.